បញ្ហា (The Problem)៖ ដំណាំកប្បាសរងការខូចខាតដោយសារថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D (កំហាប់ 10 ppm) ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះពី 18-36%។ ការសិក្សានេះស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដើម្បីស្តារការខូចខាតនេះតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជី និងការស្រោចស្រព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការនគរសួគ៌ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩២-១៩៩៣ ដោយធ្វើការពិសោធន៍ទាំងក្នុងផើង និងក្នុងចម្ការ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Foliar Application (Urea, Sucrose, Bayfolan) ការបាញ់ជីបំប៉នតាមស្លឹក (អ៊ុយរ៉េ, ស៊ុយក្រូស, និង Bayfolan) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងអាចលាយបញ្ចូលគ្នាជាមួយការបាញ់ថ្នាំកសិកម្មផ្សេងៗទៀតបាន។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការស្តារការលូតលាស់ ឬបង្កើនទិន្នផលដំណាំដែលខូចខាតដោយសារថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D នោះទេ។ | ទិន្នផលមិនមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ឡើយ ទាំងក្នុងការពិសោធន៍ក្នុងផើងនិងក្នុងចម្ការ បើធៀបនឹងដំណាំខូចខាតដែលមិនបានបាញ់ថ្នាំបំប៉ន។ |
| Soil Application of Urea ការដាក់ជីអ៊ុយរ៉េក្នុងដី (៣៧.៥ គ.ក្រ/ហិកតា) |
ជួយបង្កើនផ្ទៃក្រឡាស្លឹក (Leaf area) របស់កប្បាសដែលរងការខូចខាត នៅក្នុងការពិសោធន៍ក្នុងផើង។ | មិនអាចជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំបានទេ ទោះបីជាដើមមានស្លឹកច្រើនជាងមុនក៏ដោយ។ | ទិន្នផលនៅតែទាប (១១៥-១១៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ដែលមិនខុសគ្នាពីបន្ទាត់សាកល្បងដែលមិនបានដាក់ជី។ |
| Weekly Irrigation (30 mm) ការស្រោចស្រពទឹកប្រចាំសប្តាហ៍ (៣០ មីលីម៉ែត្រ) |
ជួយពន្យាររយៈពេលលូតលាស់របស់កប្បាសដែលខូចខាត ផ្តល់ឱកាសឱ្យដំណាំចេញផ្លែវគ្គទីពីរ និងអាចប្រមូលផលបានពីរដង។ | ទាមទារប្រភពទឹក និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលអាចបង្កើនការចំណាយ និងកម្លាំងពលកម្ម។ ទិន្នផលនៅតែមិនអាចស្មើកប្បាសដែលមិនរងការខូចខាត។ | ទិន្នផលកប្បាសដែលរងការខូចខាតមានការកើនឡើង ៤១.៣% បើធៀបនឹងកប្បាសដែលរងការខូចខាតហើយមិនទទួលបានការស្រោចស្រពទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ជាពិសេសប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលជាកត្តាសំខាន់បំផុត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan) ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩២-១៩៩៣។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះ ដែលអាចមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងខេត្តនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារការសិក្សានេះមានអាយុកាលចាស់ (ជាង២០ឆ្នាំ) ពូជកប្បាសបច្ចុប្បន្នអាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ដែលជួបប្រទះបញ្ហាដំណាំខូចខាតដោយសារការរសាត់នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។
សរុបមក ការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកមានប្រសិទ្ធភាពនិងសន្សំសំចៃជាងការចំណាយលើជីបំប៉ន ក្នុងការស្តារដំណាំកប្បាសដែលរងការខូចខាតដោយសារថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 2,4-D injury (ការខូចខាតដោយសារថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D) | ការខូចខាតដែលកើតឡើងលើដំណាំស្លឹកទូលាយ (ដូចជាកប្បាស) នៅពេលដែលថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D រសាត់មកប៉ះ។ វាធ្វើឱ្យអរម៉ូនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិដើរខុសប្រក្រតី បណ្តាលឱ្យស្លឹកក្រញី ដើមស្រពោន និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការឱ្យថ្នាំខុសវេជ្ជបញ្ជាដល់មនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យកោសិកាលូតលាស់ខុសប្រក្រតី និងឈឺធ្ងន់។ |
| Foliar application (ការបាញ់ជី ឬថ្នាំតាមស្លឹក) | វិធីសាស្ត្រនៃការផ្តល់ជីវជាតិ ឬថ្នាំ ដោយបាញ់ជាទម្រង់រាវផ្ទាល់ទៅលើស្លឹករុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកតាមរយៈរន្ធខ្យល់តូចៗ (stomata) នៅលើស្លឹក ជាជាងការស្រូបតាមឫស។ | ដូចជាការលាបថ្នាំលើស្បែកផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យឆាប់ជ្រាបចូលទៅក្នុងខ្លួន ជាជាងការលេបចូលពោះ។ |
| Soil application (ការដាក់ជីក្នុងដី) | ការដាក់ជីជាទម្រង់គ្រាប់ ឬរាវ ចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យជីទាំងនោះរលាយជាមួយទឹក ហើយប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបាន។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារចូលតាមមាត់ និងរំលាយក្នុងក្រពះដើម្បីទាញយកជីវជាតិ។ |
| Split plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែប Split plot) | ទម្រង់នៃការរចនាការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលកត្តាមួយ (ដូចជាការស្រោចស្រព) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីធំ (Main plot) ហើយកត្តាមួយទៀត (ដូចជាកម្រិតជី) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្នែកតូចៗនៅក្នុងផ្ទៃដីធំនោះ (Sub plot) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងវិភាគទិន្នន័យ។ | ដូចជាការបែងចែកថ្នាក់រៀនធំមួយជាក្រុមតូចៗ ដែលសិស្សពេញមួយថ្នាក់រៀនមុខវិជ្ជាដូចគ្នា (Main plot) តែក្រុមនីមួយៗប្រើសៀវភៅលំហាត់កម្រិតខុសគ្នា (Sub plot)។ |
| Squaring (ដំណាក់កាលចេញក្ដឹប ឬផ្កាកប្បាស) | ដំណាក់កាលលូតលាស់បន្តពូជរបស់ដើមកប្បាស ដែលក្នុងនោះពន្លកផ្កាដំបូង (ហៅថា squares) ចាប់ផ្តើមលេចឡើងនៅលើដើម មុនពេលវាវីកក្លាយជាផ្កា។ | ដូចជាយុវវ័យដែលចាប់ផ្ដើមពេញរូបរាង និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់បន្តពូជ។ |
| Boll (ផ្លែកប្បាស) | សំបកផ្លែរបស់ដើមកប្បាសដែលការពារគ្រាប់ និងសរសៃកប្បាសនៅខាងក្នុង។ នៅពេលវាទុំ សំបកនេះនឹងប្រេះបែកចេញ ដើម្បីបញ្ចេញសរសៃកប្បាសពណ៌សសម្រាប់ការប្រមូលផល។ | ដូចជាសំបកស៊ុតដែលការពារគ្រាប់ និងសរសៃកប្បាសដ៏មានតម្លៃនៅខាងក្នុង។ |
| DMRT - Duncan's Multiple Range Test (ការធ្វើតេស្ត DMRT) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើប្រាស់បន្ទាប់ពីការវិភាគភាពខុសគ្នា (ANOVA) ដើម្បីប្រៀបធៀប និងកំណត់ឱ្យច្បាស់ថា តើក្រុមនៃការពិសោធន៍ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការបាញ់ជី និងមិនបាញ់ជី) ពិតជាមានលទ្ធផលខុសគ្នាជាលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ ឬអត់។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡា ដែលតេស្តនេះជួយបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថាក្រុមណាពិតជាមានពិន្ទុខុសគ្នាដាច់ពីក្រុមដទៃដោយសមត្ថភាពពិត មិនមែនដោយការចៃដន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
