បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្តល់ចំណីលើសកម្រិតដល់គោយកទឹកដោះក្នុងអំឡុងពេលមិនទាន់បំបៅកូន ដែលបណ្តាលឱ្យមានកង្វះថាមពលអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង (Negative Energy Balance) និងជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើមក្រោយពេលសម្រាល ដែលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព និងផលិតកម្មរបស់ពួកវា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវិភាគទិន្នន័យពីការសិក្សាពិសោធន៍ចំនួន ៤ ដែលមានសត្វគោចំនួន ៧៤ ក្បាល (គោត្រួតពិនិត្យ ៣៦ ក្បាល និងគោពិសោធន៍ ៣៨ ក្បាល) ដើម្បីតាមដានបញ្ហាសុខភាព និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រជីវគីមីក្នុងអំឡុងពេល ៤ សប្តាហ៍ដំបូងនៃការបំបៅដោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Group (Restricted energy intake during dry period) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (ការផ្តល់ចំណីកម្រិតថាមពលក្នុងអំឡុងពេលមិនទាន់បំបៅកូន) |
សត្វគោមានសុខភាពល្អប្រសើរ មានអត្រាឈឺតិច (គ្រុនទឹកដោះ ៣%, រលាកដោះ ៦%) និងមានការសម្រកទម្ងន់ក្រោយពេលសម្រាលតិចតួច។ | មិនមានបង្ហាញពីគុណវិបត្តិធំដុំក្នុងឯកសារនេះទេ ក្រៅពីតម្រូវការក្នុងការគ្រប់គ្រងចំណី និងថាមពលឱ្យបានម៉ត់ចត់។ | មានកំហាប់អាស៊ីតខ្លាញ់គ្មានអេស្ទែរក្នុងឈាម (NEFA) និងកំហាប់ទ្រីអាស៊ីលគ្លីសេរ៉ុល (TAG) ក្នុងថ្លើមទាបជាង បង្ហាញពីសុខភាពរំលាយអាហារល្អប្រសើរ។ |
| Experimental Group (Overfed during dry period / Induced Fatty Liver) ក្រុមពិសោធន៍ (ការផ្តល់ចំណីលើសកម្រិតក្នុងអំឡុងពេលមិនទាន់បំបៅកូន / ការបង្កើតជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម) |
ជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ ក្នុងការសិក្សាអំពីយន្តការនៃជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម និងផលប៉ះពាល់នៃកង្វះថាមពលអវិជ្ជមាន (NEB) ក្រោយពេលសម្រាល។ | ធ្វើឱ្យគោប្រឈមមុខនឹងជំងឺក្រោយសម្រាលខ្ពស់ (គ្រុនទឹកដោះ ៣៧%, អាសេតូនីមៀ ៨%) ស្រកទម្ងន់ខ្លាំង និងមានការកើនឡើងកំហាប់ខ្លាញ់ក្នុងថ្លើមធ្ងន់ធ្ងរ។ | កំហាប់អាស៊ីតខ្លាញ់គ្មានអេស្ទែរក្នុងឈាម (NEFA) កើនឡើងខ្ពស់ខ្លាំង ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាអាចប្រើជាសូចនាករសម្រាប់វិនិច្ឆ័យជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួនសម្រាប់ការចិញ្ចឹម ការគ្រប់គ្រងរបបអាហារ និងការវិភាគគ្លីនិកនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសហូឡង់ (ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៥-១៩៩៨) ដោយប្រើប្រាស់ពូជគោយកទឹកដោះដែលស័ក្តិសមនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅហើយសើម ការឆ្លើយតបរបស់គោទៅនឹងការផ្តល់ចំណី និងរោគសញ្ញាកង្វះថាមពលអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមលើពូជគោក្នុងស្រុក ឬពូជកាត់។
ការរកឃើញអំពីការប្រើប្រាស់សូចនាករឈាមដើម្បីតាមដានសុខភាពគោ គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យគោយកទឹកដោះនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងចំណីយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងការវិភាគសូចនាករឈាម (NEFA) ជាប្រចាំ នឹងជួយលើកកម្ពស់សុខភាពគោ បង្កើនទិន្នផលទឹកដោះ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Periparturient (រយៈពេលមុននិងក្រោយពេលសម្រាល) | ពេលវេលាដែលស្ថិតនៅជុំវិញការសម្រាលកូនរបស់សត្វ (ជាធម្មតាប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុន និងក្រោយពេលកើត) ដែលជារយៈពេលដែលសត្វប្រឈមនឹងការផ្លាស់ប្តូរអ័រម៉ូន និងការរំលាយអាហារយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីត្រៀមផលិតទឹកដោះ។ | ដូចជាដំណាក់កាលត្រៀមខ្លួន និងសម្រាកសង្គ្រោះរបស់អ្នកម្តាយទើបសម្រាល ដែលងាយនឹងមានបញ្ហាសុខភាពបំផុត។ |
| Negative energy balance / NEB (កង្វះថាមពលអវិជ្ជមាន) | ស្ថានភាពដែលសត្វត្រូវការថាមពល (សម្រាប់ផលិតទឹកដោះ និងទ្រទ្រង់រាងកាយ) ច្រើនជាងថាមពលដែលវាទទួលបានពីការស៊ីចំណី ដែលបណ្តាលឱ្យរាងកាយត្រូវទាញយកជាតិខ្លាញ់សន្សំមកប្រើប្រាស់ជាបន្ទាន់។ | ដូចជាការចំណាយលុយប្រចាំថ្ងៃច្រើនជាងប្រាក់ខែដែលរកបាន ដែលតម្រូវឱ្យយើងត្រូវដកប្រាក់សន្សំពីធនាគារមកចាយ។ |
| Nonesterified fatty acids / NEFA (អាស៊ីតខ្លាញ់គ្មានអេស្ទែរ) | ទម្រង់នៃជាតិខ្លាញ់សេរីនៅក្នុងឈាម ដែលត្រូវបានបញ្ចេញពីជាលិកាខ្លាញ់នៅពេលដែលរាងកាយខ្វះថាមពល ហើយវាធ្វើដំណើរទៅកាន់ថ្លើមដើម្បីបំប្លែងជាថាមពល។ កម្រិត NEFA ខ្ពស់បញ្ជាក់ពីការរលាយជាតិខ្លាញ់ក្នុងរាងកាយលឿនពេក។ | ដូចជាការយកមាស (ខ្លាញ់សន្សំ) ទៅលក់ប្តូរជាសាច់ប្រាក់សុទ្ធ (NEFA) ដើម្បីយកទៅចាយវាយពេលខ្វះខាតថវិកា។ |
| Triacylglycerols / TAG (ទ្រីអាស៊ីលគ្លីសេរ៉ុល) | ប្រភេទនៃជាតិខ្លាញ់ចម្បងដែលស្តុកទុកក្នុងរាងកាយសត្វ។ ក្នុងករណីជំងឺខ្លាញ់រុំថ្លើម TAG ទាំងនេះកកកុញនៅក្នុងកោសិកាថ្លើមច្រើនហួសកម្រិត ធ្វើឱ្យថ្លើមចុះខ្សោយមុខងារក្នុងការបន្សាបជាតិពុល។ | ដូចជាទំនិញដែលស្តុកទុកពេញឃ្លាំង (ថ្លើម) រហូតដល់ហៀរចេញមកក្រៅ ធ្វើឱ្យឃ្លាំងដំណើរការលែងកើត និងគ្មានកន្លែងទំនេរ។ |
| Glycogenolysis (ការបំបែកគ្លីកូហ្សែន) | ដំណើរការគីមីនៅក្នុងរាងកាយដែលបំបែកគ្លីកូហ្សែន (ជាតិស្ករដែលសន្សំទុកក្នុងថ្លើម) ទៅជាគ្លុយកូស (ស្ករក្នុងឈាម) ដើម្បីផ្តល់ថាមពលភ្លាមៗដល់រាងកាយនៅពេលដែលវាត្រូវការ។ | ដូចជាការវាយបំបែកកូនជ្រូកសន្សំប្រាក់ ដើម្បីយកកាក់មកទិញអាហារញ៉ាំនៅពេលដែលឃ្លានភ្លាមៗ។ |
| 3-hydroxybutyrate / 3-HB (៣-អ៊ីដ្រុកស៊ីប៊ុយទីរ៉ាត) | ប្រភេទសារធាតុសេតូន (Ketone body) ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងឈាម ដែលកើតឡើងនៅពេលដែលរាងកាយបំបែកខ្លាញ់លឿនពេក ហើយថ្លើមមិនអាចកែច្នៃវាឱ្យទៅជាថាមពលបានទាន់ពេល។ វាក៏ជារង្វាស់បញ្ជាក់ពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ Ketosis ផងដែរ។ | ដូចជាផ្សែងខ្មៅពុលដែលភាយចេញពីម៉ាស៊ីនរថយន្តនៅពេលដែលវាដុតប្រេងមិនអស់ ដោយសារតែម៉ាស៊ីនត្រូវអូសទាញទម្ងន់ធ្ងន់ពេក។ |
| Overconditioning (ការធាត់ជ្រុល) | ស្ថានភាពដែលគោមានជាតិខ្លាញ់ក្នុងរាងកាយច្រើនជ្រុល (ធាត់ពេក) មុនពេលសម្រាល ដែលបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺប្រចាំកាយ និងធ្វើឱ្យសត្វមិនសូវស៊ីចំណីនៅពេលចាប់ផ្តើមផលិតទឹកដោះ។ | ដូចជាមនុស្សដែលធាត់ដុះក្បាលពោះខ្លាំង ដែលងាយនឹងកើតជំងឺលើសឈាម ឬទឹកនោមផ្អែមនៅពេលរាងកាយមានភាពតានតឹង។ |
| Acetonemia / Ketosis (អាសេតូនីមៀ ឬ ជំងឺកេតូស៊ីស) | ជំងឺវិបត្តិរំលាយអាហារលើគោយកទឹកដោះដែលកើតឡើងដោយសារកង្វះថាមពលធ្ងន់ធ្ងរ ធ្វើឱ្យមានការកើនឡើងនូវសារធាតុសេតូនពុលក្នុងឈាម ទឹកនោម និងទឹកដោះ នាំឱ្យគោធ្លាក់ចុះទម្ងន់ និងមិនសូវបញ្ចេញទឹកដោះ។ | ដូចជារថយន្តដែលអស់សាំង ហើយត្រូវបង្ខំទាញយកប្រេងម៉ាស៊ីនមកដុតប្រើជំនួស ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនរអាក់រអួល និងខូចខាតបន្តិចម្តងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
