បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺវីលត៍ (Fusarium wilt) បង្កដោយផ្សិត Fusarium oxysporum cubense កំពុងបំផ្លាញចម្ការចេកណាំវ៉ាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលទាមទារឱ្យមានការអភិរក្សពូជជាបន្ទាន់តាមរយៈវិធីសាស្ត្ររក្សាទុកក្នុងកែវពិសោធន៍ (in vitro)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តសូលុយស្យុងផ្ទុក (Loading solutions) និងរយៈពេលនៃការទាញជាតិទឹកចេញផ្សេងៗគ្នា មុនពេលរក្សាទុកជាលិកាមេ (Meristems) របស់ចេកណាំវ៉ាក្នុងអាសូតរាវសីតុណ្ហភាព -១៩៦ អង្សាសេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 2M Glycerol + 0.4M Sucrose Loading Solution ការប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងផ្ទុក 2M គ្លីសេរ៉ុល និង 0.4M ស៊ុយក្រូស |
ការពារកោសិការុក្ខជាតិពីការពុលនៃសារធាតុគីមី និងការពារការកកជាក្រីស្តាល់បានយ៉ាងល្អ។ វាបង្កើនភាពបត់បែនរបស់កោសិកាឱ្យធន់នឹងការបាត់បង់ជាតិទឹក។ | ទាមទារការថ្លឹងថ្លែងកំហាប់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការខូចខាតកោសិកាដោយសារសម្ពាធអូស្មូស។ | ផ្តល់អត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ជាលិកាមេ (Meristem survival) ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៨៥%។ |
| 2M Ethylene Glycol (EG) Loading Solution (Without Sucrose) ការប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងផ្ទុក 2M អេទីឡែនគ្លីកូល ដោយគ្មានស៊ុយក្រូស |
ជាសារធាតុគីមីទូទៅដែលងាយស្រួលរកក្នុងការពិសោធន៍។ | បណ្តាលឱ្យមានការពុលដល់កោសិការុក្ខជាតិខ្លាំង និងមិនអាចការពារការខូចខាតពីការកកបានល្អ ដោយសារកង្វះជាតិស្ករដើម្បីជួយរក្សាសម្ពាធអូស្មូស។ | អត្រារស់រានមានជីវិតទាបបំផុតត្រឹមតែ ៥% ប៉ុណ្ណោះ ហើយជាលិកាប្រែពណ៌ខុសប្រក្រតី។ |
| Dehydration with PVS2 for 25-30 mins ការទាញជាតិទឹកចេញដោយប្រើសូលុយស្យុង PVS2 រយៈពេល ២៥ ទៅ ៣០ នាទី |
បង្កើតតុល្យភាពក្នុងការទាញជាតិទឹកចេញ និងការពារការកកជាក្រីស្តាល់ទឹកនៅពេលរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវ ដោយបំប្លែងវាទៅជាសភាពកញ្ចក់ជំនួសវិញ។ | ងាយរងហានិភ័យប្រសិនបើពេលវេលាមិនច្បាស់លាស់។ ការត្រាំតិចជាង ២៥ នាទីធ្វើឱ្យនៅសល់ជាតិទឹកដែលអាចកកបំបែកកោសិកា ឯការត្រាំលើស ៣០ នាទីបណ្តាលឱ្យពុលគីមី។ | អត្រាលូតលាស់ពន្លក (Shoot proliferation) ខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ៨០% ទៅ ៨៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារនូវការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា (Tissue culture lab) ស្តង់ដារ និងសម្ភារៈសម្រាប់រក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង (Cryogenics)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យកាសេតសាត ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជចេកណាំវ៉ា (Pisang Awak) តែមួយមុខគត់។ លទ្ធផលនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារចេកណាំវ៉ាគឺជាពូជដាំដុះទូទៅទូទាំងប្រទេស ហើយកំពុងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងពីជំងឺវីលត៍ (Fusarium wilt) ដូចគ្នា។
បច្ចេកទេសរក្សាទុកដោយការបង្កក (Cryopreservation) នេះគឺមានសារៈសំខាន់និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការអភិរក្សពូជចេកដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែង។
ការវិនិយោគលើបច្ចេកទេស Cryopreservation នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង និងការការពារធនធានសេនេទិចរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកពីការបាត់បង់ដោយសារជំងឺនិងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cryopreservation (ការរក្សាទុកដោយការបង្កក) | ជាបច្ចេកទេសរក្សាទុកកោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបំផុត (ជាទូទៅ -១៩៦ អង្សាសេ ក្នុងអាសូតរាវ) ដើម្បីផ្អាករាល់សកម្មភាពជីវសាស្ត្រទាំងអស់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចរក្សាទុកវាបានក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែងដោយមិនខូចគុណភាព។ | ដូចជាការចុចប៉ូតុង "ផ្អាក" (Pause) លើជីវិតរបស់រុក្ខជាតិដោយដាក់វាក្នុងទូរទឹកកកដ៏ត្រជាក់បំផុត ដើម្បីអាចយកវាមកដាំវិញនៅពេលណាក៏បាន។ |
| Encapsulated-vitrified meristem (ជាលិកាមេរុំព័ទ្ធនិងធ្វើឱ្យទៅជាកញ្ចក់) | ជាលិកាមេ (ចុងពន្លក) ដែលត្រូវបានគេរុំព័ទ្ធក្នុងជែល (ដូចជាសូដ្យូមអាល់ហ្ស៊ីណាត) បង្កើតជាគ្រាប់តូចៗ បន្ទាប់មកត្រូវបានប្រព្រឹត្តកម្មជាមួយសារធាតុគីមីពិសេសដើម្បីទាញជាតិទឹកចេញ ការពារកុំឱ្យកកជាក្រីស្តាល់ទឹកកក ប៉ុន្តែបំប្លែងវាឱ្យទៅជាសភាពរឹងដូចកញ្ចក់ពេលស្ថិតក្នុងភាពត្រជាក់។ | ដូចជាការរុំគ្រាប់ស្ករក្នុងស្រទាប់ចាហួយ រួចប្រើថ្នាំពិសេសដើម្បីការពារកុំឱ្យទឹកកកចាក់ទម្លុះសាច់ស្ករពេលយកទៅក្លាសេ។ |
| Loading solution (សូលុយស្យុងផ្ទុក) | ជាល្បាយនៃសារធាតុគីមីការពារការកក (ដូចជា គ្លីសេរ៉ុល និង ស៊ុយក្រូស) ដែលប្រើសម្រាប់ត្រាំកោសិការុក្ខជាតិមុនពេលទាញជាតិទឹកចេញយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈឱ្យកោសិកាអាចទប់ទល់នឹងសម្ពាធអូស្មូស និងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបាន។ | ដូចជាការលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃមុនពេលចេញទៅហាលថ្ងៃ ដើម្បីការពារស្បែកកុំឱ្យរលាកឬខូចខាត។ |
| PVS2 (សូលុយស្យុងបំប្លែងរុក្ខជាតិទៅជាកញ្ចក់លេខ២) | ជាល្បាយគីមីកំហាប់ខ្ពស់ (មានផ្ទុកគ្លីសេរ៉ុល អេទីឡែនគ្លីកូល DMSO និងស៊ុយក្រូស) ដែលប្រើសម្រាប់ទាញជាតិទឹកចេញពីកោសិការុក្ខជាតិយ៉ាងរហ័ស ដើម្បីឱ្យកោសិកាប្រែជាសភាពកញ្ចក់ ជំនួសឱ្យការកកជាក្រីស្តាល់ទឹកកកដែលអាចចាក់ទម្លុះកោសិកាឱ្យងាប់។ | ដូចជាប៉ុងជក់ទឹក ដែលជញ្ជក់យកជាតិទឹកចេញពីរុក្ខជាតិយ៉ាងលឿន ដើម្បីកុំឱ្យទឹកនោះកកជាម្ជុលចាក់ទម្លុះកោសិការុក្ខជាតិ។ |
| Liquid nitrogen (អាសូតរាវ) | ជាឧស្ម័នអាសូតដែលត្រូវបានធ្វើឱ្យត្រជាក់រហូតក្លាយជាវត្ថុរាវ នៅសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត (-១៩៦ អង្សាសេ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារធ្វើឱ្យត្រជាក់ដើម្បីបង្កកនិងរក្សាទុកសំណាកជីវសាស្ត្រភ្លាមៗ។ | ដូចជាទឹកកកវេទមន្តដែលត្រជាក់ខ្លាំងមែនទែន ដែលអាចធ្វើឱ្យវត្ថុគ្រប់យ៉ាងកកថ្មមភ្លាមៗក្នុងមួយប៉ប្រិចភ្នែក។ |
| Meristem (ជាលិកាមេ ឬកោសិកាមេ) | ជាបណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅចុងពន្លក ឬចុងឫស ដែលកំពុងធ្វើការបំបែកខ្លួនយ៉ាងសកម្មដើម្បីបង្កើតជាលិកាថ្មី។ វាជាផ្នែកដែលគ្មានមេរោគ ហើយស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជា "កោសិកាដើម" (Stem cells) របស់មនុស្ស ដែលអាចលូតលាស់និងបំប្លែងខ្លួនទៅជាសរីរាង្គរុក្ខជាតិថ្មីៗបានពេញលេញ។ |
| Osmotic pressure (សម្ពាធអូស្មូស) | ជាសម្ពាធដែលកើតឡើងនៅពេលកោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានដាក់ក្នុងសូលុយស្យុងដែលមានកំហាប់ខ្ពស់ (ដូចជាសារធាតុការពារការកក) ដែលបណ្តាលឱ្យជាតិទឹកនៅក្នុងកោសិកាត្រូវទាញចេញមកក្រៅតាមរយៈភ្នាសកោសិកា។ | ដូចជាកម្លាំងទាញដែលធ្វើឱ្យផ្លែឈើស្វិតនិងរួញនៅពេលយើងប្រឡាក់វាជាមួយអំបិលឬស្ករច្រើន។ |
| Somaclonal variation (បម្រែបម្រួលសូម៉ាក្លូន) | ជាការប្រែប្រួលសេនេទិច (សែន) ដែលកើតឡើងលើរុក្ខជាតិដែលផលិតតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកាច្រើនតំណរ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិថ្មីខុសពីរុក្ខជាតិដើម។ ការរក្សាទុកដោយការបង្កកអាចជួយបញ្ចៀសបញ្ហានេះបាន។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារ (Photocopy) ច្រើនដងត្រួតគ្នា ដែលធ្វើឱ្យច្បាប់ចម្លងចុងក្រោយព្រិលឬមានកំហុសខុសពីច្បាប់ដើម។ ការបង្កកជួយរក្សាច្បាប់ដើមឱ្យនៅដដែល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
