បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយមើមដំឡូងវល្លិ៍ (Yam tuber rot) ក្នុងពេលស្តុកទុកដែលបង្កឡើងដោយពពួកផ្សិត និងស្វែងរកជម្រើសធម្មជាតិដែលមានសុវត្ថិភាពដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការសាកល្បងភាពស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ទឹកចំរាញ់ពីរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ទៅលើពពួកផ្សិតបង្កជំងឺ ដែលត្រូវបានបំបែកចេញពីមើមដំឡូងរលួយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hot water extract of Xylopia aethiopica ទឹកចំរាញ់ក្តៅពីរុក្ខជាតិ Xylopia aethiopica |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិត F. oxysporum ព្រមទាំងមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន និងសុខភាពមនុស្សជាជាងថ្នាំគីមី។ | ប្រសិទ្ធភាពរាងទាបចំពោះផ្សិត A. flavus បើប្រៀបធៀបជាមួយ F. oxysporum ហើយរុក្ខជាតិនេះប្រហែលជាពិបាករកនៅតាមតំបន់មួយចំនួនក្រៅពីទ្វីបអាហ្វ្រិក។ | ទប់ស្កាត់កំណើនផ្សិត F. oxysporum បាន ៥២,២% ទប់ស្កាត់ A. niger បាន ២៨,៣% និង A. flavus បាន ២៧,៣%។ |
| Hot water extract of Zingiber officinale (Ginger) ទឹកចំរាញ់ក្តៅពីខ្ញី (Zingiber officinale) |
ងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក (ខ្ញី) មានតម្លៃថោក និងមានប្រសិទ្ធភាពល្អក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិត A. niger។ | ប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់ផ្សិត F. oxysporum និង A. flavus នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹង X. aethiopica។ | ទប់ស្កាត់កំណើនផ្សិត A. niger បាន ៣៣,៣% ទប់ស្កាត់ F. oxysporum បាន ៣១,៥% និង A. flavus បាន ១៨,២%។ |
| Control (No extract) សំណាកត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើទឹកចំរាញ់) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំទឹកចំរាញ់អ្វីឡើយ។ | មើមដំឡូងរលួយខូចទាំងស្រុង និងបាត់បង់ទិន្នផលនៅពេលស្តុកទុក ដោយសារការលូតលាស់នៃមេរោគផ្សិតពេញលេញ។ | ផ្សិតលូតលាស់បាន ១០០% ដោយគ្មានការរារាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ទំនើបថ្លៃៗនោះទេ ដោយពឹងផ្អែកលើសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រជាមូលដ្ឋាន ទឹកក្តៅ និងរុក្ខជាតិដែលងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើយកមើមដំឡូង និងមេរោគផ្សិតដែលប្រមូលបានពីតំបន់នោះដោយផ្ទាល់។ សម្រាប់កម្ពុជា ទោះបីជាអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រភេទរុក្ខជាតិ Xylopia aethiopica មិនមែនជារុក្ខជាតិសាមញ្ញនៅកម្ពុជាឡើយ ចំណែកឯអម្បូរផ្សិត និងពូជដំឡូង (ដំឡូងឈើ ដំឡូងជ្វា) ក៏អាចមានភាពខុសគ្នាខ្លះដែរ ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញក្នុងបរិបទប្រទេសយើង។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ទឹកចំរាញ់រុក្ខជាតិនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការស្វែងរកជម្រើសជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្មពុល។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតផ្សំពីរុក្ខជាតិគឺជាជម្រើសដ៏មានសក្តានុពល ងាយស្រួលធ្វើ និងចំណាយតិច សម្រាប់ពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fungitoxic (ភាពពុលចំពោះផ្សិត) | សារធាតុដែលអាចរារាំង បញ្ឈប់ការលូតលាស់ ឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់រុក្ខជាតិផ្ទាល់។ | ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែរ តែវាមានតួនាទីពិសេសសម្រាប់កម្ចាត់តែមេរោគផ្សិតប៉ុណ្ណោះ។ |
| Pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តរោគសាស្ត្រ) | ដំណើរការពិសោធន៍ដើម្បីបញ្ជាក់ថា តើមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិតដែលបំបែកបាន) មួយណាពិតជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិពិតប្រាកដមែន ដោយយកវាទៅចាក់បញ្ចូលក្នុងរុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ រួចតាមដានមើលរោគសញ្ញា។ | ដូចជាការយកជនសង្ស័យទៅសាកល្បងធ្វើសកម្មភាពឡើងវិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគេពិតជាអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសមែនឬអត់។ |
| In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការសិក្សា ឬការធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅក្រៅសរីរាង្គមានជីវិត ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចានបណ្តុះមេរោគ ឬបំពង់សាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលអាចគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អ។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់ទាត់បាល់នៅក្នុងទីលានហាត់ មុនពេលយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់នៅលើទីលានប្រកួតមែនទែន។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | វិធីសាស្ត្រការពារ ឬកម្ចាត់សត្វល្អិត និងជំងឺរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ផ្សេងទៀត (ដូចជារុក្ខជាតិ មីក្រូសរីរាង្គ ឬសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Fusarium oxysporum (ផ្សិត ហ្វូសារៀម អុកស៊ីស្ប៉ូរ៉ូម) | ប្រភេទមេរោគផ្សិតដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទ ដែលតែងតែបង្កជំងឺរលួយដល់ដំណាំជាច្រើន រួមទាំងធ្វើឱ្យមើមដំឡូងវល្លិ៍រលួយខូចគុណភាពនៅពេលរក្សាទុកក្នុងឃ្លាំង។ | ដូចជាចោរលួចចូលឃ្លាំង ដែលចាំបំផ្លាញស្បៀងអាហារដែលយើងបានប្រមូលផលមករក្សាទុកយ៉ាងលំបាក។ |
| PDA / Potato Dextrose Agar (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមេរោគ ភីឌីអេ) | សារធាតុខាប់ៗដូចចាហួយចម្រាញ់ចេញពីដំឡូងបារាំង និងស្ករ ដែលគេប្រើប្រាស់ជាចំណីដ៏ល្អសម្រាប់បណ្តុះមេរោគផ្សិត និងបាក់តេរីនៅក្នុងចានពិសោធន៍ ដើម្បីសង្កេតមើលការលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាដីបណ្តុះដែលគេលាយជីរួចជាស្រេច សម្រាប់ត្រៀមបណ្តុះគ្រាប់ពូជឱ្យឆាប់ដុះលូតលាស់ល្អ។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់នៃសរសៃផ្សិត) | ការបំបែក និងលូតលាស់លាតសន្ធឹងនៃបណ្តាញសរសៃតូចៗរបស់ផ្សិត (Mycelium) ដែលជាផ្នែកចម្បងក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងបំផ្លាញជាលិការបស់រុក្ខជាតិ ឬមើមដំឡូង។ | ដូចជាការចាក់ឫសរាលដាលយ៉ាងលឿនរបស់ស្មៅអាក្រក់ចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីដណ្តើមជីជាតិពីដំណាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
