បញ្ហា (The Problem)៖ ផលិតកម្មសណ្តែកបាយ Vigna radiata ជាញឹកញាប់ត្រូវបានកម្រិតដោយសារការប្រែប្រួលនៃការចែកចាយ និងបរិមាណទឹកភ្លៀង ដែលទាមទារឱ្យមានការកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជដែលធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាវាលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំវាលឈៀងម៉ៃ (Chiang Mai Field Crops Research Center) ក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ 1990 និង 1991 ដោយប្រើប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបែបខ្សែបន្ទាត់ (Line-source sprinkler) ដើម្បីប្រៀបធៀបភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតរបស់ពូជសណ្តែកបាយចំនួន 4 ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Kamphaeng Saen 2 (KPS 2) & U-Thong 1 (UT 1) Cultivars ការប្រើប្រាស់ពូជ Kamphaeng Saen 2 (KPS 2) និង U-Thong 1 (UT 1) |
ផ្តល់ទិន្នផលល្អបំផុតទាំងក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមានការស្រោចស្រពគ្រប់គ្រាន់ និងលក្ខខណ្ឌពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង (ធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត) ដោយសារវាជាពូជដែលមានអាយុកាលប្រមូលផលមធ្យម។ | ទោះបីជាធន់នឹងការខ្វះទឹក ប៉ុន្តែទិន្នផលនៅតែជួបប្រទះការថយចុះ (ប្រមាណ ៥១-៥៣%) នៅពេលដែលរុក្ខជាតិជួបប្រទះគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេ និងមានអត្រាឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានខ្ពស់បំផុតទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលបានផ្តល់ (0.81 គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ សម្រាប់ពូជ KPS 2)។ |
| Chai Nat 60 (CN 60) Cultivar ការប្រើប្រាស់ពូជ Chai Nat 60 (CN 60) |
ផ្តល់ទិន្នផលល្អប្រសើរជាងពូជក្នុងស្រុកមួយចំនួននៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះទូទៅ។ | មានភាពរងគ្រោះដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួតខ្ពស់ជាងពូជ KPS 2 និង UT 1 ដែលធ្វើឱ្យចំនួនផ្លែធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលខ្វះទឹក។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះជាមធ្យម ៥៤% នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌខ្វះទឹកធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ |
| Local Cultivar ការប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកបាយក្នុងស្រុក (Local Cultivar) |
ងាយស្រួលរកបានសម្រាប់កសិករ និងមានការសម្របខ្លួនទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន ឬសត្វល្អិតក្នុងតំបន់ជាក់លាក់។ | ងាយរងគ្រោះបំផុតដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យសមាសធាតុទិន្នផល (ជាពិសេសចំនួនផ្លែ) ធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបើធៀបនឹងពូជបង្កាត់។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះជាមធ្យមរហូតដល់ ៥៧% នៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួតខ្លាំង ដែលជាអត្រាខាតបង់ខ្ពស់ជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះទាមទារឱ្យមានទីតាំងដីស្រែពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពដើម្បីបង្កើតកម្រិតទឹកខុសៗគ្នា និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការវាស់វែងទិន្នន័យកសិកម្មលម្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ ១៩៩០-១៩៩១ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ ក្នុងរដូវប្រាំង។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែអាយុកាលនៃទិន្នន័យ (ជាង ៣០ ឆ្នាំមុន) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្ន ទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តពូជទាំងនេះឡើងវិញ ជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌដីជាក់ស្តែង (micro-climates) នៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងការរកឃើញពូជសណ្តែកបាយធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនេះ មានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការដាំដុះនៅរដូវប្រាំង។
ការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយដែលស័ក្តិសម និងមានភាពធន់នឹងការខ្វះទឹក នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យពីគ្រោះរាំងស្ងួត ព្រមទាំងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធផលិតកម្មកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Line-source sprinkler | ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលបាញ់ទឹកចេញពីបំពង់តែមួយជាខ្សែបន្ទាត់ ដោយបរិមាណទឹកធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗនៅពេលកាន់តែឆ្ងាយពីបំពង់ ដែលគេប្រើដើម្បីបង្កើតកម្រិតសំណើមដីខុសៗគ្នាក្នុងការពិសោធន៍។ | ដូចជាការឈរនៅក្បែរកន្លែងបាញ់ទឹកសួនច្បារ អ្នកនៅជិតទទូចទឹកច្រើន ចំណែកអ្នកនៅឆ្ងាយទទូចទឹកតិចតួច ដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងថារុក្ខជាតិអាចទ្រាំនឹងការខ្វះទឹកបានកម្រិតណា។ |
| Yield components | កត្តាផ្សេងៗដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់រុក្ខជាតិ។ សម្រាប់សណ្តែកបាយ សមាសធាតុទាំងនេះរួមមាន ចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ និងទម្ងន់គ្រាប់។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណូលសរុបរបស់ហាងមួយ ដែលអាស្រ័យលើចំនួនអតិថិជន (ចំនួនផ្លែ) ចំនួនទំនិញដែលអតិថិជនម្នាក់ទិញ (ចំនួនគ្រាប់ក្នុងផ្លែ) និងតម្លៃទំនិញនីមួយៗ (ទម្ងន់គ្រាប់)។ |
| Drought Susceptibility Index (DSI) | រូបមន្តគណនាដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើពូជដំណាំមួយមានការថយចុះទិន្នផលកម្រិតណានៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួត បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការលូតលាស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌមានទឹកគ្រប់គ្រាន់។ DSI ទាបមានន័យថាវាមានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតខ្ពស់។ | ដូចជាពិន្ទុវាស់ស្ទង់កម្លាំងស៊ូទ្រាំរបស់មនុស្សម្នាក់ពេលអត់ងងុយ។ បើពិន្ទុថយចុះតិចតួច មានន័យថាគាត់នៅតែអាចធ្វើការងារបានល្អទោះបីមិនបានគេងគ្រប់គ្រាន់ក៏ដោយ (ធន់ខ្ពស់)។ |
| Pan evaporation | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកដែលហួតចេញពីធុងទឹកស្តង់ដារមួយ (Class A pan) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីតម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ និងអត្រារំហួតទឹកពីផ្ទៃដីពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកទុកក្នុងចានហាលថ្ងៃ រួចវាស់មើលថាតើទឹកហួតអស់ប៉ុន្មាន ដើម្បីដឹងថាថ្ងៃនេះអាកាសធាតុក្តៅធ្វើឱ្យដីស្ងួតកម្រិតណា ទើបអាចបន្ថែមទឹកឱ្យដំណាំបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Medium maturity cultivars | ប្រភេទពូជដំណាំដែលត្រូវការរយៈពេលលូតលាស់មិនលឿនពេក និងមិនយឺតពេក (ឧទាហរណ៍ ៦០-៦៥ ថ្ងៃ) ដែលជួយឱ្យវាអាចគេចផុតពីគ្រោះរាំងស្ងួតចុងរដូវ និងនៅតែមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្កើតផលបានល្អ។ | ដូចជាអ្នករត់ម៉ារ៉ាតុងដែលមានល្បឿនមធ្យម មិនប្រញាប់ពេកនាំឱ្យឆាប់ហត់ ហើយក៏មិនយឺតពេកនាំឱ្យអស់ម៉ោង គឺរក្សាកម្លាំងបានល្មមដើម្បីទៅដល់ទីព្រ័ត្រប្រកបដោយជោគជ័យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
