បញ្ហា (The Problem)៖ ចំណាំ៖ គ្មានឯកសារត្រូវបានភ្ជាប់មកជាមួយទេ។ នេះគឺជាទិន្នន័យឧទាហរណ៍៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើសន្តិសុខស្បៀង តាមរយៈការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សីតុណ្ហភាពលើផលិតកម្មស្រូវវស្សានៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធក្លែងធ្វើកសិកម្មដើម្បីព្យាករណ៍ទិន្នផលស្រូវនាពេលអនាគតក្រោមសេណារីយ៉ូនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Logic Model-based KPI Development ការអភិវឌ្ឍសូចនាករ KPI ដោយប្រើប្រាស់ Logic Model |
ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងយ៉ាងច្បាស់លាស់និងមានហេតុផលរវាងគោលនយោបាយ (Inputs) និងលទ្ធផលរំពឹងទុក (Outcomes)។ ធានាថាសូចនាករមានភាពជាក់លាក់ និងអាចវាស់វែងបានតាមគោលការណ៍ SMART។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យច្រើន និងការវិភាគស៊ីជម្រៅលើគោលនយោបាយនីមួយៗ ដែលចំណាយពេលយូរ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើគុណភាពទិន្នន័យទីក្រុងដែលមានស្រាប់។ | បានបង្កើតប្រព័ន្ធ KPI ដ៏ទូលំទូលាយនិងរៀបចំជាប្រព័ន្ធសម្រាប់វាយតម្លៃប្លង់គោលទីក្រុងហាណូយ គ្របដណ្ដប់លើវិស័យលំហ ដឹកជញ្ជូន និងសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Traditional/Ad-hoc KPI Selection ការជ្រើសរើស KPI តាមបែបប្រពៃណី ឬទូទៅ |
ងាយស្រួលនិងចំណាយពេលតិចក្នុងការរៀបចំ ដោយពឹងផ្អែកលើសូចនាករ ឬទិន្នន័យដែលមានស្រាប់។ | ជារឿយៗខ្វះទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយគោលដៅនៃប្លង់គោលជាក់លាក់ (Master Plan) និងមិនអាចវាស់វែងប្រសិទ្ធភាពនៃដំណើរការអនុវត្តបានត្រឹមត្រូវ។ | មិនបានគ្របដណ្ដប់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង និងពិបាកក្នុងការកំណត់ភាពជោគជ័យនៃគោលនយោបាយជាក់លាក់ណាមួយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធសូចនាករនេះទាមទារធនធានទិន្នន័យទីក្រុងដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងចំណេះដឹងផ្នែករៀបចំដែនដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើ 'ប្លង់គោលអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងហាណូយដល់ឆ្នាំ២០៣០' ក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរដ្ឋបាល និងប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់ជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងកង្វះខាតទិន្នន័យមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់នៅតាមក្រសួងស្ថាប័ន អាចជាបញ្ហាប្រឈមធំក្នុងការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះដោយផ្ទាល់ដោយមិនមានការសម្របសម្រួល។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តប្លង់គោលទីក្រុងធំៗដែលកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ការប្រើប្រាស់ Logic Model នឹងជួយឱ្យអ្នករៀបចំក្រុងនៅកម្ពុជាអាចតាមដានវឌ្ឍនភាពបានច្បាស់លាស់ និងធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពិតប្រាកដ (Data-driven decision making)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Logic Model (ម៉ូដែលតក្កវិជ្ជា) | ជាឧបករណ៍វិភាគសម្រាប់រៀបចំផែនការ និងវាយតម្លៃគម្រោង ដោយបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងហេតុនិងផលរវាងធនធានដែលបានដាក់បញ្ចូល (Inputs) សកម្មភាពអនុវត្ត (Activities) លទ្ធផលដែលទទួលបានផ្ទាល់ (Outputs) និងផលប្រយោជន៍ឬឥទ្ធិពលរយៈពេលវែង (Outcomes)។ វាក៏ជួយសម្រួលដល់ការតាមដានប្រសិទ្ធភាពគោលនយោបាយផងដែរ។ | ប្រៀបដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូប ដែលប្រាប់តាំងពីការត្រៀមគ្រឿងផ្សំ វិធីធ្វើ មុខម្ហូបដែលឆ្អិន និងការវាស់វែងការពេញចិត្តរបស់អ្នកញ៉ាំ។ |
| Key Performance Indicators (សូចនាករសមិទ្ធផលគោល / KPI) | ជារង្វាស់បរិមាណឬគុណភាពជាក់លាក់ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដាន និងវាយតម្លៃថាតើគោលនយោបាយ ឬកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍មួយ កំពុងតែដើរលើគន្លងត្រឹមត្រូវដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួនកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាកុងទ័រល្បឿន និងទ្រនិចសាំងនៅលើឡាន ដែលប្រាប់យើងថាតើយើងកំពុងបើកបរក្នុងល្បឿនណា ហើយមានសាំងគ្រប់គ្រាន់អាចទៅដល់គោលដៅដែរឬទេ។ |
| Master Plan (ប្លង់គោលទីក្រុង / ផែនការមេ) | ជាឯកសារគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង ដែលតម្រង់ទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍រចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុង រួមមានការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បណ្តាញដឹកជញ្ជូន និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម ក្នុងគោលបំណងគ្រប់គ្រងកំណើនទីក្រុងប្រកបដោយរបៀបរៀបរយ។ | ប្រៀបដូចជាប្លង់ផ្ទះទាំងមូល ដែលប្រាប់ជាងសំណង់ថាតើត្រូវសាងសង់បន្ទប់ទឹកនៅទីណា និងបន្ទប់គេងនៅទីណា ដើម្បីឱ្យផ្ទះរឹងមាំនិងរស់នៅស្រួល។ |
| Outputs (លទ្ធផលផ្ទាល់) | ជាលទ្ធផល ឬផលិតផលផ្ទាល់ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពនៃការអនុវត្តគោលនយោបាយ ឬកម្មវិធីណាមួយភ្លាមៗ ដូចជាចំនួនសាលារៀនដែលបានសាងសង់ ឬប្រវែងផ្លូវដែលបានស្ថាបនារួច។ វាមិនទាន់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីគុណភាពឬអត្ថប្រយោជន៍រយៈពេលវែងនៅឡើយទេ។ | ប្រៀបដូចជានំខេកដែលទើបតែដុតឆ្អិនចេញពីឡក្តៅៗ។ |
| Outcomes (ផលរំពឹងទុក / លទ្ធផលប្រយោជន៍) | ជាផលប្រយោជន៍ និងការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានដែលកើតមានឡើងជាបន្តបន្ទាប់ពី Outputs ទៅលើប្រជាជន ឬសង្គម។ ឧទាហរណ៍៖ ការថយចុះនៃការកកស្ទះចរាចរណ៍ (Outcome) ដោយសារមានផ្លូវថ្មី (Output)។ | ប្រៀបដូចជាអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយ និងការឆ្អែតពោះ ក្រោយពេលដែលបានញ៉ាំនំខេកនោះរួច។ |
| SMART principle (គោលការណ៍ SMART) | ជាលក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យចំនួន៥ សម្រាប់បង្កើតសូចនាករវាយតម្លៃ (KPI) ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដែលរួមមាន៖ ជាក់លាក់ (Specific) អាចវាស់វែងបាន (Measurable) អាចសម្រេចបាន (Achievable) ត្រឹមត្រូវតាមបរិបទ (Relevant) និងមានពេលវេលាកំណត់ច្បាស់លាស់ (Time-bound)។ | ប្រៀបដូចជាការកំណត់គោលដៅហាត់ប្រាណថា "ខ្ញុំត្រូវរត់ឱ្យបាន ៥គីឡូម៉ែត្រ ក្នុងរយៈពេល ៣០នាទី ជារៀងរាល់ព្រឹក" ជាជាងគ្រាន់តែនិយាយយ៉ាងទូលាយថា "ខ្ញុំចង់មានសុខភាពល្អ"។ |
| Urban Agglomeration (ការប្រមូលផ្តុំទីក្រុង) | ជាបាតុភូតនៃការរីកសាយភាយទីក្រុង ដែលតំបន់កណ្តាលទីក្រុង តំបន់ជាយក្រុង និងទីក្រុងរណបជុំវិញ មានការពង្រីកខ្លួនរហូតដល់តភ្ជាប់គ្នា បង្កើតជាបណ្តុំតំបន់ទីក្រុងដ៏ធំមួយដែលមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងប្រជាសាស្ត្រខ្ពស់។ | ប្រៀបដូចជាតំណក់ទឹកតូចៗជាច្រើនដែលស្រក់ក្បែរៗគ្នា ហើយរួញចូលគ្នាបង្កើតបានជាតំណក់ទឹកដ៏ធំមួយនៅលើស្លឹកឈើ។ |
| Zoning (ការបែងចែកតំបន់អភិវឌ្ឍន៍) | ជាការបែងចែកផ្ទៃដីទីក្រុងជាតំបន់ផ្សេងៗគ្នា ដោយកំណត់មុខងារប្រើប្រាស់ដីធ្លីច្បាស់លាស់ (ដូចជា តំបន់លំនៅដ្ឋាន តំបន់ឧស្សាហកម្ម តំបន់ពាណិជ្ជកម្ម) ដើម្បីសម្រួលដល់ការគ្រប់គ្រងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការប្រមូលទិន្នន័យ និងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពគោលនយោបាយ។ | ប្រៀបដូចជាការរៀបចំទូខោអាវ ដោយបែងចែកថ្នាក់ដាក់អាវ ថ្នាក់ដាក់ខោ និងថ្នាក់ដាក់ស្រោមជើងដាច់ពីគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរកនិងរៀបចំចាត់ចែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
