បញ្ហា (The Problem)៖ ការបំពុលដោយផ្សិត Aspergillus flavus ធ្វើឱ្យខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជពោត និងផលិតជាតិពុល Aflatoxin ខណៈដែលការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកម្ចាត់ផ្សិតអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមបែបធម្មជាតិជំនួសវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការធ្វើពិសោធន៍ចំនួនពីរ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃកំហាប់សារធាតុរាវរបស់ជន្លេន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Coelomic Fluid Treatment (100% concentration) ការព្យាបាលដោយសារធាតុរាវ Coelomic ពីជន្លេន (កំហាប់ ១០០%) |
ជាជម្រើសធម្មជាតិ ១០០% មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន អាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបានទាំងស្រុង និងជួយជំរុញការលូតលាស់ដើមកូនពោត។ | ទាមទារពេលវេលា និងធនធានច្រើនក្នុងការចិញ្ចឹមជន្លេន និងបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ (ដូចជាម៉ាស៊ីន Freeze-dryer) ដើម្បីចម្រាញ់យកសារធាតុរាវក្នុងកំហាប់ខ្ពស់។ | អត្រាឆ្លងផ្សិត A. flavus គឺ ០% ហើយប្រវែងដើមកូនពោតកើនឡើងល្អបំផុត (២៣.១៤ សង់ទីម៉ែត្រ នៅកំហាប់១%)។ |
| Fungicide Treatment (Metalaxyl) ការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី (Metalaxyl) |
ងាយស្រួលរកទិញលើទីផ្សារ ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ចំណាយពេលតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិតជាទូទៅ។ | អាចបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន សុខភាពកសិករ និងអាចធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិតបង្កើតភាពស៊ាំប្រសិនបើប្រើប្រាស់យូរអង្វែង។ | អត្រាឆ្លងផ្សិត A. flavus ថយចុះមកនៅត្រឹម ១.៦៧% ។ |
| Untreated / Water Treatment Control ការមិនព្យាបាល ឬ ត្រាំទឹកធម្មតា (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយថវិកា មិនទាមទារបច្ចេកទេស និងចំណាយពេលតិចបំផុត។ | គ្រាប់ពូជងាយរងការវាយប្រហារដោយមេរោគផ្សិតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ និងផលិតជាតិពុល។ | អត្រាឆ្លងផ្សិត A. flavus មានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ២៧.៥% និងមានប្រវែងដើមកូនពោតលូតលាស់យឺតជាងគេ (១៩.០៧ - ២១.០៨ សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការរៀបចំកសិដ្ឋានខ្នាតតូចសម្រាប់ចិញ្ចឹមជន្លេន និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ទាញយក និងរក្សាសារធាតុរាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងសំណើមបានល្អ នៅក្នុងខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតកាត់ជាក់លាក់មួយប្រភេទ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅលើវាលស្រែអាចនឹងប្រឈមអាកាសធាតុប្រែប្រួល សីតុណ្ហភាពក្ដៅខ្លាំង និងប្រភេទដីខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមក្នុងលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងទើបធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជីវសាស្រ្តធម្មជាតិនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការនាំចូល និងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្ម។
ជារួម ការប្រើប្រាស់សារធាតុរាវពីជន្លេនគឺជាការច្នៃប្រឌិតជីវសាស្រ្តដ៏ល្អមួយ ដែលមិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលពោតប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាពពីការបំពុលដោយសារធាតុគីមី និងជាតិពុល Aflatoxin នៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coelomic fluid (សារធាតុរាវ Coelomic) | ជាសារធាតុរាវដែលមាននៅក្នុងប្រហោងដងខ្លួន (Coelom) របស់ជន្លេន ដែលជន្លេនបញ្ចេញមកក្រៅតាមរន្ធញើសនៅពេលវាមានអារម្មណ៍ថារងការគំរាមកំហែង ឬស្ត្រេស។ វាមានផ្ទុកនូវអង់ស៊ីម ប្រូតេអ៊ីន និងសារធាតុប្រឆាំងមេរោគដែលអាចជួយការពារវាពីបាក់តេរីនិងផ្សិត ក៏ដូចជាជួយជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិផងដែរ។ | ប្រៀបដូចជាញើស ឬប្រព័ន្ធភាពស៊ាំការពាររាងកាយរបស់ជន្លេន ដែលជួយប្រឆាំងនឹងមេរោគ និងអាចក្លាយជាជីប៉ូវយ៉ាងពិសេសសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| Aspergillus flavus (ផ្សិត Aspergillus flavus) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលតែងតែវាយប្រហារលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ដូចជាពោត និងសណ្តែកដី) ទាំងនៅពេលកំពុងដាំដុះ និងពេលប្រមូលផលរក្សាទុក។ ការឆ្លងផ្សិតនេះធ្វើឱ្យខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ និងផលិតនូវសារធាតុពុលម៉្យាងដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព។ | ប្រៀបដូចជាមេរោគដែលធ្វើឱ្យនំប៉័ងដុះផ្សិតពណ៌ខៀវ ប៉ុន្តែវាកើតឡើងលើគ្រាប់ពោត និងបញ្ចេញជាតិពុលយ៉ាងកាចសាហាវចូលទៅក្នុងគ្រាប់ពោត។ |
| Aflatoxin (ជាតិពុល Aflatoxin) | ជាសារធាតុពុល (Mycotoxin) ម្យ៉ាងដែលផលិតដោយមេរោគផ្សិត ជាពិសេសផ្សិត Aspergillus flavus នៅពេលដែលវាលូតលាស់លើចំណីអាហារ។ វាមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ ដែលអាចបង្កឱ្យកើតជំងឺមហារីកថ្លើមដល់មនុស្ស និងសត្វដែលបានបរិភោគវា ហើយវាមិនងាយបាត់បង់ទោះបីជាចម្អិនក្នុងសីតុណ្ហភាពក្តៅក៏ដោយ។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំបំពុលដែលបន្សល់ទុកដោយចោរ (មេរោគផ្សិត) បន្ទាប់ពីវាបានលួចស៊ីចំណីអាហាររបស់យើងរួច ដែលធ្វើឱ្យអ្នកហូបតាមក្រោយធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់។ |
| Perionyx excavatus (ជន្លេន Perionyx excavatus ឬ ជន្លេនខៀវ) | ជាប្រភេទជន្លេនដីម្យ៉ាងដែលរស់នៅតំបន់ផ្ទៃខាងលើនៃដីក្នុងតំបន់ត្រូពិចអាស៊ី និងត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ពីសមត្ថភាពក្នុងការបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គទៅជាជីកំប៉ុសបានលឿន ព្រមទាំងបន្តពូជបានឆាប់រហ័ស ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រើក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជន្លេនយកជី។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតជីធម្មជាតិដ៏សកម្មប្រចាំកសិដ្ឋាន ដែលស៊ីកាកសំណល់រុក្ខជាតិរួចបញ្ចេញមកវិញនូវជីដ៏មានគុណភាពខ្ពស់។ |
| Seed vigor (ភាពរឹងមាំនៃគ្រាប់ពូជ) | ជាកម្រិតនៃសមត្ថភាពរបស់គ្រាប់ពូជក្នុងការដុះពន្លកបានលឿន ស្មើគ្នា និងលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនសូវអំណោយផលក៏ដោយ។ គ្រាប់ពូជដែលមានភាពរឹងមាំខ្ពស់ ចំណាយពេលដុះតិចជាងគ្រាប់ពូជខ្សោយ។ | ប្រៀបដូចជាសុខភាពរាងកាយរបស់កីឡាករ ថាតើគេមានកម្លាំងខ្លាំងប៉ុណ្ណាដែលអាចរត់ចេញពីទីតាំងចាប់ផ្តើមបានលឿន និងតស៊ូទោះអាកាសធាតុមិនល្អក៏ដោយ។ |
| Vermiwash (ទឹកជីជន្លេន) | ជាអង្គធាតុរាវដែលទទួលបានពីការលាងសម្អាតស្រទាប់ជីកំប៉ុសជន្លេន រួមបញ្ចូលទាំងសារធាតុរាវដែលបញ្ចេញដោយជន្លេនផ្ទាល់។ វាមានផ្ទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹម អរម៉ូនលូតលាស់ និងសារធាតុប្រឆាំងមេរោគ ដែលគេប្រើសម្រាប់បាញ់លើស្លឹក ឬត្រាំគ្រាប់ពូជដើម្បីជំនួយការលូតលាស់។ | ប្រៀបដូចជាទឹកស៊ុបវីតាមីនធម្មជាតិរាវ ដែលចម្រាញ់ចេញពីផ្ទះរបស់ជន្លេនសម្រាប់យកមកប៉ូវកម្លាំងរុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់លឿននិងរឹងមាំ។ |
| Plant hormone regulator / IAA (សារធាតុត្រួតពិនិត្យអរម៉ូនរុក្ខជាតិ / អុកស៊ីន IAA) | ជាសារធាតុគីមីធម្មជាតិ ដូចជា Indole acetic acid (IAA) ដែលដើរតួនាទីគ្រប់គ្រង និងជំរុញការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិ ដូចជាការបញ្ជាឱ្យប្ញសដុះវែងជាងមុន ឬដើមលូតលាស់លឿនជាងមុន ដែលសារធាតុទាំងនេះត្រូវបានរកឃើញមានលាយឡំនៅក្នុងសារធាតុរាវរបស់ជន្លេន។ | ប្រៀបដូចជាមេបញ្ជាការដែលប្រាប់ឱ្យរាងកាយរបស់រុក្ខជាតិដឹងថា ពេលណាត្រូវលូតកម្ពស់ ឬពេលណាត្រូវពង្រីកប្ញសបន្ថែម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
