បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាបាត់បង់ជាតិអាសូត (Nitrogen loss) នៅក្នុងដីកសិកម្មតាមរយៈការសាយភាយ និងការហូរច្រោះ ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ជីគីមីមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កការបំពុលបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅតាមទីតាំងជាច្រើនកន្លែង ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផលដំណាំដែលប្រើជីធម្មតា ធៀបនឹងការប្រើជីលាយជាមួយភ្នាក់ងារ DCD ប្រភេទបញ្ចេញយឺត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Fertilization ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតឬជីគីមីធម្មតា |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារទូទៅ និងមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការចំណាយទិញដំបូង។ ជាវិធីសាស្ត្រដែលកសិករធ្លាប់ស្គាល់ និងអនុវត្តជាទូទៅ។ | មានការបាត់បង់ជាតិអាសូតច្រើនតាមរយៈការសាយភាយ (រហូតដល់ជាង ៥០% ក្នុងស្រែទឹក) ត្រូវការចំណាយកម្លាំងពលកម្មបាចជីបំប៉នច្រើនដង និងបង្កការបំពុលបរិស្ថាន (បង្កើតឧស្ម័ន NO2)។ | ទិន្នផលទាបជាង កម្រិតនៃការស្រូបយកជាតិអាសូតរបស់ដំណាំមានរយៈពេលខ្លី និងខាតបង់ថវិកាលើកម្លាំងពលកម្មបាចជីថែម។ |
| DCD Slow-Release Fertilizer ការប្រើប្រាស់ជីលាយភ្នាក់ងារបញ្ចេញយឺត DCD |
ពន្យារការបំប្លែងនីត្រាតបានរហូតដល់ ៣០ថ្ងៃ កាត់បន្ថយការបាត់បង់អាម៉ូញាក់ និងបង្កើនអត្រាស្តុកទុកអាសូតក្នុងដីបាន ១២,៥%។ អាចប្រើតែម្តងជាជីទ្រនាប់ ដោយមិនបាច់បាចបំប៉នបន្ថែម។ | ទាមទារការវាស់វែងបរិមាណលាយបញ្ចូលគ្នាឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមប្រភេទដំណាំ និងអាចមានតម្លៃដើមខ្ពស់ជាងជីធម្មតាបន្តិច។ មិនគួរប្រើប្រាស់បរិមាណជីអាសូតច្រើនពេកទេនៅពេលលាយជាមួយ DCD។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវជាមធ្យម ៩,៩៨% ពោត ៩,៧២% សណ្តែកដី ២៣,៩៨% និងឈើហូបផ្លែ ២២,២៩% ព្រមទាំងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាជីបញ្ចេញយឺតនេះទាមទារនូវសារធាតុធាតុផ្សំគីមី និងផ្ទៃដីសម្រាប់ធ្វើការពិសោធន៍ជាក់ស្តែងដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសចិន (ខេត្ត Liaoning និងក្រុង Shenyang) លើប្រភេទដីស្រែ ដីត្នោត និងដីវាលស្មៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលមួយចំនួន (មានគ្រោះរាំងស្ងួត និងខ្យល់ព្យុះក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងបន្ថែមលើប្រភេទដីនៅតំបន់ត្រូពិចដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។
បច្ចេកវិទ្យាជីបញ្ចេញយឺត DCD នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការជួយកែលម្អវិស័យកសិកម្ម និងថែរក្សាបរិស្ថាននៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ជីបញ្ចេញយឺតប្រភេទណាណូ DCD នឹងជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំការចំណាយ បង្កើនប្រាក់ចំណូល និងកាត់បន្ថយការបំពុលសារធាតុនីត្រាតទៅក្នុងប្រភពទឹកក្រោមដី និងបឹងទន្លេសាប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| DCD (ឌីស៊ីឌី / ឌីស្យាណូឌីអាមីត) | DCD ជាសមាសធាតុគីមីដែលគេលាយបញ្ចូលក្នុងជី ដើម្បីពន្យឺតដំណើរការបំប្លែងអាសូតក្នុងដី ជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានពេលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងការពារការបាត់បង់ទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាសន្តិសុខម្នាក់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវចូលក្នុងរោងកុនម្ដងម្នាក់ៗ ដើម្បីកុំឱ្យមានការកកស្ទះ និងច្របូកច្របល់។ |
| Nitrification inhibitor (ភ្នាក់ងារទប់ស្កាត់នីទ្រីកកម្ម) | ជាសារធាតុដែលជួយទប់ស្កាត់ ឬពន្យឺតសកម្មភាពរបស់បាក់តេរីក្នុងដី មិនឱ្យបំប្លែងអាម៉ូញ៉ូម (NH4) ទៅជានីត្រាត (NO3) លឿនពេក ដែលងាយនឹងហូរច្រោះបាត់បង់ចូលទៅក្នុងប្រភពទឹក។ | ដូចជាហ្វ្រាំងរថយន្តដែលជួយពន្យឺតល្បឿន ដើម្បីឱ្យយើងអាចគ្រប់គ្រងការធ្វើដំណើរបានដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Slow-Release Fertilizer (ជីប្រភេទបញ្ចេញយឺត) | ជាប្រភេទជីដែលត្រូវបានផលិតឡើងដើម្បីបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) ទៅក្នុងដីបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេលយូរ ជាជាងរលាយអស់ភ្លាមៗក្រោយពេលបាចទៅក្នុងដី។ | ដូចជាគ្រាប់ថ្នាំផ្តាសាយប្រភេទបញ្ចេញយឺត ដែលជួយឱ្យថ្នាំសាយភាយក្នុងសរសៃឈាមយើងពេញមួយថ្ងៃ ជាជាងរលាយអស់ភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោង។ |
| Ammonia volatilization (ការសាយភាយអាម៉ូញ៉ាក់) | ជាដំណើរការដែលជាតិអាសូតនៅក្នុងជី ប្រែក្លាយទៅជាឧស្ម័នអាម៉ូញ៉ាក់ (NH3) ហើយហើររំហួតបាត់បង់ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ជីដែលបានបាច។ | ដូចជាការបើកគម្របដបទឹកអប់ចោល ដែលធ្វើឱ្យក្លិនទឹកអប់ហើរអស់ទៅក្នុងខ្យល់អាកាសទទេៗ។ |
| Nitrosating bacteria (បាក់តេរីបំប្លែងនីត្រាត) | ជាប្រភេទមីក្រូសរីរាង្គក្នុងដីដែលមានតួនាទីស៊ី ឬបំប្លែងសារធាតុអាម៉ូញ៉ូមឱ្យក្លាយទៅជាសារធាតុនីត្រាត តែបើវាធ្វើការលឿនពេក ជីនឹងមិនអាចស្តុកទុកក្នុងដីបានយូរឡើយ។ | ដូចជាចុងភៅដែលចម្អិនម្ហូបលឿនពេក ធ្វើឱ្យភ្ញៀវហូបមិនទាន់ ហើយម្ហូបត្រូវសល់ចោលខូចអសារបង់។ |
| Soil aggregate structure (រចនាសម្ព័ន្ធកម្ទេចដី) | ជាការចងក្រងគ្នានៃភាគល្អិតដីតូចៗ (ខ្សាច់ ដីឥដ្ឋ ភក់) បង្កើតជាដុំតូចៗ ដែលធ្វើឱ្យដីធូរ មានខ្យល់ចេញចូលល្អ រក្សាទឹកបានយូរ និងអំណោយផលដល់ការលូតលាស់របស់ឫស។ | ដូចជាការយកម្សៅមកលាយជាមួយមេ និងទឹក ដើម្បីធ្វើឱ្យនំប៉័ងមានសាច់ផុសល្អ និងមានខ្យល់ខាងក្នុង។ |
| Top-dressing (ការបាចជីបំប៉ន) | ជាការបាចជីបន្ថែមពីលើដីជុំវិញគល់ដំណាំក្នុងកំឡុងពេលវាកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែម ក្រៅពីការដាក់ជីទ្រនាប់មុនពេលដាំ។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារសម្រន់នៅពេលរសៀល ដើម្បីបន្ថែមថាមពលបន្ទាប់ពីញ៉ាំអាហារពេលព្រឹករួច។ |
| Urease inhibitor (ភ្នាក់ងារទប់ស្កាត់អង់ស៊ីមអ៊ុយរ៉េស) | ជាសារធាតុដែលបញ្ឈប់ឬពន្យឺតសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីមអ៊ុយរ៉េសនៅក្នុងដី ដើម្បីការពារកុំឱ្យជីអ៊ុយរ៉េបំបែកខ្លួនទៅជាឧស្ម័នលឿនពេក កាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូត។ | ដូចជាការដាក់សោរលើទូទឹកកក ដើម្បីកុំឱ្យក្មេងៗបើកយកនំញ៉ាំអស់លឿនពេកក្នុងពេលតែមួយថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
