បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរលាកសុដន់កម្រិតស្រាល (Subclinical mastitis) និងការឆ្លងប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងពោះវៀនសត្វពពែ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការផលិតទឹកដោះ ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមបែបធម្មជាតិ ដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច និងបញ្ចៀសភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើពិសោធន៍រយៈពេល ១៤ ថ្ងៃ ទៅលើពពែញីពូជ Saanen ចំនួន ២០ ក្បាល ដែលត្រូវបានបែងចែកជា ៤ ក្រុម ដោយផ្តល់របបអាហារធម្មតា និងរបបអាហារបន្ថែមម្សៅស្លឹកប៊ីណាហុង (Binahong) ឬ/និង ម្សៅផ្លែស្លា (Betel nut)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Diet (CON) របបអាហារធម្មតា (Control Diet) |
មិនទាមទារការចំណាយពេលនិងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមលើការទិញ ឬកែច្នៃរុក្ខជាតិឱសថនោះទេ។ | អត្រានៃការកើតជំងឺរលាកសុដន់កម្រិតស្រាល ចំនួនបាក់តេរី និងប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងពោះវៀននៅមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសត្វ។ | ចំនួនបាក់តេរីរស់ក្នុងទឹកដោះមានការកើនឡើង (116 x 10^6 CFU/mL) ហើយអត្រាសុដន់រលាកនៅរក្សាកម្រិត ៨/១០។ |
| Binahong Leaf Meal Supplementation (BNH) ការបន្ថែមម្សៅស្លឹកប៊ីណាហុង ១ក្រាម/គីឡូក្រាម |
កាត់បន្ថយអត្រាជំងឺរលាកសុដន់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត និងជួយបន្ទាបកម្រិត pH ព្រមទាំងចំនួនបាក់តេរីក្នុងទឹកដោះ។ | ទាមទារពេលវេលាក្នុងការប្រមូល សម្ងួតយ៉ាងតិច២ថ្ងៃ និងកិនស្លឹកប៊ីណាហុងឱ្យម៉ដ្ឋមុនពេលលាយក្នុងចំណី។ | អត្រាសុដន់រលាកធ្លាក់ចុះទាំងស្រុង (ពី ៩/១០ មក ០/១០) ឯបាក់តេរីរស់ក្នុងទឹកដោះថយចុះមកត្រឹម 79.3 x 10^6 CFU/mL។ |
| Betel Nut Meal Supplementation (BTN) ការបន្ថែមម្សៅផ្លែស្លា ១ក្រាម/គីឡូក្រាម |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនបាក់តេរីក្នុងទឹកដោះ និងកម្ចាត់ស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីត (Coccidial oocysts) នៅក្នុងលាមកសត្វ។ | ផ្លែស្លាត្រូវការការរៀបចំយូរជាង ដោយត្រូវបកសំបក ចិតស្តើងៗ និងសម្ងួតរយៈពេល៣ថ្ងៃមុននឹងយកទៅកិន។ | អត្រាសុដន់រលាកធ្លាក់ចុះមក ២/១០ ហើយបាក់តេរីក្នុងទឹកដោះមានកម្រិតទាបបំផុត (58.4 x 10^6 CFU/mL)។ |
| Combination Diet (BNH + BTN) ការបន្ថែមស្លឹកប៊ីណាហុង និងផ្លែស្លា (០.៥ក្រាម/គីឡូក្រាម ក្នុងមួយមុខ) |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍រួមបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងល្អក្នុងការទប់ទល់បាក់តេរី និងសម្លាប់ប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងពោះវៀនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការរៀបចំនិងកែច្នៃវត្ថុធាតុដើមទាំងពីរមុខ ដែលធ្វើឱ្យមានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុន។ | អត្រាសុដន់រលាកធ្លាក់ចុះមក ១/១០ និងបន្ថយចំនួនស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងលាមកបានយ៉ាងល្អ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវវត្ថុធាតុដើមរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក ឧបករណ៍កែច្នៃសាមញ្ញ និងឧបករណ៍ធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍មួយចំនួន ប៉ុន្តែមិនមានការបញ្ជាក់ពីតម្លៃសរុបគិតជាទឹកប្រាក់នៅក្នុងឯកសារនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើពពែញីពូជ Saanen ចំនួន ២០ ក្បាល ដែលមានបញ្ហារលាកសុដន់កម្រិតស្រាល (Subclinical mastitis) ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច ប្រភេទពូជសត្វ និងការដាំដុះរុក្ខជាតិទាំងពីរប្រភេទនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិឱសថធម្មជាតិទាំងនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងជាក់ស្តែងសម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ស្លឹកប៊ីណាហុង និងផ្លែស្លា ជាជម្រើសដ៏ប្រសើរ និងមានតម្លៃថោកសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ក្នុងការលើកកម្ពស់សុខភាពសត្វ និងចូលរួមទប់ស្កាត់បញ្ហាស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Subclinical mastitis (ជំងឺរលាកសុដន់កម្រិតស្រាល) | ទម្រង់នៃជំងឺរលាកសុដន់សត្វដែលមិនទាន់បង្ហាញរោគសញ្ញាឱ្យឃើញច្បាស់នៅឡើយ (ដូចជាការឡើងហើម ឬក្រហមលើសុដន់) ប៉ុន្តែវាបង្កឱ្យមានការថយចុះទិន្នផលទឹកដោះ និងមានវត្តមានបាក់តេរីបង្កជំងឺនៅក្នុងទឹកដោះរួចទៅហើយ។ | ដូចជាជំងឺកំបាំងមុខ ដែលសត្វមើលទៅហាក់ដូចជាមានសុខភាពល្អជាធម្មតា ប៉ុន្តែការពិតសរីរាង្គខាងក្នុងកំពុងមានបញ្ហាដែលធ្វើឱ្យទឹកដោះធ្លាក់គុណភាព។ |
| Total viable bacteria (ចំនួនបាក់តេរីរស់សរុប) | ការវាស់វែងចំនួនកោសិកាបាក់តេរីដែលនៅមានជីវិត និងមានសមត្ថភាពក្នុងការលូតលាស់បន្ត នៅក្នុងគំរូណាមួយ (ក្នុងករណីនេះគឺក្នុងទឹកដោះពពែ) ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការឆ្លងមេរោគ ឬកម្រិតអនាម័យ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនទាហានសត្រូវដែលនៅរស់រានមានជីវិត ហើយត្រៀមខ្លួនវាយប្រហារនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ |
| Fecal endoparasites (ប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងពោះវៀនតាមរយៈលាមក) | ពពួកសត្វល្អិតតូចៗ ឬព្រូន ដែលរស់នៅពឹងផ្អែកក្នុងពោះវៀន ឬសរីរាង្គខាងក្នុងសត្វ រួចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីសត្វនោះ ដោយគេអាចពិនិត្យដឹងវត្តមានរបស់វា ឬស៊ុតរបស់វាតាមរយៈការយកលាមកសត្វទៅវិភាគ។ | ដូចជាចោរលួចកំបាំងមុខ ដែលលួចស៊ីចំណីអាហាររបស់យើងពីខាងក្នុងពោះ ដោយយើងអាចដឹងថាមានចោរតាមរយៈការពិនិត្យមើលកាកសំណល់ដែលវាបន្សល់ទុក។ |
| Coccidial oocysts (ស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតកុកស៊ីឌី) | ទម្រង់ជាស៊ុតការពារ (Spore) របស់ប៉ារ៉ាស៊ីតកោសិកាតែមួយឈ្មោះ Coccidia ដែលត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈលាមកសត្វ ហើយវាមានភាពធន់នឹងបរិស្ថាន ដែលអាចឆ្លងទៅសត្វផ្សេងទៀតនៅពេលវាស៊ីចំណីឬទឹកដែលមានផ្ទុកស៊ុតនេះ។ | ដូចជាគ្រាប់មីនដែលសត្រូវបង្កប់ទុកនៅលើដី បើសត្វផ្សេងទៅស៊ីប៉ះចំ វានឹងផ្ទុះរាលដាលមេរោគពេញពោះវៀន។ |
| Albumin-to-globulin ratio (អនុបាតអាល់ប៊ុយមីនធៀបនឹងក្លូប៊ូលីន) | រង្វាស់នៃសមាមាត្ររវាងប្រូតេអ៊ីនពីរប្រភេទនៅក្នុងសេរ៉ូមឈាម (អាល់ប៊ុយមីន និងក្លូប៊ូលីន) ដែលពេទ្យសត្វប្រើប្រាស់ជាសូចនាករសម្រាប់វាយតម្លៃពីការឆ្លើយតបនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ និងការរលាក ឬឆ្លងមេរោគផ្សេងៗរបស់សត្វ។ | ដូចជាជញ្ជីងថ្លឹងរវាងទាហានការពារ (ក្លូប៊ូលីន) និងអ្នកដឹកជញ្ជូនស្បៀងរាងកាយ (អាល់ប៊ុយមីន) ដែលការបញ្ច្រាសខុសធម្មតានៃជញ្ជីងនេះបញ្ជាក់ថារាងកាយកំពុងមានជំងឺ។ |
| Flotation method (វិធីសាស្ត្របណ្តែត) | បច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់បំបែកស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតចេញពីលាមក ដោយប្រើសូលុយស្យុងរាវដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ដើម្បីរុញឱ្យស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតអណ្តែតឡើងលើ ងាយស្រួលក្នុងការស្រង់យកទៅពិនិត្យក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជទៅត្រាំក្នុងទឹកអំបិល ដើម្បីឱ្យគ្រាប់ដែលស្កក (ស្រាល) អណ្តែតឡើងលើ ងាយស្រួលស្រង់យកចេញ។ |
| Binahong leaf meal (ម្សៅស្លឹកប៊ីណាហុង) | ស្លឹករបស់រុក្ខជាតិប៊ីណាហុង (Anredera cordifolia) ដែលត្រូវបានប្រមូល ហាលឱ្យស្ងួត រួចកិនជាម្សៅ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាអាហារបំប៉នសត្វ ដោយសារវាមានផ្ទុកសារធាតុសកម្មដូចជា ស្តេរ៉ូអ៊ីត ដែលមានសមត្ថភាពប្រឆាំងបាក់តេរី និងប៉ារ៉ាស៊ីត។ | ដូចជាការយកថ្នាំបុរាណប្រភេទស្លឹកឈើទៅកិនជាម្សៅ រួចលាយក្នុងបាយឱ្យសត្វស៊ីដើម្បីប៉ូវកម្លាំង និងសម្លាប់មេរោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
