បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាផលប៉ះពាល់នៃគ្រោះរាំងស្ងួតទៅលើការលូតលាស់របស់ពោត និងស្វែងរកវិធីសាស្រ្តស្តារទិន្នផលឡើងវិញតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីបន្ទាប់ពីការផ្តល់ទឹកឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅលើវាលស្រែ ដោយប្រៀបធៀបរវាងពូជពោតកូនកាត់ និងពូជបង្កាត់បើកចំហ ក្រោមលក្ខខណ្ឌផ្តល់ទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងលក្ខខណ្ឌរាំងស្ងួត ព្រមទាំងមានការសាកល្បងផ្តល់ជី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Well-watered) ការផ្តល់ទឹកគ្រប់គ្រាន់តាមកាលកំណត់ (Control) |
ដំណាំលូតលាស់បានល្អប្រសើរ មានផ្ទៃស្លឹកធំ និងកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់។ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ថេរដោយមិនមានរងភាពតានតឹង។ | ទាមទារប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងការស្រោចស្រពជាប្រចាំ (រៀងរាល់៧ថ្ងៃម្តង) ដែលចំណាយកម្លាំងពលកម្ម និងទឹកច្រើន។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុតជាមធ្យម និងមិនមានអាការៈស្រពោនស្លឹកឡើយ។ |
| Drought stressed + No fertilization at recovery ការរងគ្រោះរាំងស្ងួត + មិនផ្តល់ជីនៅដំណាក់កាលងើបឡើងវិញ |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមទៅលើការទិញជីអាសូត ឬផូស្វ័របន្ថែមនោះទេ។ | ដំណាំរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ម៉ាស់ស្ងួត និងផ្ទៃស្លឹកថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសចំពោះពូជបង្កាត់បើកចំហ (NS 1)។ | ទិន្នផលគ្រាប់ធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការផ្តល់ទឹកគ្រប់គ្រាន់។ |
| Drought stressed + N, P, or N+P fertilization at recovery ការរងគ្រោះរាំងស្ងួត + ការផ្តល់ជីអាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) ឬរួមបញ្ចូលគ្នា (N+P) ពេលងើបឡើងវិញ |
ជួយស្តារការលូតលាស់របស់ពោតបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជំរុញការលូតលាស់ឫស និងស្តារទិន្នផលឱ្យត្រលប់មកកម្រិតប្រក្រតីវិញ។ | ទាមទារការតាមដានពេលវេលាឱ្យបានច្បាស់លាស់ (ផ្តល់ជីភ្លាមៗក្រោយពេលទទួលបានទឹកវិញនៅអាយុ ៣៧ថ្ងៃ) និងមានការចំណាយលើជី។ | អាចស្តារទិន្នផលគ្រាប់ពោតនៅចុងរដូវឱ្យទទួលបានកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលនឹងពោតដែលមិនធ្លាប់រងគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់លាក់សម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល រួមមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ជីគីមី និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់សម្រាប់ការពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Nakhon Sawan ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំងដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតជាក់លាក់របស់ថៃនិងពូជពាណិជ្ជកម្ម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះពោតនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ កម្រិតទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងតំបន់ស្រាវជ្រាវនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការផ្តល់ជីដើម្បីស្តារការលូតលាស់បន្ទាប់ពីរងគ្រោះរាំងស្ងួតនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងជាក់ស្តែងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសផ្តល់ជីត្រូវពេលវេលា និងការជ្រើសរើសពូជត្រឹមត្រូវ អាចជួយកសិករខ្មែរកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Open-pollinated variety (ពូជបង្កាត់បើកចំហ) | ពូជដំណាំដែលកើតឡើងពីការបង្កាត់លំអងដោយធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត) ដោយមិនមានការគ្រប់គ្រងការបង្កាត់ពូជពីមនុស្សតឹងរ៉ឹង ដែលធ្វើឱ្យកូនចៅមានលក្ខណៈហ្សែនចម្រុះ និងមិនសូវឯកសណ្ឋានបើធៀបនឹងពូជកូនកាត់។ | ដូចជាការបន្តពូជរបស់សត្វព្រៃក្នុងធម្មជាតិ ដែលកូនកើតមកអាចមានពណ៌ ឬទំហំខុសៗគ្នា និងធន់នឹងធម្មជាតិក្នុងតំបន់នោះ តែមិនមានរាងរៅដូចគ្នាបេះបិទនោះទេ។ |
| Hybrid variety (ពូជកូនកាត់) | ពូជដំណាំដែលបានមកពីការបង្កាត់ឆ្លងដោយមានការគ្រប់គ្រងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នរវាងពូជមេបាសុទ្ធពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីទទួលបានកូនជំនាន់ទី១ (F1) ដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ ធន់នឹងជំងឺ ឬធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត) និងមានភាពលូតលាស់ស្មើៗគ្នា។ | ដូចជាការបង្កាត់សេះ និងលា ដើម្បីទទួលបានសត្វលាដែលរឹងមាំ មានកម្លាំងខ្លាំង និងធន់ទ្រាំនឹងការងារធ្ងន់ជាងសត្វទាំងពីរប្រភេទនេះ។ |
| Days After Emergence / DAE (ចំនួនថ្ងៃក្រោយពេលដុះ) | ជារង្វាស់ពេលវេលាដែលប្រើក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្ម ដើម្បីតាមដានអាយុរបស់ដំណាំ ដោយរាប់ចាប់ពីថ្ងៃដែលពន្លកដំបូងរបស់ដំណាំដុះផុសចេញពីដី។ វាជួយកសិករកំណត់ពេលវេលាត្រូវផ្តល់ជី ទឹក ឬតាមដានការលូតលាស់។ | ដូចជាការរាប់អាយុរបស់ទារកចាប់ពីថ្ងៃដែលកើតចេញពីផ្ទៃម្តាយ ដើម្បីដឹងថាពេលណាត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំង ឬផ្តល់អាហារបន្ថែម។ |
| Field capacity / FC (សមត្ថភាពទប់ទឹករបស់ដី) | កម្រិតសំណើមអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានហូរច្រោះចេញអស់ដោយសារកម្លាំងទំនាញផែនដី (ជាទូទៅ១ទៅ២ថ្ងៃក្រោយភ្លៀងធ្លាក់)។ នេះគឺជាស្ថានភាពដីដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ដំណាំព្រោះមានទាំងទឹកនិងខ្យល់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ឫស។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលទើបតែស្រង់ចេញពីទឹក ហើយឈប់ស្រក់ទឹកតទៅទៀត វាផ្ទុកបរិមាណទឹកពេញលេញបំផុតដែលវាអាចទប់បានដោយមិនលេចធ្លាយ។ |
| Permanent wilting point / PWP (ចំណុចស្រពោនអចិន្ត្រៃយ៍) | កម្រិតសំណើមនៅក្នុងដីដែលទាបបំផុតរហូតដល់កម្រិតមួយដែលឫសរុក្ខជាតិមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់អាចបឺតស្រូបយកទឹកបានទៀតទេ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោន និងមិនអាចងើបឡើងវិញបាន ទោះបីជាមានការផ្តល់ទឹកបន្ថែមនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាដបទឹកដែលត្រូវបានបឺតរហូតដល់ស្ងួតហួតហែងគ្មានសល់សូម្បីមួយតំណក់ ដែលមិនអាចជួយបំបាត់ការស្រេកទឹកបានទៀតទេ ហើយអ្នកបឺតត្រូវដួលសន្លប់។ |
| Anthesis silking interval / ASI (គម្លាតចន្លោះពេលចេញផ្កាឈ្មោលនិងសរសៃសូត្រផ្កាញី) | រយៈពេលគិតជាថ្ងៃរវាងការបញ្ចេញលំអងរបស់ផ្កាឈ្មោល (Anthesis) និងការលេចចេញនូវសរសៃសូត្ររបស់ផ្កាញី (Silking) របស់ពោត។ ភាពតានតឹងដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួតតែងតែធ្វើឱ្យផ្កាញីចេញយឺត (ASI វែង) ដែលធ្វើឱ្យការបង្កាត់លំអងបរាជ័យ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលគ្រាប់យ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាការកំណត់ពេលវេលាណាត់ជួបគ្នារវាងមនុស្សពីរនាក់ បើមានម្នាក់មកយឺតពេល (ផ្កាញីចេញយឺត) ការជួបគ្នាដើម្បីបង្កើតជាលទ្ធផល (ការបង្កាត់លំអងបង្កើតគ្រាប់) នឹងមិនអាចសម្រេចបានឡើយ។ |
| Hybrid vigor / Heterosis (កម្លាំងកូនកាត់) | បាតុភូតដែលកូនកាត់ជំនាន់ទីមួយ (F1) បង្ហាញលក្ខណៈលូតលាស់ ទិន្នផល និងភាពធន់ទ្រាំបានល្អប្រសើរ និងរឹងមាំជាងមេបាទាំងសងខាងរបស់វា។ នេះជាមូលហេតុដែលពូជពោតកូនកាត់មានប្រព័ន្ធឫសធំជាង និងងើបឡើងវិញពីគ្រោះរាំងស្ងួតបានលឿនជាងពូជធម្មតា។ | ដូចជាកូនដែលកើតមកមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាង និងឆ្លាតជាងទាំងឪពុក និងម្តាយរបស់ខ្លួន ដោយសារតែការរួមបញ្ចូលហ្សែនល្អៗនិងបំពេញចំណុចខ្វះខាតឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| Recovery period (ដំណាក់កាលងើបឡើងវិញ) | ពេលវេលាដែលដំណាំចាប់ផ្តើមទទួលបានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ដូចជាការទទួលបានទឹកគ្រប់គ្រាន់វិញ) បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ភាពតានតឹង (ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត)។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ រុក្ខជាតិត្រូវប្រើប្រាស់សារធាតុចិញ្ចឹមយ៉ាងច្រើនដើម្បីជួសជុលកោសិកាដែលខូចខាត និងបន្តការលូតលាស់ឡើងវិញ។ | ដូចជាអ្នកជំងឺដែលទើបតែជាសះស្បើយពីជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ហើយត្រូវការពេលវេលា និងអាហារបំប៉ន ដើម្បីស្តារកម្លាំងឱ្យត្រលប់មកសភាពធម្មតា និងរឹងមាំដូចដើមវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
