បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងផលប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change) ទៅលើផលិតកម្មកសិកម្ម និងសន្តិសុខស្បៀងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យពីឯកសារស្រាវជ្រាវ របាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីទីភ្នាក់ងារពាក់ព័ន្ធនានាដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Agriculture (Business-as-Usual) ការអនុវត្តកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលសម្រាប់កសិករអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់ និងមិនទាមទារការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់កម្រិតខ្ពស់ (ជាពិសេសមេតានពីស្រូវ និងការចិញ្ចឹមសត្វ) និងងាយរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីគ្រោះរាំងស្ងួតនិងទឹកជំនន់។ | រួមចំណែកដល់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបប្រមាណ ៣៥,៨% នៅវៀតណាម និងធ្វើឱ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់។ |
| Low-Carbon Ecological Agriculture កសិកម្មអេកូឡូស៊ីដែលមានការបញ្ចេញកាបូនទាប |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ បង្កើនភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជួយការពារគុណភាពដីនិងទឹក។ | ទាមទារការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយស៊ីជម្រៅ ការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងការបណ្តុះបណ្តាលកសិករពីបច្ចេកទេសថ្មី។ | គាំទ្រដល់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រជាតិក្នុងការសម្រេចបាននូវការបញ្ចេញកាបូនសូន្យ (Net Zero) នៅឆ្នាំ២០៥០ និងរក្សាសន្តិសុខស្បៀងជាតិ។ |
| Biogas Technology in Livestock បច្ចេកវិទ្យាជីវឧស្ម័ន (Biogas) សម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វ |
ផ្តល់ប្រភពថាមពលស្អាត កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងអាចបង្កើតជាជីសរីរាង្គសម្រាប់ដាំដំណាំ។ | ត្រូវការចំណាយដើមទុនលើការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដំបូង និងការថែទាំជាប្រចាំ។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលពីកាកសំណល់សត្វ និងសន្សំសំចៃថាមពលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានផ្តោតលើការចំណាយធនធានកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការគណនាឡើយ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការចាំបាច់នៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុ គោលនយោបាយ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកទេសដើម្បីអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្របន្ស៊ាំ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យបរិស្ថាន និងកសិកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាម ជាពិសេសនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ (Mekong Delta) និងទន្លេក្រហម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាស្ថិតនៅខ្សែទឹកខាងលើ និងចែករំលែកប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គរួមគ្នា ដែលប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងស្រដៀងគ្នាដូចជា ភាពរាំងស្ងួត និងការប្រែប្រួលរបបទឹក។
ការវិភាគ និងយុទ្ធសាស្ត្រគោលនយោបាយនៅក្នុងឯកសារនេះ មានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរជាបន្ទាន់ទៅរកគំរូកសិកម្មដែលបញ្ចេញកាបូនទាប និងមាននិរន្តរភាព គឺជាភាពចាំបាច់មិនអាចខ្វះបានសម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីការពារសន្តិសុខស្បៀងនិងទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Food security | ស្ថានភាពដែលមនុស្សគ្រប់រូបមានលទ្ធភាពទទួលបានអាហារគ្រប់គ្រាន់ សុវត្ថិភាព និងមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរាងកាយប្រចាំថ្ងៃ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះធម្មជាតិ ឬវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ។ | ដូចជាការមានជង្រុកស្រូវដែលតែងតែមានអង្ករពេញជានិច្ច ធានាថាគ្រួសារមិនដាច់ពោះទោះបីជារដូវរាំងស្ងួតមកដល់ក៏ដោយ។ |
| Neutral carbon emissions | ការសម្រេចបាននូវគោលដៅបរិស្ថាន ដែលបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស ត្រូវមានតុល្យភាពស្មើគ្នាជាមួយនឹងបរិមាណដែលត្រូវបានស្រូបយកមកវិញ (តាមរយៈការដាំព្រៃឈើ ឬបច្ចេកវិទ្យាស្រូបកាបូន) ត្រឹមចំណុចសូន្យ។ | ដូចជាការរកចំណូលនិងការចំណាយប្រាក់ស្មើគ្នាពិតប្រាកដ (គ្មានបំណុលឬប្រាក់សល់) ដែលធានាថាមិនបង្កើនការបំពុលខ្យល់បន្តទៀត។ |
| Greenhouse gas | ប្រភេទឧស្ម័ន (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត និងមេតាន) ដែលបញ្ចេញដោយសកម្មភាពមនុស្ស (ឧទាហរណ៍៖ ការធ្វើកសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការដុតឥន្ធនៈ) ដែលស្រូបយកកម្តៅព្រះអាទិត្យ និងធ្វើឱ្យបរិយាកាសផែនដីកាន់តែក្តៅ។ | ដូចជាការរុំភួយក្រាស់ៗនៅពេលថ្ងៃក្តៅ ដែលធ្វើឱ្យកម្តៅក្នុងខ្លួនមិនអាចភាយចេញក្រៅបាន ហើយធ្វើឱ្យយើងកាន់តែក្តៅឡើងៗ។ |
| Saltwater intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូល និងជ្រាបទៅក្នុងប្រភពទឹកសាប និងតំបន់ដីសណ្ត (ដូចជាដីសណ្តទន្លេមេគង្គ) ដោយសារការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ រហូតធ្វើឱ្យដីបាត់បង់គុណភាពមិនអាចដាំដំណាំកសិកម្មបាន។ | ដូចជាការចាក់អំបិលចូលក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះប្រៃ ហើយមិនអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចផ្កាបានទៀតឡើយ។ |
| Green growth | យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសដែលមិនបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែជំនួសមកវិញដោយការប្រើប្រាស់ថាមពលស្អាត ការកាត់បន្ថយការបំពុល និងការរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការបើកបររថយន្តអគ្គិសនី (EV) ជំនួសឱ្យរថយន្តចាក់សាំង ដែលអាចធ្វើដំណើរដល់គោលដៅដូចគ្នា និងជួយសេដ្ឋកិច្ចដូចគ្នា តែមិនបញ្ចេញផ្សែងពុល។ |
| REDD+ | កម្មវិធីអន្តរជាតិ (កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការកាប់បំផ្លាញ និងការរិចរិលព្រៃឈើ) ដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសនានា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការកាប់ព្រៃឈើ និងជួយបង្កើនសមត្ថភាពព្រៃឈើក្នុងការស្រូបយកកាបូន។ | ដូចជាការដែលនរណាម្នាក់បើកប្រាក់ខែឱ្យអ្នករាល់ខែ ដើម្បីឱ្យអ្នកថែរក្សាដើមឈើធំៗក្នុងចម្ការរបស់អ្នក កុំឱ្យកាប់យកទៅលក់។ |
| LULUCF | វិស័យការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងព្រៃឈើ (Land Use, Land-Use Change and Forestry) ដែលជារង្វាស់ និងការគ្រប់គ្រងដីកសិកម្មនិងព្រៃឈើ ដើម្បីគណនាបរិមាណកាបូនដែលបានស្រូបចូល និងបញ្ចេញមកវិញទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាសៀវភៅគណនេយ្យកត់ត្រាការចំណាយនិងចំណូល តែជំនួសមកវិញគឺកត់ត្រាថាដីនិងដើមឈើរបស់យើង ស្រូបចូល និងបញ្ចេញផ្សែងពុលកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
