បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន និងការព្យាករណ៍នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) នៅប្រទេសវៀតណាម ព្រមទាំងធ្វើការវិភាគលើឱកាស និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការសម្រេចបាននូវគោលដៅកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នក្រោមការប្តេជ្ញាចិត្តជាតិ (NDC) ឆ្នាំ២០២០។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទិន្នន័យបញ្ជីសារពើភណ្ឌឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ថ្នាក់ជាតិ និងការវិភាគសក្តានុពលកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នតាមវិស័យនីមួយៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No-regret mitigation measures (Domestic/Unconditional) វិធានការកាត់បន្ថយមិនស្តាយក្រោយ (វិធានការក្នុងស្រុក/គ្មានលក្ខខណ្ឌ) |
មានតម្លៃដើមកាត់បន្ថយអវិជ្ជមាន (ចំណេញ) និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមទៀតក្រៅពីការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន។ | ទាមទារទុនវិនិយោគដំបូងខ្ពស់ និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីវិស័យឯកជន ដែលពិបាកកៀរគរ។ | អាចកាត់បន្ថយបាន ៤៥,៥ លានតោន CO2eq (ស្មើនឹង ៤,៩% នៃ BAU) ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ដោយត្រូវការទុនប្រមាណ ៣,៩ ពាន់លានដុល្លារ។ |
| Internationally supported mitigation measures (Conditional) វិធានការកាត់បន្ថយដោយមានការគាំទ្រពីអន្តរជាតិ (មានលក្ខខណ្ឌ) |
មានសក្តានុពលកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នយ៉ាងធំធេង (រហូតដល់ ២៧% នៃគោលដៅ NDC) តាមរយៈការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជំនួយបរទេស ការគាំទ្រហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ និងតម្លៃចំណាយមធ្យមខ្ពស់ជាង។ | អាចកាត់បន្ថយបន្ថែមចំនួន ៨៦៤,៣ លានតោន CO2eq ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ដោយទាមទារហិរញ្ញប្បទានប្រមាណ ៣០,៦ ពាន់លានដុល្លារ។ |
| Business-as-usual (BAU) Scenario សេណារីយ៉ូនៃការអភិវឌ្ឍធម្មតា (BAU) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ឬការវិនិយោគថ្មីៗបន្ទាន់នោះទេ។ | ធ្វើឱ្យការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់កើនឡើងយ៉ាងគំហុក និងបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័ននឹងកើនឡើងដល់ ៩២៧,៩ លានតោន CO2eq ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ (កើនឡើង ៣,២ ដង ធៀបនឹងឆ្នាំ២០១៤)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធានការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើន និងការកសាងសមត្ថភាពស្ថាប័ន។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបញ្ជីសារពើភណ្ឌឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ថ្នាក់ជាតិរបស់វៀតណាម (២០០០-២០១៤) និងការព្យាករណ៍ NDC ដល់ឆ្នាំ២០៣០។ កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាជាច្រើនជាមួយវៀតណាម ដូចជាការពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងលឿនទៅរកវិស័យថាមពល និងឧស្សាហកម្ម ដែលធ្វើឱ្យបទពិសោធន៍នេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃសក្តានុពល និងបញ្ហាប្រឈមនៃគោលដៅ NDC នេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការអាកាសធាតុរបស់ខ្លួន។
កម្ពុជាគប្បីផ្តល់អាទិភាពលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងអនុវត្តវិធានការ 'no-regret' ជាមុន ខណៈពេលកំពុងអភិវឌ្ឍក្របខណ្ឌគតិយុត្តដើម្បីទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nationally Determined Contribution (NDC) | ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសនីមួយៗក្នុងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយខ្លួនឯង ក្រោមយន្តការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ | ដូចជាការសន្យារបស់សិស្សម្នាក់ៗចំពោះគ្រូថា ពួកគេនឹងខិតខំរៀនឱ្យបានពិន្ទុប៉ុន្មានប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីជួយឱ្យថ្នាក់ទាំងមូលទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់ល្អ។ |
| Business-as-usual (BAU) scenario | សេណារីយ៉ូ ឬស្ថានភាពសន្មត់ដែលបង្ហាញពីអ្វីដែលនឹងកើតឡើងទាក់ទងនឹងការបញ្ចេញឧស្ម័ន ប្រសិនបើគ្មានវិធានការ ឬគោលនយោបាយថ្មីណាមួយត្រូវបានដាក់ចេញដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។ | ដូចជាការបណ្តោយឱ្យកប៉ាល់បើកទៅមុខតាមយថាផល ដោយមិនចាប់កាច់ចង្កូតប្តូរទិសដៅ ទោះបីជាដឹងថាមានផ្ទាំងថ្មនៅខាងមុខក៏ដោយ។ |
| "No-regret" measures | វិធានការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន ដែលផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬសង្គមច្រើនជាងការចំណាយ (មានន័យថាមានតម្លៃដើមអវិជ្ជមាន) ទោះបីជាមិនគិតពីអត្ថប្រយោជន៍បរិស្ថានក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្តូរមកប្រើអំពូលសន្សំសំចៃភ្លើង (LED) ដែលទោះបីជាអ្នកមិនខ្វល់ពីរឿងបរិស្ថាន ក៏អ្នកនៅតែចំណេញលុយថ្លៃភ្លើងប្រចាំខែដែរ។ |
| LULUCF (Land use, land-use change, and forestry) | វិស័យមួយក្នុងការវាស់វែងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលផ្តោតលើការបញ្ចេញ និងការស្រូបយកកាបូនតាមរយៈសកម្មភាពប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការកាប់ព្រៃឈើ ឬការដាំព្រៃឈើឡើងវិញ។ | ដូចជាគណនីធនាគាររបស់ផែនដី ដែលការកាប់ព្រៃឈើគឺការដកប្រាក់ចេញ (បញ្ចេញកាបូន) ឯការដាំដើមឈើគឺការដាក់ប្រាក់សន្សំចូល (ស្រូបកាបូន)។ |
| Measurement, Reporting and Verification (MRV) | ប្រព័ន្ធសម្រាប់វាស់វែង រាយការណ៍ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងសកម្មភាពកាត់បន្ថយ ដើម្បីធានាថាការអនុវត្តនោះពិតជាមានតម្លាភាព និងអាចជឿទុកចិត្តបានតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធសវនកម្មគណនេយ្យ ដែលមានអ្នកកត់ត្រាចំណូលចំណាយ អ្នកធ្វើរបាយការណ៍ និងអ្នកត្រួតពិនិត្យឯករាជ្យ ដើម្បីកុំឱ្យមានការកេងបន្លំ។ |
| CO2 equivalent (CO2eq) | រង្វាស់ខ្នាតស្តង់ដារមួយដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន ឬអុកស៊ីតនីត្រូស) ដោយគិតបំប្លែងពួកវាទៅជាកម្រិតសក្តានុពលនៃការធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅស្មើនឹងឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ក្នុងបរិមាណដូចគ្នា។ | ដូចជាការបំប្លែងលុយរូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ (រៀល, បាត, យ៉េន) ឱ្យទៅជាលុយដុល្លារអាមេរិកទាំងអស់ ដើម្បីងាយស្រួលបូកសរុប និងប្រៀបធៀប។ |
| Clean Development Mechanism (CDM) | យន្តការទីផ្សារកាបូនដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍វិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបានឥណទានកាបូន (Carbon Credits) សម្រាប់យកទៅទូទាត់ការប្តេជ្ញាចិត្តកាត់បន្ថយឧស្ម័នរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាការជួលអ្នកជិតខាងឱ្យដាំដើមឈើក្នុងសួនរបស់ពួកគេ ជំនួសឱ្យការដាំក្នុងសួនខ្លួនឯងដែលគ្មានកន្លែង ហើយខ្លួនយើងទទួលបានការសរសើរថាជាអ្នកស្រលាញ់បរិស្ថាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
