បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យដីនៅតំបន់ខ្ពង់រាប Doi Inthanon បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរពីតំបន់ព្រៃឈើទៅជាតំបន់កសិកម្ម ដើម្បីវាយតម្លៃពីភាពចម្រុះ និងកម្រិតជីជាតិដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្តង់ដារសម្រាប់ការចុះអង្កេតវាល និងការវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍លើសំណាកដីចំនួន ១៥ កន្លែងផ្សេងៗគ្នាទាំងក្នុងតំបន់ដាំដុះ និងព្រៃធម្មជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Morphological Characterization ការវាយតម្លៃរូបសាស្ត្រដីនៅទីវាល |
អាចកំណត់ពីជម្រៅដី ពណ៌ដី ប្រភេទវាយនភាពដី (Texture) និងការកកើតស្រទាប់ (Argillic horizon) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅទីតាំងផ្ទាល់។ | មិនអាចវាស់វែងកម្រិតជីវជាតិច្បាស់លាស់ (N, P, K) កម្រិតអាស៊ីត (pH) ឬសមត្ថភាពប្តូរអ៊ីយ៉ុង (CEC) ដែលត្រូវការសម្រាប់ការណែនាំជីបានទេ។ | បានរកឃើញថាដីនៅតំបន់នោះភាគច្រើនមានជម្រៅជ្រៅ សម្បូរខ្សាច់និងល្បាប់ ហើយមានការសឹករេចរឹលដីតាមកម្រិតជម្រាលខុសៗគ្នា។ |
| Chemical Fertility Assessment System ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃជីជាតិដីផ្អែកលើការវិភាគគីមី |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រលើបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ (OM), ផូស្វ័រ, ប៉ូតាស្យូម និងកម្រិតតិត្ថិភាពបាស (Base Saturation)។ | ទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ សារធាតុគីមី ការចំណាយខ្ពស់ និងពេលវេលាវិភាគយូរជាងការអង្កេតផ្ទាល់។ | បានបញ្ជាក់ថាដីមានជីជាតិកម្រិតមធ្យមនៅស្រទាប់ខាងលើ (0-30 ស.ម) ប៉ុន្តែមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ (pH 4.2-5.5) និងខ្វះខាតបាសនៅស្រទាប់ខាងក្រោម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍សម្រាប់ចុះយកសំណាកដីនៅវាល និងមន្ទីរពិសោធន៍បំពាក់ដោយឧបករណ៍វិភាគគីមីដីស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិ Doi Inthanon នៃខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ខ្ពង់រាប និងជួរភ្នំមានជម្រាលពី 1 ទៅ 62% និងអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិចសើម។ ទិន្នន័យផ្តោតជាចម្បងលើដីដែលកើតពីថ្មក្រានីត និងហ្គណេស (Granite and Gneiss) ។ ការយល់ដឹងពីបម្រែបម្រួលដីនៅទីតាំងបែបនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានតំបន់ខ្ពង់រាបស្រដៀងគ្នាដែលកំពុងរងការផ្លាស់ប្តូរពីព្រៃឈើទៅជាដីកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងកែលម្អជីជាតិដីកសិកម្មនៅតំបន់ខ្ពង់រាបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តការចុះអង្កេតដីជាប្រព័ន្ធ និងការវិភាគគីមីនេះ នឹងជួយកសិករ និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការប្រើប្រាស់ជី និងកំប៉ុសបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពផលិតកម្មកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Argillic horizon (ស្រទាប់អាហ្ស៊ីលិក / ស្រទាប់ដីឥដ្ឋ) | វាគឺជាស្រទាប់ដីនៅខាងក្រោមផ្ទៃខាងលើ ដែលមានការកើនឡើង និងប្រមូលផ្តុំនៃភាគល្អិតដីឥដ្ឋ (Clay) ដែលត្រូវបានលេចជ្រាបចុះពីស្រទាប់ដីខាងលើតាមរយៈទឹកភ្លៀង។ ការកកើតស្រទាប់នេះបង្ហាញពីការវិវឌ្ឍន៍របស់ដីក្នុងរយៈពេលយូរ ហើយវាអាចជួយរក្សាទឹករឺធ្វើឱ្យដីពិបាកជ្រាបទឹក។ | ដូចជាតម្រងកាហ្វេដែលរក្សាទុកកាកកាហ្វេនៅបាតខាងក្រោម ស្រទាប់នេះប្រមូលផ្តុំដីឥដ្ឋដែលហូរធ្លាក់ពីលើមកកកកុញរឹងនៅទីនោះ។ |
| Colluvium (កូលូវ្យូម / កំណកដីតាមជម្រាល) | គឺជាបណ្តុំនៃកម្ទេចកំទីថ្មនិងដី ដែលបានរំកិលចុះពីទីខ្ពស់មកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅផ្នែកខាងក្រោមនៃជម្រាលភ្នំ ដោយសារកម្លាំងទំនាញផែនដី ទឹកហូរ ឬការរអិលបាក់ដីនៅអតីតកាល។ វាជួយប្រាប់ពីប្រវត្តិភូមិសាស្ត្រនៃការសឹករេចរឹលដីនៅតំបន់នោះ។ | ដូចជាគំនរសំរាមនិងកម្ទេចឥដ្ឋដែលរមៀលធ្លាក់តាមជម្រាលដំបូលផ្ទះ មកគរគ្នានៅលើដីក្បែរជញ្ជាំងខាងក្រោមអញ្ចឹង។ |
| Base saturation (តិត្ថិភាពបាស) | គឺជាភាគរយនៃសមត្ថភាពផ្ទុកអ៊ីយ៉ុងសរុប (CEC) របស់ដី ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអ៊ីយ៉ុងបាសមានប្រយោជន៍ដូចជា កាល់ស្យូម (Ca), ម៉ាញេស្យូម (Mg), និងប៉ូតាស្យូម (K)។ ភាគរយនេះកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាដីកាន់តែមានជីជាតិល្អ និងមិនសូវជូរ (អាស៊ីតទាប)។ | ដូចជាចំណតឡានមួយដែលមានកន្លែងចត១០០ កម្រិតតិត្ថិភាពបាសគឺជាចំនួនឡានទំនើប (សារធាតុចិញ្ចឹមមានប្រយោជន៍) ដែលកំពុងចត បើមានចតកាន់តែច្រើនគឺកាន់តែល្អសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| Cation exchange capacity (សមត្ថភាពប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន) | តំណាងឲ្យសមត្ថភាពរបស់ភាគល្អិតដី (ជាពិសេសដីឥដ្ឋ និងសារធាតុសរីរាង្គ) ក្នុងការទាញយក រក្សាទុក និងដោះដូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (Cations) ដែលជារ៉ែចិញ្ចឹមសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ វាមានតួនាទីជាឃ្លាំងស្តុកជីជាតិ ការពារកុំឲ្យជីហូរជ្រាបបាត់បង់តាមទឹកភ្លៀង។ | ដូចជាមេដែកស្រូបដែកគោល អ៊ីចឹងដែរ ដីមានសមត្ថភាពស្រូបទាញនិងរក្សាទុកជីជាតិ (រ៉ែ) កុំឲ្យហូរតាមទឹកបាត់។ |
| Lessivage (ការលេចជ្រាបដីឥដ្ឋ) | គឺជាដំណើរការរូបវន្តដែលទឹកភ្លៀង ឬទឹកហូរ រុញច្រានភាគល្អិតដីឥដ្ឋតូចៗពីស្រទាប់ផ្ទៃខាងលើ ឱ្យលិចចុះទៅកកកុញនៅស្រទាប់ដីខាងក្រោម (បង្កើតបានជា Argillic horizon) ដោយមិនមានការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈគីមីរបស់វាឡើយ។ | ដូចជាទឹកភ្លៀងលាងជម្រះធូលីពីដំបូលផ្ទះឱ្យហូរធ្លាក់មកកកកុញក្នុងប្រឡាយទឹកខាងក្រោម។ |
| Residuum (រ៉េស៊ីឌ្យូម / កំណកដីនៅនឹងកន្លែង) | គឺជាប្រភេទដីដែលកកើតឡើងនៅនឹងកន្លែងផ្ទាល់ តាមរយៈការបំបែកនិងពុកផុយនៃផ្ទាំងថ្មមេ (Bedrock) នៅខាងក្រោមវា ដោយមិនមានការរសាត់អណ្តែត ឬផ្លាស់ទីមកពីកន្លែងផ្សេងឡើយ។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈគីមីដើមរបស់ថ្មមេទាំងស្រុង។ | ដូចជាច្រេះដែលស៊ីដែកនៅនឹងកន្លែងបង្កើតជាម្សៅច្រេះ ដោយមិនបានហូរ ឬរសាត់មកពីកន្លែងផ្សេង។ |
| Exchangeable acidity (អាស៊ីតដែលអាចប្តូរបាន) | គឺជាកម្រិតនៃភាពជូររបស់ដីដែលបង្កឡើងដោយអ៊ីយ៉ុងអាលុយមីញ៉ូម (Al3+) និងអ៊ីដ្រូសែន (H+) ដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដី ហើយអាចបញ្ចេញទៅក្នុងទឹកដី។ នៅពេលបរិមាណនេះកើនឡើង វាធ្វើឱ្យដីជូរខ្លាំង ដែលរាំងស្ទះដល់ការលូតលាស់ឫសរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសត្វល្អិតចង្រៃដែលទុំតោងលើដើមឈើ បើមានកាន់តែច្រើន ឈើកាន់តែពិបាកលូតលាស់ និងចាំបាច់ត្រូវការថ្នាំកម្ចាត់ (បាចកំបោរ) ដើម្បីកម្ចាត់ភាពជូរនេះ។ |
| Typic Haplohumults (ប្រភេទដី Typic Haplohumults) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ដីនៅក្នុងក្រុម Ultisols ដែលជាប្រភេទដីចាស់ មានការលេចជ្រាបខ្លាំង (ច្រើនជួបនៅអាកាសធាតុក្តៅសើម) មានពណ៌ក្រហមឬលឿង និងមានផ្ទុកសារធាតុសរីរាង្គកម្រិតខ្ពស់នៅស្រទាប់ខាងលើ ប៉ុន្តែខ្វះខាតសារធាតុបាសនៅស្រទាប់ខាងក្រោម។ | ដូចជាមនុស្សចាស់ដែលស្បែកខាងក្រៅប្រែពណ៌និងជ្រីវជ្រួញ (ដីលេចជ្រាបខ្លាំងទុំពណ៌) ប៉ុន្តែនៅមានពាក់អាវក្រាស់ល្អ (សារធាតុសរីរាង្គខាងលើ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
