បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស៊ើបអង្កេតពីឥទ្ធិពលនៃសារធាតុអតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ទៅលើការលូតលាស់ និងការតោងជាប់ឫសនៃផ្សិត VA Mycorrhiza នៅក្នុងដីឡូតិ៍ពិសោធន៍ដំណាំស្រូវសាឡី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ដាំក្នុងផើងដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ប្រៀបធៀប (Randomized Complete Block Design)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inoculation with VA Mycorrhiza alone (VA-1 & VA-2) ការដាក់បញ្ចូលពូជផ្សិត VA Mycorrhiza តែឯង |
ជួយបង្កើនអត្រានៃការតោងជាប់ឫសរបស់រុក្ខជាតិបានយ៉ាងល្អ និងផលិតស្ប៉ា (Spores) បានច្រើននៅក្នុងដី ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានល្អ។ | ទាមទារការរៀបចំ និងបណ្តុះពូជផ្សិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវមុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់។ | អត្រាតោងជាប់ឫសខ្ពស់រហូតដល់ 70.79% (សម្រាប់ Glomus mosseae) និងផលិតស្ប៉ាបានដល់ទៅ ១១៥៣ ក្នុងដី ១០០ក្រាម។ |
| Co-inoculation of VA Mycorrhiza with EM Solution ការប្រើប្រាស់ផ្សិត VA Mycorrhiza រួមគ្នាជាមួយសូលុយស្យុង EM |
សារធាតុ EM ងាយស្រួលរក និងមានការពេញនិយមប្រើប្រាស់ទូទៅសម្រាប់ការកែលម្អដីជាទូទៅ។ | មានអន្តរកម្មអវិជ្ជមានដោយសារធាតុ EM បានទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ និងកាត់បន្ថយការតោងជាប់ឫសរបស់ផ្សិត VA Mycorrhiza យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | អត្រាតោងជាប់ឫសធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម 22.04% ហើយចំនួនស្ប៉ាធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ១៥០ ក្នុងដី ១០០ក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ |
| Control (No inoculation / No EM) ការពិសោធន៍ត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ផ្សិត និងមិនប្រើ EM) |
មិនចំណាយថវិកា ឬធនធានបន្ថែមក្នុងការដាំដុះ។ | រុក្ខជាតិមិនទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីអតិសុខុមប្រាណជំនួយ ដែលអាចធ្វើឱ្យការលូតលាស់មានកម្រិតនៅក្នុងដីដែលខ្វះជីវជាតិ។ | អត្រាតោងជាប់ឫសមានត្រឹមតែ 21.66% និងចំនួនស្ប៉ាមានប្រមាណ ២២៧ ក្នុងដី ១០០ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រដីកម្រិតមធ្យម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍ក្នុងផើងដែលមានដីសម្លាប់មេរោគ (Sterile soil) រយៈពេល ៦ ខែ។ ការប្រើប្រាស់ដីសម្លាប់មេរោគអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីស្ថានភាពបរិស្ថានដីកសិកម្មពិតប្រាកដ ដែលមានអតិសុខុមប្រាណប្រកួតប្រជែងតាមបែបធម្មជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកសិករខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់សារធាតុ EM យ៉ាងទូលំទូលាយដោយមិនបានដឹងពីផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានទៅលើផ្សិតមានប្រយោជន៍នៅក្នុងដី។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃខ្លាំងណាស់ក្នុងការណែនាំការអនុវត្តកសិកម្មសរីរាង្គនៅប្រទេសកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
សរុបមក ការសិក្សានេះក្រើនរំលឹកអ្នកពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជាឱ្យយល់ដឹងថា មិនមែនរាល់ការលាយបញ្ចូលគ្នានូវអតិសុខុមប្រាណល្អៗសុទ្ធតែផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមាននោះទេ វាទាមទារឱ្យមានការសិក្សាពីអន្តរកម្មរបស់វាយ៉ាងច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| VA mycorrhizal fungi (ផ្សិត VA Mycorrhiza) | ជាប្រភេទផ្សិតដែលមានប្រយោជន៍រស់នៅក្នុងដី ដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងបែបសហជីវិត (ជួយគ្នាទៅវិញទៅមក) ជាមួយឫសរុក្ខជាតិ ដោយផ្សិតជួយរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) និងទឹកពីក្នុងដី ខណៈរុក្ខជាតិផ្តល់ជាតិស្ករដែលបានពីរស្មីសំយោគទៅឱ្យផ្សិតវិញ។ | ដូចជាការតភ្ជាប់បំពង់ទុយោបន្ថែមពីឫសរុក្ខជាតិទៅក្នុងដី ដើម្បីបឺតស្រូបយកទឹក និងជីជាតិបានកាន់តែឆ្ងាយជាងមុន។ |
| Effective Microorganisms / EM (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព) | ជាល្បាយនៃអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ជាច្រើនប្រភេទ (ដូចជាបាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក ផ្សិតមេដំបែ និងបាក់តេរីរស្មីសំយោគ) ដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងកសិកម្មដើម្បីកែលម្អគុណភាពដី បំបែកសារធាតុសរីរាង្គ និងទប់ស្កាត់ការកើតជំងឺពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាក្រុមកម្មករតូចៗដែលជួយកែច្នៃសំរាមសរីរាង្គនៅក្នុងដីឱ្យទៅជាជីជាតិដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| Root colonization (ការធ្វើអាណានិគមលើឫស / ការតោងជាប់ឫស) | ជាការវាស់វែងកម្រិតភាគរយនៃប្រវែងសរសៃឫសរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រៀតចូល និងរស់នៅដោយផ្សិត Mycorrhiza ដើម្បីបង្កើតបណ្តាញផ្លាស់ប្តូរសារធាតុចិញ្ចឹមជាមួយរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើមានផ្ទះប៉ុន្មានភាគរយនៅក្នុងភូមិ (សរសៃឫស) ដែលមានភ្ញៀវចូលទៅស្នាក់នៅ (ផ្សិត Mycorrhiza)។ |
| Spores (ស្ប៉ា ឬ ស្ព័រ) | ជាកោសិកាបន្តពូជរបស់ផ្សិតដែលមានសំបកការពាររឹងមាំ ដែលអាចរស់រានបានយូរក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនអំណោយផល ហើយវាអាចដុះលូតលាស់ជាសរសៃផ្សិតថ្មីនៅពេលជួបលក្ខខណ្ឌល្អ និងមានវត្តមានឫសរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរបស់រុក្ខជាតិដែរ ប៉ុន្តែវាមានទំហំតូចល្អិតខ្លាំង និងជាភ្នាក់ងារបន្តពូជរបស់ផ្សិត។ |
| Randomized Complete Block Design / RCBD (ប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍តាមបែបស្ថិតិ ដែលបែងចែកកន្លែងពិសោធន៍ជាប្លុក (Block) ផ្សេងៗគ្នា និងដាក់បញ្ចូលវិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments) ដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជាពន្លឺ គុណភាពដីមិនស្មើគ្នា)។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែកក្រុមកីឡាករឱ្យលេងនៅលើតារាងទីលานផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីធានាថាការប្រកួតមានភាពយុត្តិធម៌មិនលម្អៀង។ |
| Wet Sieving and Decanting Method (វិធីសាស្ត្ររែង និងច្រោះយកស្ប៉ាដោយប្រើទឹក) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ញែកយកស្ប៉ាផ្សិតចេញពីសំណាកដី ដោយប្រើទឹកកូរឱ្យរលាយ រួចចាក់ឆ្លងកាត់កញ្ច្រែងមានរន្ធតូចៗជាច្រើនជាន់ ដើម្បីត្រងយកស្ប៉ាដែលមានទំហំមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការរែងយកគ្រាប់មាសចេញពីដីខ្សាច់ដោយប្រើទឹកហូររលាក់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Clearing and Staining (ការលាងសម្អាត និងលាបពណ៌ឫសរុក្ខជាតិ) | ជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា KOH) ដើម្បីរំលាយកោសិការបស់ឫសរុក្ខជាតិឱ្យប្រែជាថ្លា រួចប្រើថ្នាំពណ៌ (Trypan blue) ជ្រលក់ដើម្បីឱ្យគេអាចមើលឃើញរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ផ្សិតនៅក្នុងឫសនោះយ៉ាងច្បាស់ក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំលាបពណ៌ដើម្បីធ្វើឱ្យសរសៃឈាមលេចចេញជារូបរាងច្បាស់ នៅពេលថតកាំរស្មីអ៊ិចអញ្ចឹង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
