បញ្ហា (The Problem)៖ ការបង្កើនផលិតភាពស្រូវ Oryza sativa L. មានភាពចាំបាច់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការពិភពលោក ដែលទាមទារឱ្យមានការវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្សំ និងកម្រិតអេតេរ៉ូស៊ីស (Heterosis) ដើម្បីជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយមេបាដ៏ល្អសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជស្រូវកូនកាត់បីខ្សែស្រឡាយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីវាយតម្លៃកូនកាត់ F1 ចំនួន ៤០ ដែលបានមកពីខ្សែស្រឡាយ A (A-lines) ចំនួន ៤ និងខ្សែស្រឡាយ R (R-lines) ចំនួន ២០ ក្នុងក្រុមគុណភាពអង្ករខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Factorial Cross Mating Design (Line × Tester Analysis) ការវិភាគការរចនាបង្កាត់ពូជ (Line × Tester Analysis) សម្រាប់កូនកាត់ F1 |
អាចវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្សំទូទៅ (GCA) និងជាក់លាក់ (SCA) របស់មេបាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដែលជួយសម្រួលដល់ការជ្រើសរើសពូជកូនកាត់ល្អបំផុត។ | ទាមទារពេលវេលា ចំណេះដឹងបច្ចេកទេស និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការបង្កាត់ពូជមេបាជាច្រើនគូ (កូនកាត់ F1 ចំនួន ៤០) និងការកត់ត្រាទិន្នន័យលើទីវាល។ | កំណត់បានកូនកាត់ KUA3 × KUR8-11-8 និង KUA2 × KUR7-238 ដែលផ្តល់កម្រិតអេតេរ៉ូស៊ីសស្តង់ដារ (Standard Heterosis) ខ្ពស់រហូតដល់ ១៧០.២៥% និង ១០៩.៣៣%។ |
| Standard Commercial Varieties (RD49, RDH1) ការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវពាណិជ្ជកម្មស្តង់ដារ (RD49 និង RDH1) ជាការប្រៀបធៀប |
ជាពូជដែលមានស្រាប់នៅលើទីផ្សារ និងផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើជាស្តង់ដារប្រៀបធៀប (Check varieties) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពជោគជ័យនៃកូនកាត់ថ្មី។ | មិនអាចបន្តការវិវឌ្ឍហ្សែនថ្មីៗបាន ហើយទិន្នផលអាចទាបជាងពូជកូនកាត់ (Hybrid) ថ្មីដែលទើបនឹងរកឃើញតាមរយៈការស្រាវជ្រាវនេះ។ | ទិន្នផលរបស់ពូជទាំងនេះត្រូវបានប្រើជាគោល (Base yield) សម្រាប់គណនាកម្រិតកំណើនភាគរយទិន្នផលរបស់កូនកាត់ថ្មីដែលបានអភិវឌ្ឍ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែងដូចជាដីស្រែពិសោធន៍ ការប្រើប្រាស់ជី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិយ៉ាងល្អិតល្អន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវ Oryza sativa L. ដែលមានអាមីឡូសខ្ពស់ និងអាមីឡូសទាប (មានក្លិនក្រអូប)។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិរុក្ខកម្ម និងចំណូលចិត្តរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងការបរិភោគអង្ករក្រអូបមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសថៃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កូនកាត់ទាំងនេះគួរតែត្រូវបានធ្វើតេស្តសាកល្បងបន្ថែមនៅលើប្រភេទដីស្រែកម្ពុជាផ្ទាល់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីស្ថិរភាពទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃសមត្ថភាពផ្សំ (Combining Ability) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវថ្មីៗនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជស្រូវកូនកាត់បីខ្សែស្រឡាយ និងការវាយតម្លៃ Heterosis នេះ នឹងរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធានាសន្តិសុខស្បៀង ព្រមទាំងជំរុញឧត្តមភាពប្រកួតប្រជែងនៃការនាំចេញអង្ករប្រណីតរបស់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Three-line hybrid rice system (ប្រព័ន្ធស្រូវកូនកាត់បីខ្សែស្រឡាយ) | ជាប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជស្រូវដែលតម្រូវឱ្យមានខ្សែស្រឡាយមេបាចំនួន៣ប្រភេទគឺ A-line (ញីអារ), B-line (រក្សាភាពអារ) និង R-line (ស្តារភាពមានកូនឡើងវិញ) ដើម្បីផលិតបានគ្រាប់ពូជកូនកាត់ F1 ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាការផ្សំមុខងារមេជាងបីនាក់ដែលមានតួនាទីខុសៗគ្នា (អ្នកផលិត អ្នករក្សាទុក និងអ្នកជួសជុល) ដើម្បីបង្កើតម៉ាស៊ីនមួយដែលខ្លាំងជាងមុន។ |
| General combining ability / GCA (សមត្ថភាពផ្សំទូទៅ) | ជាតម្លៃមធ្យមនៃសមត្ថភាពរបស់ពូជមេ ឬបាមួយ ក្នុងការផ្តល់ទិន្នផល ឬលក្ខណៈល្អៗនៅពេលដែលវាត្រូវបានយកទៅបង្កាត់ជាមួយពូជផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ដែលភាគច្រើនគ្រប់គ្រងដោយសកម្មភាពហ្សែនបូកបញ្ចូលគ្នា (Additive gene action)។ | ដូចជាកីឡាករម្នាក់ដែលលេងចូលទម្រង់ជាមួយសមាជិកក្រុមណាក៏បាន ហើយតែងតែជួយក្រុមឱ្យលេងបានល្អជានិច្ច។ |
| Specific combining ability / SCA (សមត្ថភាពផ្សំជាក់លាក់) | ជាសមត្ថភាពពិសេសរបស់គូបង្កាត់មួយគូ (មេ និងបាជាក់លាក់) ដែលផ្តល់លទ្ធផលកូនកាត់ល្អលើសពីការរំពឹងទុកបើធៀបនឹងសមត្ថភាពទូទៅ (GCA) របស់ពួកវា ដែលច្រើនបណ្តាលមកពីអន្តរកម្មហ្សែនមិនបូកបញ្ចូលគ្នា (Non-additive gene action)។ | ដូចជាដៃគូចម្រៀងពីរនាក់ដែលច្រៀងជាមួយអ្នកផ្សេងគឺពិរោះធម្មតា តែពេលចាប់គូច្រៀងជាមួយគ្នាស្រាប់តែពិរោះរណ្តំខុសពីធម្មតា។ |
| Heterosis (អេតេរ៉ូស៊ីស ឬថាមពលកូនកាត់) | ជាបាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) មានការលូតលាស់ ទំហំ ទិន្នផល ឬភាពធន់ ល្អប្រសើរជាងមេបាទាំងសងខាងរបស់វា។ | ដូចជាការយកលោហៈធាតុពីរប្រភេទមកស្លចូលគ្នា បង្កើតបានជាលោហៈថ្មីមួយដែលរឹងមាំ និងស្វិតជាងលោហៈដើមទាំងពីរ។ |
| Restorer line / R-line (ខ្សែស្រឡាយស្តារ) | ជាខ្សែស្រឡាយពូជស្រូវ (បា) ដែលមានហ្សែនពិសេសនៅក្នុងស្នូលកោសិកា (Nucleus) អាចជួយស្តារសមត្ថភាពផលិតលំអងឈ្មោលរបស់ខ្សែស្រឡាយញីអារ (A-line) ឱ្យត្រលប់មកមានកូន (Fertile) វិញនៅក្នុងជំនាន់កូនកាត់ F1។ | ដូចជាជាងជួសជុលដែលយកកម្មវិធីសូហ្វវែរ (Software) ទៅដំឡើងក្នុងម៉ាស៊ីនដែលគាំង ដើម្បីឱ្យម៉ាស៊ីននោះអាចដំណើរការផលិតឡើងវិញបានពេញលេញ។ |
| Amylose content (កម្រិតអាមីឡូស) | ជាសមាមាត្រនៃប្រភេទម៉ូលេគុលម្សៅ (Carbohydrate) នៅក្នុងគ្រាប់អង្ករ ដែលជាកត្តាកំណត់ភាពទន់ ឬរឹងរបស់បាយនៅពេលដាំឆ្អិន។ អង្ករដែលមានអាមីឡូសទាប (Low amylose) ច្រើនតែមានសភាពទន់និងស្អិតចូលគ្នា។ | ដូចជាកម្រិតជាតិកាវនៅក្នុងបាយអ បើជាតិកាវតិច (អាមីឡូសទាប) វាទន់និងស្អិត បើជាតិកាវច្រើន (អាមីឡូសខ្ពស់) វារឹងនិងងាយរលាយចេញពីគ្នា។ |
| Standard heterosis (អេតេរ៉ូស៊ីសស្តង់ដារ) | ជាការវាស់វែងប្រៀបធៀបទិន្នផលរបស់ពូជកូនកាត់ថ្មី ទៅនឹងទិន្នផលរបស់ពូជស្រូវពាណិជ្ជកម្មស្តង់ដារដែលមានស្រាប់នៅលើទីផ្សារ (Check variety) ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការបង្កើតទូរស័ព្ទម៉ូដែលថ្មី រួចយកទៅប្រៀបធៀបល្បឿននិងគុណភាពជាមួយទូរស័ព្ទម៉ាកល្បីដែលមានលក់លើទីផ្សារស្រាប់ ដើម្បីដឹងថាវាអាចប្រកួតប្រជែងលក់ដាច់ឬអត់។ |
| Heterobeltiosis (អេតេរ៉ូស៊ីសធៀបនឹងមេបាឆ្នើម) | ជាការវាស់វែងប្រៀបធៀបទិន្នផល ឬលក្ខណៈល្អរបស់កូនកាត់ ទៅនឹងមេ ឬបាណាមួយដែលមានលក្ខណៈល្អជាងគេបំផុត (Better parent) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាកូនកាត់ពិតជាប្រសើរជាងចំណុចកំពូលរបស់មេបាវា។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់កូន ទៅនឹងពិន្ទុរបស់ឪពុកឬម្តាយណាដែលរៀនពូកែជាងគេ ដើម្បីមើលថាតើកូនពូកែជាងឪពុកម្តាយទាំងពីរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
