បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការពុលអាហារដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរីបង្កជំងឺដូចជា Staphylococcus aureus និង Escherichia coli និងស្វែងរកជម្រើសធម្មជាតិដើម្បីជំនួសថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍អតិសុខុមជីវសាស្ត្រដើម្បីធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិឱសថចំនួន ៨ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Punica granatum Linn. (Peel) Extract សារធាតុចម្រាញ់ពីសំបកទទឹម |
ជារុក្ខជាតិធម្មជាតិ ងាយស្រួលរក មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងបាក់តេរី S. aureus និង E. coli និងមិនបន្សល់ទុកនូវជាតិពុលគ្រោះថ្នាក់។ | ទាមទារឱ្យមានដំណើរការចម្រាញ់ (Extraction) ត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីទទួលបានសារធាតុសកម្ម។ | មានតំបន់រារាំង (Inhibition zone) ធំជាងគេគឺ 2.10 cm សម្រាប់ S. aureus និង 2.36 cm សម្រាប់ E. coli ព្រមទាំងមានតម្លៃ MIC/MBC ទាបបំផុតដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Standard Antibiotics (Chloramphenicol & Ampicillin) ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកស្តង់ដារ (ក្លរ៉ាមហ្វេនីកូល និង អាំពីស៊ីលីន) |
ជាថ្នាំស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទៅ មានប្រសិទ្ធភាពលឿន និងច្បាស់លាស់ក្នុងការសម្លាប់បាក់តេរី។ | ការប្រើប្រាស់ច្រើនអាចបណ្តាលឱ្យបាក់តេរីស៊ាំនឹងថ្នាំ (Antimicrobial resistance) និងអាចបន្សល់ទុកនូវសំណល់ជាតិពុលក្នុងរាងកាយ។ | តំបន់រារាំង 1.56 cm (Chloramphenicol លើ S. aureus) និង 2.00 cm (Ampicillin លើ E. coli) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងសំបកទទឹមបន្តិច។ |
| Musa sapientum L. Extract សារធាតុចម្រាញ់ពីផ្លែចេកណាំវ៉ាឆៅ |
ជារុក្ខជាតិដែលងាយស្រួលរកបំផុត មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការបរិភោគ និងមានតម្លៃថោក។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់បាក់តេរីបង្កជំងឺ S. aureus និង E. coli នៅក្នុងការធ្វើតេស្តនេះ។ | តំបន់រារាំងត្រឹមតែ 0.90 cm (ស្មើនឹងមិនមានការរារាំងសោះ) សម្រាប់បាក់តេរីទាំងពីរប្រភេទ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍អតិសុខុមជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងឧបករណ៍សម្រាប់ដំណើរការចម្រាញ់សារធាតុពីរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តកំពែងពេជ្រ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិក្នុងតំបន់ និងស្រឡាយបាក់តេរីពីវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទរុក្ខជាតិឱសថស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយមិនចាំបាច់មានការកែសម្រួលច្រើន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យសុខាភិបាល ឱសថបុរាណ និងឧស្សាហកម្មចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិក្នុងស្រុកដូចជាសំបកទទឹម មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកនាំចូល និងកាត់បន្ថយភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាពផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Disk diffusion method | វិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើបន្ទះក្រដាសតូចៗជ្រលក់សារធាតុចម្រាញ់ រួចដាក់លើចានចិញ្ចឹមបាក់តេរី ដើម្បីវាស់វែងតំបន់រារាំង (inhibition zone) និងវាយតម្លៃថាតើសារធាតុនោះអាចរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរីបានកម្រិតណា។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំបាញ់មូសមួយដុំនៅកណ្តាលបន្ទប់ រួចវាស់មើលថាតើមូសងាប់ឬរត់ចេញឆ្ងាយប៉ុណ្ណាពីដុំថ្នាំនោះ។ |
| Minimal inhibitory concentration (MIC) | កំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ) ដែលអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ និងការបំបែកខ្លួនរបស់បាក់តេរី ប៉ុន្តែមិនទាន់សម្លាប់វាចោលទាំងស្រុងនោះទេ។ | ដូចជាការរកមើលចំនួនប៉ូលិសតិចបំផុតដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីទប់ស្កាត់មិនឱ្យកុប្បកម្មរាលដាលធំជាងមុន (តែមិនទាន់បង្រ្កាបអស់)។ |
| Minimal bactericidal concentration (MBC) | កំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណ ដែលមានសមត្ថភាពអាចសម្លាប់បាក់តេរីបានទាំងស្រុងតែម្តង មិនមែនត្រឹមតែរារាំងការលូតលាស់របស់វានោះទេ។ | ដូចជាការរកមើលចំនួនប៉ូលិសតិចបំផុតដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីចាប់ខ្លួនកុប្បករទាំងអស់ឱ្យអស់ពីទីតាំងតែម្តង។ |
| Broth dilution technique | បច្ចេកទេសពង្រាវសារធាតុរាវសាកល្បងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងបំពង់សាកល្បងដែលមានទឹកស៊ុបចិញ្ចឹមមេរោគ ដើម្បីស្វែងរកតម្លៃ MIC ដោយសង្កេតមើលភាពល្អក់នៃទឹក (ទឹកល្អក់មានន័យថាមានបាក់តេរីលូតលាស់)។ | ដូចជាការលាយទឹកស៊ីរ៉ូពីកែវមួយទៅកែវមួយទៀតឱ្យរាវបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់កែវចុងក្រោយដែលយើងលែងដឹងរសជាតិផ្អែម។ |
| Staphylococcus aureus | ប្រភេទបាក់តេរីរាងមូលដែលជាទូទៅរស់នៅលើស្បែក ឬច្រមុះ ប៉ុន្តែអាចបណ្តាលឱ្យមានការពុលអាហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលដែលវាចូលទៅបង្កើតជាតិពុលក្នុងអាហារដែលទុកចោលនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខដែលរស់នៅជុំវិញយើង ហើយឆ្លៀតឱកាសបញ្ចេញជាតិពុលក្នុងម្ហូបអាហារដែលយើងភ្លេចទុកដាក់ក្នុងទូទឹកកក។ |
| McFarland standerd No.0.5 | សូលុយស្យុងគីមីស្តង់ដារដែលប្រើជាឯកសារយោងដើម្បីប្រៀបធៀប និងកែតម្រូវកម្រិតភាពល្អក់នៃសូលុយស្យុងបាក់តេរី ធានាថាចំនួនកោសិកាបាក់តេរីមានប្រមាណ ១,៥ x ១០^៨ កោសិការ/មីលីលីត្រ មុនពេលធ្វើតេស្ត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កញ្ចក់ពណ៌ស្តង់ដារមួយ ដើម្បីប្រៀបធៀបថាតើទឹកទន្លេល្អក់កម្រិតណា មុននឹងសម្រេចចិត្តយកទៅចម្រោះ។ |
| Negative control | សំណាកតេស្តនៅក្នុងការពិសោធន៍ដែលគេចេតនាមិនដាក់សារធាតុសកម្ម (ឧទាហរណ៍ ប្រើតែទឹកបរិសុទ្ធទទេ) ដើម្បីធ្វើជាគោលប្រៀបធៀប និងធានាថាលទ្ធផលដែលកើតឡើងពិតជាបណ្តាលមកពីសារធាតុសកម្មពិតមែន មិនមែនដោយចៃដន្យ ឬកត្តាផ្សេងឡើយ។ | ដូចជាការឱ្យថ្នាំម្សៅក្លែងក្លាយទៅអ្នកជំងឺម្នាក់ ដើម្បីប្រៀបធៀបមើលថាតើអ្នកដែលលេបថ្នាំពិតប្រាកដជាសះស្បើយដោយសារថ្នាំមែន ឬដោយសារចិត្តសាស្ត្រ។ |
| Tannins | សារធាតុសកម្មជីវសាស្រ្តធម្មជាតិ (Polyphenols) ដែលមានក្នុងរុក្ខជាតិ (ដូចជាសំបកទទឹម ឬតែ) ដែលមានសមត្ថភាពផ្សាភ្ជាប់ជាមួយប្រូតេអ៊ីន និងអាចបំផ្លាញភ្នាសកោសិការបស់បាក់តេរី ដែលជួយក្នុងការសម្លាប់មេរោគ។ | ដូចជាកាវស្អិតដែលតោងជាប់នឹងសំបកកង់ឡាន (ភ្នាសកោសិការបស់បាក់តេរី) ធ្វើឱ្យឡានមិនអាចវិលទៅមុខ ឬដំណើរការបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
