បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះទិន្នផលស្រូវសាលីប្រភេទ durum ដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលការអភិវឌ្ឍពូជធន់ត្រូវបានរារាំងដោយកង្វះខាតលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជ្រើសរើស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃលើសេណូទីបស្រូវសាលី durum ចំនួន ១៤ ប្រភេទ ក្រោមលក្ខខណ្ឌមាន និងគ្មានគ្រោះរាំងស្ងួត ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (RCBD) ដែលមាន ៤ ច្បាប់ចម្លង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stress Tolerance Index (STI) & Modified STI (K1STI, K2STI) សន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងភាពតានតឹង (STI) និងសន្ទស្សន៍ដែលបានកែប្រែ (K1STI, K2STI) |
អាចកំណត់សម្គាល់សេណូទីបដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ទាំងក្នុងលក្ខខណ្ឌមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងលក្ខខណ្ឌគ្រោះរាំងស្ងួត។ | ការគណនាមានភាពស្មុគស្មាញជាងសន្ទស្សន៍ធម្មតា និងទាមទារទិន្នន័យទិន្នផលជាមធ្យមនៃសេណូទីបទាំងអស់។ | សន្ទស្សន៍ទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានខ្ពស់ជាមួយទិន្នផល ហើយបានកំណត់យ៉ាងជោគជ័យនូវពូជ G3 និង G8 ថាមានភាពធន់និងទិន្នផលខ្ពស់បំផុត។ |
| Stress Susceptibility Index (SSI) & Tolerance (TOL) សន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះដោយភាពតានតឹង (SSI) និងភាពអត់ធ្មត់ (TOL) |
ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកពូជដែលមានស្ថិរភាពខ្ពស់ (មានការធ្លាក់ចុះទិន្នផលតិចតួចនៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួត)។ | ជារឿយៗវាផ្តល់អាទិភាពដល់ពូជដែលផ្តល់ទិន្នផលទាបក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ជ្រើសរើសពូជដែលមានសក្តានុពលទិន្នផលខ្ពស់។ | ត្រូវបានរកឃើញថាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជ្រើសរើសសេណូទីបដែលមានសមត្ថភាពផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌទាំងពីរនោះទេ។ |
| Geometric Mean Productivity (GMP) & Mean Productivity (MP) ផលិតភាពមធ្យមធរណីមាត្រ (GMP) និងផលិតភាពមធ្យម (MP) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយទិន្នផលសរុប។ | អាចនឹងមិនបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាងពូជដែលធន់ និងមិនធន់ ប្រសិនបើភាពខុសគ្នានៃទិន្នផលរវាងលក្ខខណ្ឌទាំងពីរមានកម្រិតខ្លាំងពេក។ | មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានខ្លាំង (correlation) ជាមួយ YP ព្រមទាំង YS និងអាចប្រើប្រាស់ស្របគ្នាជាមួយសន្ទស្សន៍ STI បានយ៉ាងល្អ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មផ្ទាល់នៅទីវាល និងការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ Gachsaran ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួត និងពាក់កណ្តាលស្ងួត ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវសាលី (Triticum durum) មកពី ICARDA។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រសន្ទស្សន៍និងការវិភាគទិន្នន័យទាំងនេះ មានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃពូជដំណាំក្នុងស្រុក ស្របពេលដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្ត្រគណនាសន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងភាពតានតឹងនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចជ្រើសរើសពូជដំណាំដែលធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ មិនត្រឹមតែក្នុងរដូវវស្សាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចទប់ទល់នឹងសភាពរាំងស្ងួតបានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Genotype (សេណូទីប / ពូជ) | សំណុំហ្សែនទាំងមូលដែលមាននៅក្នុងសរីរាង្គមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជស្រូវសាលីនីមួយៗ) ដែលកំណត់លក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការលូតលាស់និងទប់ទល់នឹងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។ | ដូចជា "ប្លង់មេ" នៃការសាងសង់ផ្ទះ ដែលកំណត់ថាតើផ្ទះនោះនឹងមានភាពរឹងមាំកម្រិតណាពេលមានខ្យល់ព្យុះ។ |
| Stress Susceptibility Index (សន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះដោយភាពតានតឹង) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការធ្លាក់ចុះទិន្នផលរបស់ដំណាំ នៅពេលជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះខាតទឹក (គ្រោះរាំងស្ងួត) ធៀបនឹងពេលមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ដែលតម្លៃកាន់តែទាបមានន័យថាដំណាំនោះកាន់តែមិនងាយរងគ្រោះ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា សិស្សម្នាក់ធ្លាក់ពិន្ទុប៉ុណ្ណានៅពេលប្រឡងក្នុងបន្ទប់ដែលក្តៅខ្លាំងធៀបនឹងពេលប្រឡងក្នុងបន្ទប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់។ |
| Stress Tolerance Index (សន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងភាពតានតឹង) | ជារូបមន្តគណនាដើម្បីស្វែងរកពូជដំណាំណាដែលអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ទាំងក្នុងលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (មានទឹកគ្រប់គ្រាន់) និងលក្ខខណ្ឌលំបាក (គ្រោះរាំងស្ងួត)។ | ដូចជាការស្វែងរកកីឡាករដែលអាចលេងបានល្អ និងរកពិន្ទុបានច្រើន ទាំងក្នុងស្ថានភាពដែលក្រុមមានប្រៀប និងស្ថានភាពដែលក្រុមកំពុងចាញ់ប្រៀប។ |
| Principal Component Analysis (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលបង្រួមទិន្នន័យមានអថេរច្រើន និងស្មុគស្មាញ ឱ្យមកនៅសល់ត្រឹមអថេរសំខាន់ៗចំនួន២ឬ៣ ដើម្បីងាយស្រួលមើលពីទំនាក់ទំនងនិងនិន្នាការរបស់វានៅលើគំនូសតាង។ | ដូចជាការសង្ខេបសៀវភៅ១០០០ទំព័រ មកត្រឹមចំណុចសំខាន់២ទំព័រ ដែលនៅតែរក្សាអត្ថន័យដើមទាំងស្រុងដើម្បីឱ្យគេងាយយល់និងប្រៀបធៀប។ |
| Cluster Analysis (ការវិភាគចង្កោម) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិក្នុងការបែងចែកទិន្នន័យ ឬពូជដំណាំទៅជាក្រុមៗ (ចង្កោម) ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈស្រដៀងគ្នារបស់វា ដើម្បីងាយស្រួលជ្រើសរើសនិងវាយតម្លៃ។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សក្នុងសាលាទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្តដូចជាអានសៀវភៅ កីឡា ឬសិល្បៈ ឱ្យចូលជាក្រុមដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
| Anthesis (វគ្គចេញផ្កា) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនៅពេលដែលកញ្ចុំផ្ការីកពេញលេញ និងត្រៀមបង្កកំណើត ដែលជាពេលដែលរុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះបំផុតប្រសិនបើខ្វះជាតិទឹកឬមានកម្តៅខ្លាំង។ | ដូចជាពេលវេលាដែលស្ត្រីកំពុងពពោះ ដែលទាមទារការថែទាំនិងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់បំផុត ហើយងាយរងផលប៉ះពាល់ជាងពេលធម្មតាប្រសិនបើមានបញ្ហាសុខភាព។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់រៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាកន្លែងៗ (ប្លុក) និងដាំពូជដំណាំដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នារបស់គុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យសិស្សប្តូរកន្លែងអង្គុយលាយឡំគ្នានៅគ្រប់កន្លែងក្នុងថ្នាក់រៀនពេលប្រឡង ដើម្បីធានាថាមិនមានអ្នកណាបានពិន្ទុខ្ពស់ដោយសារតែអង្គុយជិតគ្រូជាងគេនោះទេ។ |
| Geometric Mean Productivity (ផលិតភាពមធ្យមធរណីមាត្រ) | ជារូបមន្តគណនាមធ្យមភាគនៃទិន្នផលដោយការគុណទិន្នផលក្នុងលក្ខខណ្ឌមានទឹកនិងគ្មានទឹក រួចទាញឫសការេ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃពូជដែលមានទិន្នផលខុសគ្នាខ្លាំងពេករវាងស្ថានភាពទាំងពីរ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃសមត្ថភាពរថយន្តដោយវាស់ល្បឿននៅលើផ្លូវកៅស៊ូ និងផ្លូវដីល្បាប់ ដើម្បីរកឡានដែលបើកបរមានស្ថិរភាពទាំងពីរស្ថានភាពជាមធ្យម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
