បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើវិស័យទឹក និងទំនាក់ទំនងរបស់វាទៅនឹងសន្តិសុខស្បៀងរបស់កសិករក្រីក្រនៅតាមតំបន់ជនបទក្នុងស្រុកបាសេដ្ឋ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបបរិមាណ និងគុណភាព ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីគ្រួសារកសិករ និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធនៅមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Using water storage equipment ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈស្តុកទឹក (ពាង អាងស្តុកទឹក) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិចជាងការជីកស្រះ និងអាចផ្តល់ទឹកសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ និងសកម្មភាពកសិកម្មខ្នាតតូចភ្លាមៗ។ | បរិមាណស្តុកមានកម្រិត មិនអាចផ្គត់ផ្គង់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មខ្នាតធំ ឬនៅពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួតអូសបន្លាយ។ | ៧២% នៃអ្នកឆ្លើយសំណួរបានជ្រើសរើសប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះក្នុងការទប់ទល់នឹងកង្វះខាតទឹក (៨៥% នៅឃុំទួលសាលា)។ |
| Digging a pond or well ការជីកស្រះ ឬអណ្តូងទឹក |
ផ្តល់ប្រភពទឹកដោយផ្ទាល់ពីក្រោមដី ឬទឹកភ្លៀង ដែលមានទំហំធំជាងសម្ភារៈស្តុកទឹកតាមផ្ទះ និងមាននិរន្តរភាពជាងសម្រាប់សហគមន៍។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការជីក ហើយអណ្តូង ឬស្រះមួយចំនួនអាចគោកស្ងួតនៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា។ | មានតែ ២០% ប៉ុណ្ណោះនៃអ្នកឆ្លើយសំណួរដែលបានជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រជីកស្រះ ឬអណ្តូង នៅពេលប្រឈមមុខនឹងកង្វះខាតទឹក។ |
| Government/NGO-supported Irrigation Systems ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រគាំទ្រដោយរដ្ឋ ឬអង្គការ (ទំនប់ និងប្រឡាយ) |
មានសមត្ថភាពស្តុក និងចែកចាយទឹកបានច្រើន ជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវ និងគាំទ្រដល់ជីវភាពសហគមន៍ទាំងមូល។ | ប្រព័ន្ធដែលមានស្រាប់មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ប្រឡាយខ្លះខូចខាត ហើយជារឿយៗមិនមានទឹកនៅរដូវប្រាំង។ | ទោះបីជាមានការគាំទ្រ ៤០,៨% នៃកសិករប្រើប្រាស់ទឹកពីប្រព័ន្ធនេះក៏ដោយ ក៏ ៨២,៧% នៃអ្នកភូមិនៅតែជួបប្រទះបញ្ហាកង្វះខាតស្បៀង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាបានបង្ហាញថា កសិករត្រូវចំណាយថវិកាផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ឧបករណ៍កសិកម្មខ្នាតតូច ខណៈហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗទាមទារមូលនិធិពីរដ្ឋាភិបាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំចំនួនពីរ (ស្វាយចាឆិប និងទួលសាលា) នៃស្រុកបាសេដ្ឋ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដោយផ្តោតលើគ្រួសារកសិករក្រីក្រចំនួន ១០៣ គ្រួសារ។ ដោយសារទំហំសំណាកតូច និងស្ថិតក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយ លទ្ធផលនេះប្រហែលជាមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីស្ថានភាពសន្តិសុខស្បៀង និងការគ្រប់គ្រងទឹកនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាតំណាងដ៏ល្អសម្រាប់តំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួតខ្លាំង។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចង្អុលបង្ហាញពីតម្រូវការបន្ទាន់ ដើម្បីកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹក និងការអប់រំអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ការពង្រឹងសមត្ថភាពស្តុកទឹកកម្រិតគ្រួសារ រួមផ្សំជាមួយនឹងការវិនិយោគរបស់រដ្ឋលើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ គឺជាគន្លឹះដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀងនៅតំបន់ជនបទ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate change resilience | សមត្ថភាពរបស់សហគមន៍ ឬប្រព័ន្ធបរិស្ថានក្នុងការទប់ទល់ សម្របខ្លួន និងងើបឡើងវិញពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ការកើនឡើងកម្ដៅ ឬទឹកជំនន់។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំ ទោះជាឆ្លងជំងឺក៏អាចតស៊ូ និងជាសះស្បើយមកវិញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
| Food security | ស្ថានភាពដែលមនុស្សគ្រប់រូបមានលទ្ធភាពទទួលបាន និងអាចទិញអាហារបានគ្រប់គ្រាន់ មានសុវត្ថិភាព និងមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ជាប្រចាំ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរស់នៅប្រកបដោយសុខភាពល្អ។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលមានអង្ករនិងម្ហូបត្រៀមទុកក្នុងផ្ទះជានិច្ច ទោះបីជាគ្មានចំណូលចូលមួយរយៈក៏មិនបារម្ភរឿងដាច់ពោះ។ |
| Water scarcity | កង្វះខាតធនធានទឹកសាបដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន និងតម្រូវការសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្មនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាធនាគារដែលចាយលុយអស់ពីស្តុក គ្មានប្រាក់ឱ្យអតិថិជនដកយកទៅប្រើប្រាស់។ |
| Irrigation system | បណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ដូចជាទំនប់ ប្រឡាយ អាងស្តុកទឹក ស្ថានីយបូមទឹក) ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រង ផ្គត់ផ្គង់ និងចែកចាយទឹកដល់ដីកសិកម្មដោយសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាប្រព័ន្ធសរសៃឈាមនៅក្នុងរាងកាយ ដែលដឹកនាំឈាម (ទឹក) ចេញពីបេះដូង ទៅចិញ្ចឹមសរីរាង្គផ្សេងៗ (ស្រែចម្ការ)។ |
| Weighted Average Index (WAI) | រូបមន្តស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីគណនាមធ្យមភាគ ដោយផ្តល់ទម្ងន់ ឬតម្លៃអទិភាពខុសៗគ្នាទៅលើជម្រើសនីមួយៗ ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការយល់ឃើញ កម្រិតនៃការពេញចិត្ត ឬភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃបញ្ហាណាមួយ។ | ដូចជាការគណនាពិន្ទុប្រឡងដែលមុខវិជ្ជាសំខាន់ៗ (ឧ. គណិតវិទ្យា) ត្រូវបានផ្តល់ពិន្ទុគុណនឹងពីរ ច្រើនជាងមុខវិជ្ជាបន្ទាប់បន្សំ ដើម្បីយកទៅបូកសរុបស្វែងរកមធ្យមភាគរួម។ |
| Vulnerability | កម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះរបស់ប្រព័ន្ធណាមួយ ឬសហគមន៍ណាមួយចំពោះហានិភ័យ និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន (ឧទាហរណ៍ ភាពងាយរងគ្រោះដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត) ដោយសារពួកគេខ្វះសមត្ថភាព ឬធនធានក្នុងការទប់ទល់។ | ដូចជាផ្ទះធ្វើពីស្លឹកដែលងាយនឹងរលំ ឬខូចខាតភ្លាមៗនៅពេលមានខ្យល់ព្យុះបក់បោកខ្លាំង បើធៀបនឹងផ្ទះធ្វើពីថ្ម។ |
| Adaptive strategy | ផែនការ ឬសកម្មភាពដែលសហគមន៍អនុវត្តដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៃបរិស្ថាន (ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ធ្វើកសិកម្ម ការជីកស្រះ ឬការស្តុកទឹក) ដើម្បីរស់រានមានជីវិតនិងកាត់បន្ថយការខាតបង់។ | ដូចជាសត្វពស់ដែលចូលទៅសម្ងំក្នុងរន្ធពេលមេឃក្តៅខ្លាំង ដើម្បីការពារខ្លួន និងសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
