បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតដំណាំស្រូវយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារវីរុសជំងឺតឿស្រូវឆ្នូតខ្មៅភាគខាងត្បូង (SRBSDV) និងតម្រូវការសម្រាប់វិធីសាស្ត្រធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅតាមវាលស្រែដែលមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលជាងវិធីសាស្ត្រ RT-PCR ដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានផលិតអង់ទីគ័រប្រឆាំងនឹងវីរុស និងអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្រវិភាគតាមរយៈប្រតិកម្មភាពស៊ាំសម្រាប់ការធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យមេរោគលើសំណាកស្រូវ និងសត្វល្អិតចង្រៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction) វិធីសាស្ត្រ RT-PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ Polymerase ចម្លងបញ្ច្រាស) |
មានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត និងអាចរកឃើញមេរោគក្នុងកម្រិតទាប។ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់លទ្ធផល។ | មានតម្លៃថ្លៃ ទាមទារសារធាតុគីមី និងឧបករណ៍ទំនើបៗ ព្រមទាំងអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញដែលពិបាកអនុវត្តនៅតាមវាលស្រែ។ | ប្រើជាស្តង់ដារគោល (១០០%) សម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតភាពត្រឹមត្រូវនៃវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ |
| Dot-ELISA (Dot-Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) វិធីសាស្ត្រ Dot-ELISA ប្រើប្រាស់អង់ទីគ័រ anti-P10 |
ចំណាយតិច ងាយស្រួល អាចធ្វើតេស្តសំណាកច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងស័ក្តិសមសម្រាប់ការប្រើប្រាស់នៅតាមវាលស្រែ ឬមន្ទីរពិសោធន៍ខ្នាតតូច។ | ទាមទារការបន្សុទ្ធអង់ទីគ័រឱ្យបានល្អ ហើយលទ្ធផលអាចរងឥទ្ធិពលខ្លះៗពីសារធាតុក្លរ៉ូហ្វីល (chlorophyll) នៅក្នុងស្លឹកស្រូវ។ | មានអត្រាភាពត្រឹមត្រូវជាមធ្យម ៩០.៩% បើប្រៀបធៀបជាមួយ RT-PCR។ |
| Quick-stick test តេស្តរហ័ស (Quick-stick test / ឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរហ័ស) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់បំផុត មិនត្រូវការឧបករណ៍ស្មុគស្មាញ និងផ្តល់លទ្ធផលលឿនសម្រាប់ការវិភាគបឋមនៅតាមវាលស្រែ។ | ភាពត្រឹមត្រូវមានការប្រែប្រួល និងទាបជាងការប្រើ Dot-ELISA ជាពិសេសសម្រាប់ការធ្វើតេស្តលើសត្វល្អិតមមាចខ្នងស។ | មានអត្រាភាពត្រឹមត្រូវជាមធ្យមប្រមាណ ៨៩.៧% ទៅ ៩៤.១% លើស្រូវ និង ៨២.៥% ទៅ ៨៧.៥% លើសត្វល្អិតមមាច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Dot-ELISA ទាមទារធនធានតិច និងមានតម្លៃថោកជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹង RT-PCR ដែលស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងជើង និងកណ្តាល) ដោយប្រើប្រាស់សំណាកស្រូវ និងសត្វល្អិតមមាចខ្នងស (WBPH) ពីតំបន់នោះដោយផ្ទាល់។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងបរិស្ថានកសិកម្មមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវនៃអង់ទីគ័រអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើប្រភេទពូជមេរោគ (viral strain) ដែលមានវត្តមាននៅកម្ពុជា ហេតុនេះការធ្វើតេស្តសុពលភាពឡើងវិញលើសំណាកក្នុងស្រុកគឺជារឿងចាំបាច់។
វិធីសាស្ត្រ Dot-ELISA នេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសសម្រាប់ការចុះពិនិត្យតាមវាលស្រែ។
ការដាក់បញ្ចូលវិធីសាស្ត្រ Dot-ELISA ជាឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យនៅតាមខេត្ត នឹងពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងឆ្លើយតបយ៉ាងឆាប់រហ័សចំពោះការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺវីរុសលើដំណាំស្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dot-enzyme-linked immunosorbent assay (វិធីសាស្ត្រវិភាគ Dot-ELISA / ប្រតិកម្មភាពស៊ាំលើបន្ទះចំណុច) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់អង់ទីគ័រដើម្បីចាប់យក និងបញ្ជាក់ពីវត្តមានប្រូតេអ៊ីន ឬមេរោគ ដោយបង្ហាញលទ្ធផលជាចំណុចពណ៌នៅលើបន្ទះក្រដាសពិសេស (PVDF membrane)។ វាមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលអនុវត្តជាងការធ្វើតេស្តរាវ (Liquid ELISA)។ | ដូចជាការបន្តក់ទឹកថ្នាំលើក្រដាសដើម្បីរកមើលស្នាមប្រឡាក់ជាក់លាក់មួយ បើមានមេរោគ វានឹងលេចចេញជាចំណុចពណ៌នៅលើក្រដាសនោះ។ |
| Reverse transcription polymerase chain reaction (ប្រតិកម្មច្រវាក់ Polymerase ចម្លងបញ្ច្រាស / RT-PCR) | ជាវិធីសាស្ត្រម៉ូលេគុលដ៏សុក្រឹតបំផុតដែលបំប្លែង RNA របស់វីរុសទៅជា DNA រួចធ្វើការថតចម្លង (គុណ) ឱ្យមានចំនួនច្រើនរាប់លានដងដើម្បីងាយស្រួលរកមើល។ វាមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុត តែទាមទារឧបករណ៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញ។ | ដូចជាការយកអត្ថបទមួយវគ្គតូចដែលមើលសឹងមិនច្បាស់ ទៅថតចម្លង (copy) បន្ថែមរាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឱ្យយើងអាចរកឃើញ និងអានបានយ៉ាងច្បាស់។ |
| Polyclonal antibodies (អង់ទីគ័រពហុក្លូន) | ជាបណ្តុំនៃអង់ទីគ័រច្រើនប្រភេទដែលផលិតដោយកោសិកាភាពស៊ាំផ្សេងៗគ្នា ហើយអាចចងភ្ជាប់ទៅនឹងផ្នែកផ្សេងៗគ្នានៃសារធាតុបង្កជំងឺ (Antigen) តែមួយ។ វាជួយបង្កើនសមត្ថភាពក្នុងការរកឃើញមេរោគ។ | ដូចជាក្រុមប៉ូលីសជាច្រើននាក់ដែលសហការគ្នាចាប់ចោរតែម្នាក់ ដោយម្នាក់ចាប់ដៃ ម្នាក់ចាប់ជើង និងម្នាក់ទៀតចាប់អាវ ដែលធ្វើឱ្យចោរមិនអាចគេចរួច។ |
| Southern rice black-streaked dwarf virus (វីរុសជំងឺតឿស្រូវឆ្នូតខ្មៅភាគខាងត្បូង / SRBSDV) | ជាប្រភេទវីរុសបង្កជំងឺយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើដំណាំស្រូវ ដែលធ្វើឱ្យដើមស្រូវក្រិនតឿ និងមានស្នាមឆ្នូតពណ៌ខ្មៅនៅលើដើម ព្រមទាំងមិនអាចបញ្ចេញគួរបាន។ វាឆ្លងរាលដាលយ៉ាងលឿនតាមរយៈសត្វល្អិតមមាច។ | ដូចជាជំងឺកង្វះអាហារូបត្ថម្ភនិងមេរោគដែលធ្វើឱ្យក្មេងមិនលូតលាស់ ហើយឡើងស្នាមអុចៗលើស្បែកអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះកើតលើដើមស្រូវ។ |
| White-backed planthopper (មមាចខ្នងស / WBPH) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃជញ្ជក់ទឹកដមរុក្ខជាតិ ដែលដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្លង (vector) ចម្បងក្នុងការនាំមេរោគ SRBSDV ពីដើមស្រូវដែលមានជំងឺទៅចម្លងដល់ដើមស្រូវដែលមានសុខភាពល្អ។ | ដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលបឺតឈាមអ្នកមានជំងឺគ្រុនឈាម រួចហោះទៅចម្លងមេរោគនោះដល់មនុស្សដទៃទៀតដែលជាសព្វដងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Recombinant P10 protein (ប្រូតេអ៊ីនកែច្នៃ P10) | ជាប្រូតេអ៊ីនសំបករបស់វីរុសដែលត្រូវបានគេបង្កើតឡើង និងផលិតបន្តពូជនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (តាមរយៈបាក់តេរី E. coli) ដើម្បីចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសត្វកណ្តុរឱ្យបង្កើតអង់ទីគ័រ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើប្រាស់វីរុសពិតប្រាកដឡើយ។ | ដូចជាការបង្កើតទីងមោងដែលមានរូបរាងដូចចោរ ដើម្បីយកមកបង្ហាត់ឆ្កែឱ្យចេះចាំខាំចោរពិតប្រាកដនៅថ្ងៃក្រោយ។ |
| Western blot (វិធីសាស្ត្រ Western blot) | ជាបច្ចេកទេសវិភាគដែលបំបែកប្រូតេអ៊ីនតាមទំហំម៉ូលេគុលរបស់វាដោយប្រើចរន្តអគ្គិសនី រួចផ្ទេរទៅលើបន្ទះ និងប្រើអង់ទីគ័រដើម្បីបញ្ជាក់ពីវត្តមាននៃប្រូតេអ៊ីនគោលដៅជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីន P10 របស់វីរុស)។ | ដូចជាការតម្រៀបសិស្សតាមកម្ពស់ រួចដើររកមើលសិស្សណាដែលពាក់អាវពណ៌ក្រហម (ប្រូតេអ៊ីនគោលដៅ) ដោយប្រើឧបករណ៍ស្កេនពិសេស។ |
| Protein A-agarose affinity chromatography (ការបន្សុទ្ធអង់ទីគ័រដោយក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីភ្ជាប់ Protein A-agarose) | ជាបច្ចេកទេសចម្រាញ់យកតែអង់ទីគ័រប្រភេទ IgG ឱ្យបានសុទ្ធល្អពីក្នុងសេរ៉ូមឈាម ដោយប្រើប្រាស់ជ័រ agarose ដែលមានភ្ជាប់ប្រូតេអ៊ីន A សម្រាប់ចាប់យកតែអង់ទីគ័រនោះ រួចលាងជម្រះសារធាតុដែលមិនត្រូវការចេញ។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបយកតែកម្ទេចដែកឱ្យបានសុទ្ធ ចេញពីគំនរខ្សាច់ឬដីអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
