បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីតម្រូវការក្នុងការបង្កើនមូលដ្ឋានហ្សែន និងសក្តានុពលទិន្នផលនៃក្រុមពូជពោត តាមរយៈការបញ្ចូលប្រភពហ្សែនពីបរទេស (exotic germplasm) ទៅក្នុងប្រភពក្នុងស្រុកដែលបានបន្សាំរួច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃលើការបង្កាត់ពូជបែប Diallel ដោយអនុវត្តការធ្វើតេស្តនៅទីតាំងចំនួនបីផ្សេងគ្នាក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផល និងសមត្ថភាពបង្កាត់ពូជ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tropical x Introgressed Exotic Crosses (e.g., Suwan1 x KS23) ការបង្កាត់រវាងពូជត្រូពិច និងពូជបង្កាត់បញ្ចូលហ្សែនបរទេស |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានភាពលេចធ្លោនៃកូនកាត់ (Heterosis) ខ្ពស់ ដែលជួយពង្រីកមូលដ្ឋានហ្សែនបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារការជ្រើសរើសសមាមាត្រហ្សែនបរទេសឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីចៀសវាងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃការមិនបន្សាំ។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ៨,២៧ Mg/ha និងកម្រិត Heterosis ធៀបនឹងមេបា ១៤,២៣% (ពូជ Suwan1(S)C14 × KS23(S)C5)។ |
| 100% Exotic Germplasm (e.g., KC15) ការប្រើប្រាស់ក្រុមពូជហ្សែនបរទេស ១០០% (ឧទាហរណ៍ KC15) |
អាចណែនាំហ្សែនថ្មីៗទាំងស្រុងចូលទៅក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជសម្រាប់ការប្រើប្រាស់រយៈពេលវែង។ | មិនមានភាពស៊ាំនឹងអាកាសធាតុត្រូពិច ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺ និងទទួលរងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានពីរយៈពេលពន្លឺថ្ងៃ (Photoperiod)។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣,៨៩ Mg/ha និងមានតម្លៃ GCA អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង (-០,៩៤)។ |
| Adapted Tropical Populations (e.g., Suwan1) ការប្រើប្រាស់ក្រុមពូជត្រូពិចក្នុងស្រុកដែលបានកែលម្អ (ឧទាហរណ៍ Suwan1) |
មានការបន្សាំខ្ពស់ទៅនឹងបរិស្ថានត្រូពិច និងធន់នឹងជំងឺទុំលឿង (Downy-mildew-resistant)។ | មូលដ្ឋានហ្សែនអាចមានភាពចង្អៀត ដែលធ្វើឲ្យសក្តានុពលនៃការបង្កើនទិន្នផលមានកម្រិត ប្រសិនបើមិនមានការបញ្ចូលហ្សែនថ្មី។ | ផ្តល់ទិន្នផលមូលដ្ឋាន ៦,៨៤ Mg/ha និងមានតម្លៃ GCA វិជ្ជមាន (០,២៩)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មផ្ទាល់ក្នុងការដាំដុះពិសោធន៍ ក៏ដូចជាឧបករណ៍វិភាគស្ថិតិជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅទីតាំងចំនួនបីក្នុងប្រទេសថៃ (Nakhon Ratchasima, Bangkok, Nakhon Pathom) ក្នុងឆ្នាំ២០០៨។ ដោយសារប្រទេសថៃមានលក្ខណៈអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសុពលភាពខ្ពស់ និងអាចផ្ទេរមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ហ្សែនបរទេសបញ្ចូលជាមួយពូជក្នុងស្រុក គឺមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជពោតនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំយកបច្ចេកទេសនៃអត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតពូជពោតកូនកាត់ផ្ទាល់ខ្លួនកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលគ្រាប់ពូជតម្លៃខ្ពស់ពីបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Diallel cross (ការបង្កាត់ពូជបែប Diallel) | វាជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដែលក្រុមពូជរុក្ខជាតិជាច្រើនត្រូវបានយកមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាទៅវិញទៅមកជាគូៗ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជមួយណាអាចរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតកូនកាត់បានល្អជាងគេ។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមទាំងអស់ជាគូៗ ដើម្បីរកមើលថាតើដៃគូណាមានទម្រង់លេងសហការគ្នាបានល្អបំផុត។ |
| Exotic germplasm (ប្រភពហ្សែនបរទេស / ប្រភពពូជក្រៅស្រុក) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬហ្សែនដែលមានប្រភពមកពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬអាកាសធាតុផ្សេង (ឧទាហរណ៍ ពូជពីតំបន់ត្រជាក់) ដែលត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ចូលលក្ខណៈពិសេសៗ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់) ទៅក្នុងពូជក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការនាំចូលកីឡាករបរទេសឆ្នើមៗមកលេងក្នុងក្រុមក្នុងស្រុក ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពក្រុមទាំងមូលឲ្យកាន់តែខ្លាំង។ |
| General combining ability / GCA (សមត្ថភាពបង្កាត់ពូជទូទៅ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពជាមធ្យមនៃពូជមេ ឬបាមួយ ក្នុងការផ្តល់ទិន្នផល ឬលក្ខណៈល្អៗទៅកាន់កូនកាត់របស់វា នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយពូជជាច្រើនផ្សេងទៀតជាទូទៅ។ | ដូចជាសិស្សពូកែម្នាក់ដែលមិនថារៀបចំឱ្យធ្វើការក្រុមជាមួយអ្នកណាក៏ដោយ ក៏តែងតែជួយឱ្យក្រុមទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ជានិច្ច។ |
| Specific combining ability / SCA (សមត្ថភាពបង្កាត់ពូជជាក់លាក់) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទម្រង់លេចធ្លោ ឬអន់ខុសពីធម្មតានៃកូនកាត់មួយ ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ពូជមេនិងបាពីរជាក់លាក់ ដែលលទ្ធផលនោះខុសពីការរំពឹងទុកផ្អែកលើសមត្ថភាពទូទៅ (GCA) របស់ពួកវា។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលនៅដាច់ពីគ្នាជាមនុស្សធម្មតា ប៉ុន្តែពេលចាប់ដៃគូធ្វើការជាមួយគ្នាស្រាប់តែបង្កើតបានស្នាដៃអស្ចារ្យហួសការរំពឹងទុក។ |
| High-parent heterosis (ភាពលេចធ្លោនៃកូនកាត់ធៀបនឹងមេបាដែលល្អជាងគេ) | ជាបាតុភូតសេនេទិចដែលកូនកាត់ជំនាន់ទី១ បង្ហាញការលូតលាស់ ភាពធន់ ឬទិន្នផល ខ្ពស់ជាងនិងល្អជាងពូជមេ ឬពូជបាភាគីណាមួយដែលល្អជាងគេបំផុត។ | ដូចជាកូនដែលកើតមកមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាង និងឆ្លាតជាងឪពុកនិងម្តាយរបស់ខ្លួនទៅទៀត។ |
| Recurrent selection (ការជ្រើសរើសវិលជុំ) | ជាប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជដោយធ្វើការវាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសរុក្ខជាតិល្អៗពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ រួចយកវាមកបង្កាត់បញ្ចូលគ្នាវិញជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីបង្កើនប្រេកង់នៃហ្សែនល្អៗនៅក្នុងក្រុមពូជនោះបន្តិចម្តងៗ។ | ដូចជាការចម្រាញ់រ៉ែមាសដោយរែងយកកម្ទេចដីចេញម្តងបន្តិចៗ ច្រើនលើកច្រើនសា រហូតទាល់តែទទួលបានមាសសុទ្ធក្នុងបរិមាណច្រើន។ |
| Triple lattice (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Triple Lattice) | ជាការរចនាប្លង់កសិកម្មពិសោធន៍មួយប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើតេស្តពូជច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ ដោយបែងចែកជាប្លុកតូចៗបីជាន់ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីនៅទីវាល។ | ដូចជាការចែកសិស្សប្រឡងទៅតាមបន្ទប់ផ្សេងៗគ្នា និងផ្លាស់ប្តូរកន្លែងអង្គុយជាច្រើនលើក ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលប្រឡងគឺយុត្តិធម៌ និងមិនរងឥទ្ធិពលពីទីតាំងអង្គុយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
