បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្គត់ផ្គង់ចំណីមិនគ្រប់គ្រាន់ និងមិនមានតុល្យភាពក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោទឹកដោះនៅប្រទេសអេត្យូពី ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលមានកម្រិតទាប។ វាវាយតម្លៃសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់កាកគ្រាប់កប្បាស និងដីបឹងមានជាតិប្រៃ (Bole) ជាប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មទឹកដោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design) លើមេគោ Holstein Friesian ចំនួន ៣២ ក្បាល ក្នុងរយៈពេល ១៣៥ ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Concentrate alone (Control) ការផ្តល់ចំណីលាយធម្មតា (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងជារបបអាហារស្តង់ដារដែលកសិដ្ឋានទូទៅតែងតែប្រើប្រាស់។ មិនត្រូវការការរៀបចំលាយវត្ថុធាតុដើមបន្ថែមដែលស្មុគស្មាញ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទឹកដោះ និងបរិមាណជាតិខ្លាញ់ទាបជាងគេ។ ថ្លៃដើមផលិតក្នុងមួយគីឡូក្រាមទឹកដោះមានកម្រិតខ្ពស់ធៀបនឹងប្រាក់ចំណេញ។ | ផលិតទឹកដោះបានត្រឹម ១៥,១៩ គ.ក្រ/ថ្ងៃ និងចំណាយថ្លៃចំណី ០,៥៨ Birr ក្នុងមួយគីឡូក្រាមទឹកដោះ។ |
| Concentrate + 45% Cottonseed Cake (C+CSC) ការជំនួសចំណីលាយ ៤៥% ដោយកាកគ្រាប់កប្បាស |
ជួយបង្កើនទិន្នផលទឹកដោះកែតម្រូវជាតិខ្លាញ់ ៤% (4% FCM) បាន ១៤,៣%។ កាកគ្រាប់កប្បាសជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនល្អដែលអាចឆ្លងកាត់ក្រពះទី១របស់គោ (Bypass protein)។ | ធ្វើឱ្យគោស៊ីស្មៅក្រៀមតិចជាងមុន (Depressed hay intake) និងមិនសូវទទួលបានប្រាក់ចំណេញច្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។ | ផលិតទឹកដោះបាន ១៦,៣២ គ.ក្រ/ថ្ងៃ ដោយថ្លៃចំណីធ្លាក់ចុះបន្តិចមកនៅត្រឹម ០,៥៦ Birr/គ.ក្រ។ |
| Concentrate + 3% Bole soil (C+Bole) ការបន្ថែមដីបូល (ដីបឹងមានជាតិប្រៃ) ៣% ទៅក្នុងចំណីលាយ |
ជួយបង្កើនការស៊ីចំណី និងផ្តល់ទិន្នផលទឹកដោះខ្ពស់។ ជាវិធីសាស្ត្រដែលចំណាយដើមទុនទាបបំផុត និងផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាងគេបង្អស់។ | តម្រូវឱ្យមានប្រភពដីរ៉ែ (Mineral soil) ដែលស្អាត សុវត្ថិភាព និងមិនមានផ្ទុកមេរោគ ឬលោហៈធ្ងន់ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសត្វ។ | ទិន្នផលទឹកដោះកើនដល់ ១៧,៦៦ គ.ក្រ/ថ្ងៃ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមចំណីមកនៅត្រឹមតែ ០,៤៩ Birr ក្នុងមួយគីឡូក្រាមទឹកដោះ។ |
| Concentrate + 45% CSC + 3% Bole soil ការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងកាកកប្បាស និងដីបូល |
ផ្តល់ទិន្នផលទឹកដោះជាក់ស្តែងខ្ពស់ជាងគេបង្អស់ (កើនឡើង ១៨,២%) បើធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ។ | ការរៀបចំលាយមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយថវិកាលើចំណីបន្ថែមខ្ពស់ជាងការប្រើប្រាស់ដីបូលតែមួយមុខ។ | ផលិតទឹកដោះបានច្រើនបំផុត ១៧,៩៥ គ.ក្រ/ថ្ងៃ ប៉ុន្តែថ្លៃចំណីស្ថិតនៅកម្រិត ០,៥៥ Birr/គ.ក្រ ទឹកដោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានដូចជា វត្ថុធាតុដើមកសិកម្ម សម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគគីមី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានអភិវឌ្ឍន៍ពូជគោ Holeta Dairy Farm ក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានអាកាសធាតុ តំបន់ខ្ពង់រាប និងប្រើប្រាស់ពូជគោ Holstein Friesian។ វត្ថុធាតុដើម 'ដីបូល' (Bole soil) គឺជាលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់បឹង Abiyata។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទាញយកលទ្ធផលនេះមកអនុវត្តទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងដោយប្រើប្រាស់ប្រភពរ៉ែបន្ថែម និងកាកសំណល់កសិកម្មដែលមានក្នុងស្រុកជាមុនសិន។
វិធីសាស្រ្តនៃការប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្ម និងរ៉ែធម្មជាតិជាចំណីបន្ថែម គឺមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការច្នៃប្រឌិតប្រើប្រាស់សារធាតុរ៉ែ និងអនុផលកសិកម្មក្នុងស្រុកជាចំណីបន្ថែម គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចំណាយតិច-ចំណេញច្រើន ដែលអាចជួយធានាសន្តិសុខចំណីសត្វ និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cottonseed cake (កាកគ្រាប់កប្បាស) | អនុផលដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីការចម្រាញ់យកប្រេងពីគ្រាប់កប្បាស ដែលសំបូរទៅដោយប្រូតេអ៊ីន និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅជាចំណីសត្វ ជាពិសេសសម្រាប់សត្វទំពារអៀង ដោយសារវាមានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីនដែលអាចឆ្លងកាត់ក្រពះទីមួយបានល្អ (Bypass protein)។ | ដូចជាកាកដូង ឬកាកសណ្តែកដែលសល់ពីការគាបយកប្រេង ប៉ុន្តែនេះជាកាកគ្រាប់កប្បាសដែលកសិករយកមកលាយចំណីដើម្បីផ្តល់កម្លាំង និងសាច់ដុំដល់គោ។ |
| Bole / Lake Soil (ដីបូល / ដីបឹង) | ជាប្រភេទដីបឹងដែលមានផ្ទុកជាតិប្រៃ និងសារធាតុរ៉ែ (ប្រភពពីប្រទេសអេត្យូពី) ដែលកសិករប្រើប្រាស់ជាប្រភពសារធាតុរ៉ែធម្មជាតិ (ដូចជាសូដ្យូម) សម្រាប់ផ្តល់ឲ្យសត្វស៊ី ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការរំលាយអាហារ កាត់បន្ថយជាតិអាស៊ីត និងកែប្រែបរិស្ថានក្នុងក្រពះសត្វ។ | ដូចជាដុំអំបិលរ៉ែធម្មជាតិ (Mineral block) ដែលកសិករខ្មែរដាក់ឲ្យគោលិទ្ធ ដើម្បីបំពេញជាតិរ៉ែដែលខ្វះខាតនៅក្នុងស្មៅ។ |
| Rumen undegradable protein / Bypass protein (ប្រូតេអ៊ីនឆ្លងកាត់ក្រពះទី១) | ជាប្រភេទប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងចំណី ដែលមិនត្រូវបានរំលាយ ឬបំបែកដោយបាក់តេរីនៅក្នុងក្រពះទីមួយ (Rumen) របស់សត្វទំពារអៀងទេ ប៉ុន្តែវាធ្លាក់ទៅរំលាយ និងស្រូបយកដោយផ្ទាល់នៅពោះវៀនតូច ដើម្បីផ្តល់ជីវជាតិដល់សត្វបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការផលិតទឹកដោះ។ | ដូចជាគ្រាប់ថ្នាំមានស្រោមការពារ ដែលមិនរលាយក្នុងក្រពះ តែធ្វើដំណើរទៅរលាយនិងបញ្ចេញប្រសិទ្ធភាពនៅឯពោះវៀនតូច។ |
| Fat corrected milk / FCM (ទឹកដោះកែតម្រូវជាតិខ្លាញ់) | ជារូបមន្តគណនាស្តង់ដារមួយក្នុងវិស័យគង្វាលគោទឹកដោះ ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផលទឹកដោះរបស់គោផ្សេងៗគ្នា ដោយលៃតម្រូវបរិមាណទឹកដោះដែលផលិតបានទៅតាមកម្រិតជាតិខ្លាញ់គោលមួយ (ជាទូទៅគឺកម្រិតខ្លាញ់ ៤%)។ | ដូចជាការប្តូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗគ្នា ទៅជាប្រាក់ដុល្លារតែមួយស្តង់ដារ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបថាតើគោមួយណាផលិតទឹកដោះបានគុណភាពនិងបរិមាណល្អជាងពិតប្រាកដ។ |
| Non-structural carbohydrate / NSC (កាបូអ៊ីដ្រាតគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ) | ជាប្រភេទជាតិស្ករ និងម្សៅនៅក្នុងចំណី ឬរុក្ខជាតិដែលងាយស្រួលរំលាយបំផុត និងផ្តល់ថាមពលលឿនដល់បាក់តេរីក្នុងក្រពះគោ ដើម្បីផលិតប្រូតេអ៊ីនមីក្រុប ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការបង្កើនបរិមាណប្រូតេអ៊ីនក្នុងទឹកដោះ។ | ដូចជាទឹកស៊ីរ៉ូ ឬស្ករ ដែលយើងហូបទៅផ្តល់កម្លាំងភ្លាមៗ ខុសពីបាយឬដំឡូងដែលត្រូវការពេលរំលាយយូរ។ |
| Metabolizable energy / ME (ថាមពលមេតាប៉ូលីស) | ជាបរិមាណថាមពលសរុបពីចំណីអាហារដែលសត្វអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បានជាក់ស្តែងសម្រាប់ការរស់នៅ ការលូតលាស់ និងការផលិតទឹកដោះ បន្ទាប់ពីដកចេញនូវថាមពលដែលបាត់បង់តាមរយៈលាមក ទឹកនោម និងឧស្ម័នមេតាន។ | ដូចជាប្រាក់ខែសុទ្ធ (Net Salary) ដែលយើងអាចយកទៅចាយបានជាក់ស្តែង បន្ទាប់ពីក្រុមហ៊ុនបានកាត់ពន្ធ និងថ្លៃធានារ៉ាប់រងផ្សេងៗរួចរាល់។ |
| Neutral detergent fiber / NDF (ជាតិកាកសរសៃ NDF) | ជារង្វាស់នៃសមាសធាតុជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិ (សែលុយឡូស ហេមីសែលុយឡូស និងលីញីន) ដែលតំណាងឱ្យបរិមាណកាកសរសៃសរុបក្នុងចំណី។ កម្រិត NDF ខ្ពស់ធ្វើឱ្យគោឆាប់ឆ្អែត និងស៊ីចំណីបានតិច (កំណត់ការស៊ីចំណី)។ | ដូចជាសរសៃបន្លែចាស់ៗស្វិតៗ ដែលនៅពេលយើងញ៉ាំច្រើនទៅ ធ្វើឲ្យឆាប់តឹងពោះ ទោះបីជាមិនសូវមានជីវជាតិក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
