បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលតួនាទីជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនៅតំបន់និរតីវៀតណាម (ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ) ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ២០១៥ ដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ ទប់ស្កាត់ទឹកប្រៃ និងបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតក្កវិជ្ជា ដើម្បីវិភាគគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹកធំៗនៅក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quản Lộ - Phụng Hiệp Irrigation Project គម្រោងធារាសាស្ត្រ Quản Lộ - Phụng Hiệp |
ផ្តល់ប្រភពទឹកសាប ទប់ស្កាត់ការជ្រាបចូលនៃទឹកប្រៃ និងជួយបញ្ចេញឬគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់នៅរដូវវស្សា។ | ប្រឈមនឹងរបបជលសាស្ត្រស្មុគស្មាញ និងរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីជំនោរសមុទ្រមិនស្មើគ្នាដែលពិបាកក្នុងការទស្សន៍ទាយ។ | ជួយគ្រប់គ្រងទឹកសាបនិងប្រៃនៅក្នុងតំបន់ឧបទ្វីប កាម៉ៅ (Cà Mau) ដែលមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១,៦ លានហិកតា។ |
| Long Xuyen Quadrangle Flood Drainage Project គម្រោងបញ្ចេញទឹកជំនន់តំបន់ចតុកោណ Long Xuyen |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបញ្ចេញទឹកជំនន់ទៅកាន់សមុទ្រខាងលិច ព្រមទាំងផ្តល់ទឹកស្រោចស្រព និងទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ | ជាគម្រោងខ្នាតយក្សដែលទាមទារការសម្របសម្រួលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងធនធានយ៉ាងធំធេងរវាងខេត្តក្រុងចំនួនបួន។ | ការពារទឹកជំនន់ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ផ្ទៃដីធម្មជាតិចំនួន ៤៨៨.៩៣៥ ហិកតា។ |
| Ba Lai Dam Project គម្រោងទំនប់ និងទ្វារទឹក Ba Lai |
ទប់ស្កាត់ទឹកប្រៃពីសមុទ្រខាងកើត បង្កើតប្រភពទឹកសាប លាងជម្រះជាតិជូរ (alum) និងសម្រួលដល់ការធ្វើនាវាចរណ៍។ | ទាមទារការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញ (ទ្វារទឹកស្វ័យប្រវត្តិ) និងការវិនិយោគទុនខ្ពស់។ | កែលម្អផ្ទៃដីធម្មជាតិចំនួន ១១៥.២០០ ហិកតា និងបម្រើដល់ការរស់នៅរបស់ប្រជាជនជិត ១ លាននាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ គម្រោងធារាសាស្ត្រខ្នាតធំទាំងនេះ ទាមទារការវិនិយោគទុនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់រាប់ម៉ឺនពាន់លានដុងពីកញ្ចប់ថវិការដ្ឋ ជំនួយអន្តរជាតិ និងការចូលរួមជាកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងច្រើនពីប្រជាជន។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ភាគនិរតីនៃប្រទេសវៀតណាម ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ២០១៥។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងលក្ខណៈជលសាស្ត្រជាក់លាក់របស់វៀតណាម (តំបន់ខ្សែទឹកខាងក្រោម)។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាស្ថិតនៅខ្សែទឹកខាងលើ ហើយរាល់ការសាងសង់ទំនប់ ឬប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនៅទីនេះ តែងតែជះឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមកលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គទាំងមូល។
យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងទឹក និងបទពិសោធន៍កសាងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនៅក្នុងឯកសារនេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកសិក្សាអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីប្រវត្តិ និងបច្ចេកទេសធារាសាស្ត្ររបស់ប្រទេសជិតខាង គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ជួយឱ្យកម្ពុជារៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ធនធានទឹករបស់ខ្លួនប្រកបដោយចីរភាព និងត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Irrigation | ការរៀបចំនិងគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធនធានទឹក (ដូចជាការជីកប្រឡាយ សាងសង់ទំនប់ និងទ្វារទឹក) ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទឹកដល់ការដាំដុះកសិកម្ម បូមទឹកចេញនៅពេលរដូវវស្សា និងកែលម្អគុណភាពដី ដើម្បីធានាដល់ទិន្នផលដំណាំ។ | ដូចជាការតភ្ជាប់ប្រព័ន្ធទុយោទឹកសិប្បនិម្មិតដើម្បីនាំទឹកទៅស្រោចផ្កានៅចម្ការរាប់ពាន់ហិកតា នៅពេលដែលមេឃមិនធ្លាក់ភ្លៀង។ |
| Salinity intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូររុញច្រានចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបតាមទន្លេ ឬប្រឡាយ ពិសេសនៅរដូវប្រាំង ដែលធ្វើឱ្យដីកសិកម្មខូចគុណភាព និងប៉ះពាល់ដល់ប្រភពទឹកប្រើប្រាស់របស់ប្រជាជន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកអំបិលចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះប្រៃលែងអាចយកទៅផឹក ឬស្រោចរុក្ខជាតិបាន។ |
| Acid sulfate soils | ប្រភេទដីកសិកម្ម (ដីជូរ) ដែលផ្ទុកសារធាតុស៊ុលហ្វាតច្រើនតាំងពីកំណើត។ នៅពេលដីនេះស្ងួតហើយប៉ះនឹងខ្យល់អុកស៊ីសែន វាបង្កើតជាអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរិក ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកជីជាតិ និងងាប់ ទាមទារឱ្យមានការបង្ហូរទឹកសាបមកលាងសម្អាតជាប្រចាំ។ | ដូចជាក្រពះរបស់យើងដែលមានជាតិអាស៊ីតច្រើនពេក ធ្វើឱ្យឈឺក្រពះ ទាល់តែញ៉ាំថ្នាំបន្សាបទើបអាចដំណើរការធម្មតាវិញ។ |
| Flood drainage | ការរចនានិងសាងសង់ប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបណ្តាញទឹកធំៗ ដើម្បីពន្លឿនការហូរចេញនៃទឹកជំនន់ពីផ្ទៃដីដាំដុះ ទៅកាន់ទន្លេធំៗ ឬសមុទ្រ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះតំបន់រស់នៅ និងដំណាំកសិកម្មកុំឱ្យរលួយ។ | ដូចជាការដកឆ្នុកចេញពីរន្ធបង្ហូរទឹកក្នុងអាងងូតទឹក នៅពេលដែលទឹកជិតហៀរចេញមកក្រៅ ដើម្បីឱ្យទឹកស្រកចុះវិញយ៉ាងលឿន។ |
| Sluice gate | ទ្វារទឹកដែលអាចបិទបើកបាន (ភាគច្រើនដោយស្វ័យប្រវត្តិ) ដែលត្រូវបានដំឡើងនៅតាមទំនប់ ឬប្រឡាយ ដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្រិតទឹក បញ្ចេញទឹកជំនន់ ឬរារាំងមិនឱ្យទឹកប្រៃហូរចូលតាមជំនោរសមុទ្រ។ | ដូចជាទ្វាររបងផ្ទះដែលអាចបិទយ៉ាងជិតមិនឱ្យចោរ (ទឹកប្រៃ) ចូល ហើយអាចបើកឡើងដើម្បីឱ្យសមាជិកគ្រួសារ (ទឹកសាប) អាចចេញចូលបាន។ |
| Semi-diurnal tide | របបទឹកជោរ និងទឹកនាច ដែលកើតឡើងពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ (ជោរពីរដង នាចពីរដង) ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ២៤ ម៉ោង ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការស្រកនិងឡើងនៃកម្ពស់ទឹកក្នុងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ | ដូចជាចង្វាក់ដង្ហើមចេញ និងចូលរបស់សមុទ្រ ដែលវាដកដង្ហើមធំៗពីរដងជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
