បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពងាយរងគ្រោះនៃផលិតកម្មធញ្ញជាតិនៅភាគខាងជើងប្រទេសអាល់ហ្សេរីចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលអាចគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខស្បៀង និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលការក្លែងធ្វើគំរូដំណាំ ការវាយតម្លៃតាមបែបយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធ និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Drip Irrigation ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពន្តក់ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសន្សំសំចៃទឹក ជួយរក្សាស្ថិរភាពទិន្នផលក្រោមអាកាសធាតុមិនទៀងទាត់ និងផ្តល់ផលចំណេញត្រឡប់មកវិញខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារទុនវិនិយោគដំបូងខ្ពស់ខ្លាំង (ប្រមាណ ៣០០លានដុល្លារ) និងត្រូវការចំណេះដឹងបច្ចេកទេស ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រ។ | អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ និងចំណាយ (BCR) = ២,៨ |
| Drought-Tolerant Seeds ការប្រើប្រាស់ពូជធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត |
ទាមទារទុនវិនិយោគទាបជាង ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង និងងាយស្រួលដាក់ពង្រាយតាមរយៈកម្មវិធីពូជជាតិ។ | ត្រូវការការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) ជាប់ជាប្រចាំដើម្បីបន្សាំទៅនឹងលក្ខខណ្ឌតំបន់ និងការវាយតម្លៃបន្តបន្ទាប់ពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ | អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ និងចំណាយ (BCR) = ១,៩ |
| Conservation Tillage & Crop Diversification ការភ្ជួររាស់អភិរក្សដី និងការធ្វើចម្រុះកម្មដំណាំ |
ចំណាយលើការអនុវត្តមានកម្រិតទាប ជួយកែលម្អគុណភាពដី រក្សាសំណើម និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចនិងជីវសាស្ត្រ។ | ផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុភ្លាមៗទាបជាងជម្រើសផ្សេងទៀត និងទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ធ្វើកសិកម្មពីសំណាក់កសិករ។ | អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍ និងចំណាយ (BCR) ចន្លោះពី ១,២ ទៅ ១,៤ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃនេះតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុ ផ្នែកទន់សម្រាប់ក្លែងធ្វើគំរូដំណាំ ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចច្បាស់លាស់ និងទុនវិនិយោគធំដុំសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងទំហំថ្នាក់ជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ចំនួន៤ នៃភាគខាងជើងប្រទេសអាល់ហ្សេរី ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលរាំងស្ងួត (Semi-arid) និងរងឥទ្ធិពលសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ដោយផ្តោតលើដំណាំស្រូវសាលី និងបាឡេ។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងដាំស្រូវជាចម្បងក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាកម្តៅកើនឡើង និងការប្រែប្រួលរបាយទឹកភ្លៀង ដែលកំពុងគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀងជាតិ។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នា (DSSAT-SWOT-CBA) នេះ គឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់រៀបចំផែនការ និងវាយតម្លៃគម្រោងបន្សាំកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ក្របខណ្ឌវាយតម្លៃពហុវិមាត្រនេះ នឹងជួយអ្នកស្ថាប័នគោលនយោបាយកម្ពុជាធ្វើការសម្រេចចិត្តវិនិយោគបានត្រឹមត្រូវនិងមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ ដែលធានាទាំងនិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| DSSAT (Decision Support System for Agrotechnology Transfer) (ប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្តសម្រាប់ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើ (Simulate) ការលូតលាស់របស់ដំណាំ ដោយគណនាពីឥទ្ធិពលនៃអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងការគ្រប់គ្រងកសិកម្ម ដើម្បីព្យាករណ៍ពីទិន្នផលនាពេលអនាគត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនពេលអនាគត (Time machine) ក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលប្រាប់យើងថាបើអាកាសធាតុក្តៅជាងមុន តើស្រូវនឹងផ្តល់ផលប៉ុន្មាន។ |
| SWOT-AHP (Analytic Hierarchy Process) (ការវិភាគចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ ឱកាស ការគំរាមកំហែង និងដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ) | ជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការវាយតម្លៃស្ថានភាពទូទៅ (SWOT) ជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យា (AHP) ដើម្បីផ្តល់ពិន្ទុ និងទម្ងន់អាទិភាពដល់ជម្រើសនីមួយៗ ដោយផ្អែកលើការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធ។ | ដូចជាការប្រជុំគ្រួសារដើម្បីសម្រេចចិត្តទិញរបស់អ្វីមួយ ដោយសរសេរពីគុណសម្បត្តិនិងគុណវិបត្តិ រួចឲ្យពិន្ទុបោះឆ្នោតថាមួយណាសំខាន់ជាងគេ។ |
| Representative Concentration Pathways (RCP) (គន្លងកំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តំណាង) | ជាសេណារីយ៉ូ ឬគំរូព្យាករណ៍ពីកម្រិតនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នាពេលអនាគត (ឧទាហរណ៍ RCP4.5 ជាកម្រិតមធ្យម និង RCP8.5 ជាកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការគិតទុកជាមុននូវជម្រើស២ គឺ៖ "ចុះបើពិភពលោកខំប្រឹងកាត់បន្ថយផ្សែង" (RCP4.5) និង "ចុះបើពិភពលោកនៅតែបន្តបញ្ចេញផ្សែងច្រើនដដែល" (RCP8.5)។ |
| Benefit-Cost Ratio (BCR) (អនុបាតអត្ថប្រយោជន៍និងចំណាយ) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីផលចំណេញសរុបត្រឡប់មកវិញធៀបនឹងទុនវិនិយោគសរុបដែលបានចំណាយ។ បើ BCR មានតម្លៃធំជាង ១ មានន័យថាគម្រោង ឬការអនុវត្តនោះទទួលបានប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការគណនាថា បើយើងចំណាយលុយ ១ដុល្លារ តើយើងនឹងបានចំណេញមកវិញប៉ុន្មានដុល្លារ។ |
| Heat stress during flowering (ភាពតានតឹងដោយសារកម្តៅក្នុងដំណាក់កាលចេញផ្កា) | ជាបាតុភូតដែលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ខ្លាំងក្នុងកំឡុងពេលដែលដំណាំកំពុងចេញផ្កា ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ដំណើរការបង្កកំណើត (លម្អងផ្កា) បណ្តាលឱ្យគ្រាប់ធញ្ញជាតិស្កក និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងគំហុក។ | ដូចជាមនុស្សដែលត្រូវបង្ខំចិត្តធ្វើការធ្ងន់នៅក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យក្តៅខ្លាំងដោយគ្មានទឹកផឹក ដែលធ្វើឲ្យទន់ខ្សោយ និងមិនអាចបំពេញការងារបានល្អ។ |
| Drip Irrigation (ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពន្តក់) | ជាបច្ចេកវិទ្យាបញ្ចេញទឹកបន្តិចៗម្តងៗដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ឬសរបស់ដំណាំ ដែលជួយសន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងច្រើន កាត់បន្ថយការហួត និងធានាថាដំណាំទទួលបានទឹកគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការចំគោលដៅ។ | ដូចជាការដាក់សេរ៉ូម ឬបញ្ចុកទឹកអ្នកជំងឺតាមសរសៃឈាមបន្តិចៗម្តង ដែលធានាថាទឹកចូលដល់រាងកាយដោយផ្ទាល់ ដោយមិនមានការខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Conservation Tillage (ការភ្ជួររាស់អភិរក្សដី) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលកាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ដីជ្រៅៗ ឬរក្សាសំណល់រុក្ខជាតិនៅលើផ្ទៃដី ដើម្បីការពារការហូរច្រោះ រក្សាសំណើមក្នុងដី និងបង្កើនជីជាតិដីសរីរាង្គតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាការស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ការពារស្បែកពីកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យស្បែកនៅតែមានសំណើម ជំនួសឲ្យការទៅហាលថ្ងៃផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
