បញ្ហា (The Problem)៖ វិស្វករ និងអ្នករៀបចំផែនការច្រើនតែមានការយល់ច្រឡំអំពីកម្រិតនៃភាពសុក្រឹតនិងដែនកំណត់នៃការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីការអង្កេតដី (Soil Surveys) ជាពិសេសការរំពឹងទុកថាលទ្ធផលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ទីតាំងជាក់លាក់នីមួយៗដោយមិនចាំបាច់មានការធ្វើតេស្តបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យនិងការបង្កើតផែនទីដី ព្រមទាំងវិភាគលើអថេរភាពនៃលក្ខណៈដីនីមួយៗតាមរយៈការប្រើប្រាស់ស្ថិតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pedological Inference / Soil Survey Mapping ការធ្វើផែនទីអង្កេតដីតាមបែបប្រពៃណីដោយប្រើការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានពីលក្ខណៈដី |
ចំណាយតិច សន្សំសំចៃពេលវេលា និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់ធំទូលាយ។ | មានអថេរភាពខ្ពស់ និងមានលាយឡំប្រភេទដីផ្សេងៗ (inclusions) ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការរចនាគម្រោងវិស្វកម្មនៅទីតាំងជាក់លាក់តូចៗឡើយ។ | អាចផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការបកស្រាយទិន្នន័យ (Interpretive accuracy) រហូតដល់ ៩០% ទោះបីជាភាពសុទ្ធនៃចំណាត់ថ្នាក់ដី (Taxonomic purity) មានត្រឹមតែ ៤០-៧២% ក៏ដោយ។ |
| Intensive On-site Geotechnical Testing ការធ្វើតេស្តភូមិសាស្ត្រវិស្វកម្មដោយផ្ទាល់នៅទីតាំងគម្រោង |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងច្បាស់លាស់បំផុតអំពីកម្លាំងទ្រនាប់ដី ភាពហាប់ និងកម្រិតជ្រាបទឹកសម្រាប់ការរចនាប្លង់វិស្វកម្ម។ | មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង និងទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការយកសំណាក និងធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលមិនអាចធ្វើបានលើផ្ទៃដីធំ។ | ផ្តល់ទិន្នន័យភាពហាប់ សំណើម និងកម្លាំងកាត់ (shear-strength) ចាំបាច់សម្រាប់ការសាងសង់ស្ពាន និងថ្នល់ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Statistical Variability Analysis (Coefficient of Variability) ការវិភាគអថេរភាពដីតាមបែបស្ថិតិដោយប្រើមេគុណនៃបម្រែបម្រួល |
ជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់ចំនួនសំណាកដីដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីសម្រេចបានកម្រិតទំនុកចិត្តណាមួយ និងដឹងពីកម្រិតលំអៀង។ | ទាមទារទិន្នន័យគំរូច្រើន ជាពិសេសសម្រាប់លក្ខណៈដីដែលមានបម្រែបម្រួលខ្លាំង (ដូចជាកម្រាស់ស្រទាប់ដី) ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់គ្រប់គម្រោង។ | បង្ហាញថាលក្ខណៈដីភាគច្រើនមានមេគុណនៃបម្រែបម្រួល (CV) ចន្លោះពី ២៥% ទៅ ៣៥% ដែលទាមទារចំនួនសំណាកខុសៗគ្នាដើម្បីប៉ាន់ស្មានមធ្យមភាគពិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការធ្វើអង្កេតដីសម្រាប់ការរៀបចំផែនការទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យម ផ្តោតលើអ្នកជំនាញនិងទិន្នន័យផែនទីជាមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែការធ្វើតេស្តវិស្វកម្មលម្អិតនៅទីតាំងផ្ទាល់គឺមានតម្លៃថ្លៃ និងចំណាយពេលច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងជាចម្បងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដី និងប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ឧទាហរណ៍៖ រដ្ឋ Ohio, Nebraska) ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់។ នេះជារឿងគួរពិចារណាសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះដីនៅតំបន់ត្រូពិចរបស់យើងមានដំណើរការកកើត (Soil genesis) អាកាសធាតុ និងកម្រិតសំណើមខុសប្លែកពីគេ ដែលអាចមានកម្រិតអថេរភាពមិនដូចគ្នាបេះបិទនឹងរបកគំហើញក្នុងឯកសារនេះឡើយ។
ទោះបីជាឯកសារនេះផ្អែកលើបរិបទសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ គោលការណ៍នៃការប្រើប្រាស់ផែនទីដីនិងការយល់ដឹងពីដែនកំណត់របស់វា មានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា។
សរុបមក វិស្វករ និងអ្នករៀបចំផែនការនៅកម្ពុជាគួរតែប្រើប្រាស់ផែនទីដីជាត្រីវិស័យសម្រាប់តម្រង់ទិសគម្រោងក្នុងកម្រិតតំបន់ ប៉ុន្តែដាច់ខាតមិនត្រូវយកវាទៅជំនួសការធ្វើតេស្តដីដោយផ្ទាល់ (On-site testing) សម្រាប់ការរចនាប្លង់គម្រោងជាក់លាក់នោះទេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Taxonomic purity | គឺជាកម្រិតភាគរយនៃភាពសុទ្ធសាធ ដែលដីនៅក្នុងតំបន់កំណត់មួយលើផែនទី គឺពិតជាប្រភេទដីតែមួយ (Taxon) ដូចដែលបានដាក់ឈ្មោះលើផែនទីនោះមែន ដោយមិនមានលាយឡំប្រភេទដីផ្សេង។ នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ផែនទីដីកម្រមានភាពសុទ្ធសាធ ១០០% ណាស់ ដោយសារតែបម្រែបម្រួលនិងភាពស្មុគស្មាញតាមធម្មជាតិ។ | ដូចជាការទិញអង្ករម្លិះមួយបាវ ដែលយើងរំពឹងថាជាអង្ករម្លិះសុទ្ធ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងតែងតែមានលាយគ្រាប់អង្ករប្រភេទផ្សេងខ្លះៗនៅក្នុងនោះដែរ។ |
| Map unit inclusions | គឺជាការលាយឡំនូវប្រភេទដីផ្សេងៗ (អាចមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ឬខុសគ្នាស្រឡះ) នៅក្នងតំបន់ផែនទីដីតែមួយ ដែលអ្នកគូរផែនទីមិនអាចបំបែកគូរជាតំបន់ដាច់ដោយឡែកបាន ដោយសារតែវាមានទំហំតូចពេក ឬមានភាពស្មុគស្មាញពេកធៀបនឹងទំហំខ្នាតផែនទី។ អ្នកប្រើប្រាស់ផែនទីត្រូវដឹងថាវាតែងមានវត្តមានក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាពេលយើងហៅសម្លម្ជូរគ្រឿងសាច់គោមួយចាន ទោះបីឈ្មោះជាសម្លសាច់គោ តែនៅក្នុងនោះតែងមានលាយសាច់ជាប់ខ្លាញ់ ឬបន្លែខ្លះៗដែលមិនអាចញែកចេញពីគ្នាឲ្យដាច់ស្រឡះបាន។ |
| Coefficient of Variability | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ពីកម្រិតនៃភាពប្រែប្រួល ឬពង្រាយនៃលក្ខណៈដីណាមួយ (ដូចជា កម្រិតអាស៊ីត pH ឬកម្រាស់ស្រទាប់ដី) បើធៀបទៅនឹងតម្លៃមធ្យមភាគរបស់វា។ គេប្រើវាដើម្បីគណនារកចំនួនសំណាកដីដែលចាំបាច់ត្រូវយក ដើម្បីអាចធ្វើការសន្និដ្ឋានបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជារង្វាស់ដែលប្រាប់យើងថាតើសិស្សក្នុងថ្នាក់មួយមានកម្ពស់ខុសៗគ្នាខ្លាំងប៉ុណ្ណា បើធៀបនឹងកម្ពស់មធ្យមរបស់សិស្សទូទៅក្នុងថ្នាក់នោះ។ |
| Confidence limits | គឺជាការកំណត់ចន្លោះព្រំដែនតួលេខណាមួយ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជឿជាក់យ៉ាងមុតមាំ (ឧទាហរណ៍៖ ទំនុកចិត្ត ៩៥%) ថាតម្លៃមធ្យមភាគពិតប្រាកដនៃលក្ខណៈដីសរុបក្នុងតំបន់មួយ គឺពិតជាស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនោះមែន ដោយផ្អែកលើការធ្វើតេស្តសំណាកដីមួយចំនួនតូច។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយថាពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នកនឹងធ្លាក់នៅចន្លោះពី ៨០ ទៅ ៩០ពិន្ទុ ដោយមានទំនុកចិត្ត ៩៥% ថាវានឹងមិនខុសពីការរំពឹងទុកនេះទេ។ |
| Soil genesis | គឺជាដំណើរការនៃការកកើតនិងការវិវត្តរបស់ដីតាមពេលវេលា ដោយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាធម្មជាតិដូចជា អាកាសធាតុ សណ្ឋានដី រុក្ខជាតិ និងវត្ថុធាតុដើម។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ការយល់ដឹងពីដំណើរការនេះ ដើម្បីទស្សន៍ទាយនិងបង្កើតជាទម្រង់ផែនទីដីដោយមិនបាច់ខួងដីគ្រប់កន្លែងនោះទេ។ | ដូចជាការស្វែងយល់ពីប្រវត្តិ និងវិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើនំមួយប្រភេទ ដើម្បីអាចដឹងពីរសជាតិនិងសាច់នំនោះដោយគ្រាន់តែមើលរូបរាងខាងក្រៅ។ |
| Semivariance | ជាប៉ារ៉ាម៉ែត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើទ្រឹស្តីអថេរតាមតំបន់ (Regionalized variable theory) ដើម្បីវាស់ស្ទង់និងប៉ាន់ស្មានពីអត្រាមធ្យមនៃបម្រែបម្រួលលក្ខណៈដីណាមួយ នៅពេលដែលគម្លាតចម្ងាយពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀតកាន់តែឆ្ងាយ។ | ដូចជារង្វាស់ដែលប្រាប់យើងថា អាកាសធាតុនឹងប្រែប្រួលខុសគ្នាខ្លាំងកម្រិតណា នៅពេលដែលយើងធ្វើដំណើរចេញឆ្ងាយពីផ្ទះកាន់តែចម្ងាយ ១០គីឡូម៉ែត្រម្តងៗ។ |
| Pedologist | គឺជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដីដែលសិក្សាពីដីក្នុងនាមជាតួអង្គធម្មជាតិមានវិមាត្របី ដែលកកើតឡើងតាមធម្មជាតិ និងអាចទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ ពួកគាត់មានទស្សនៈខុសពីវិស្វករ ដែលចាត់ទុកដីត្រឹមតែជាសម្ភារៈសំណង់សម្រាប់ទ្រទ្រង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យសត្វដែលសិក្សាពីជីវិត និងការលូតលាស់របស់សត្វ ដែលខុសពីចុងភៅដែលមើលឃើញសត្វត្រឹមតែជាគ្រឿងផ្សំអាហារ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
