បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរក និងប្រមូលពូជផ្សិត Arbuscular Mycorrhizal (AMF) ក្នុងស្រុកពីចម្ការម្ទេស ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលរបស់វាក្នុងការផលិតជីជីវសាស្រ្ត ដែលអាចជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលសំណាកដីចំនួន ៣៥ ពីខេត្តចំនួន ៧ ក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីចម្រាញ់យកស្ពែរផ្សិត និងសាកល្បងបណ្តុះនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ដើម្បីពិនិត្យមើលអត្រានៃការតោងជាប់ឫស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wet sieving and decanting method វិធីសាស្ត្ររែងសើម និងការរងទឹកកករសម្រាប់ការបំបែកស្ពែរ |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមានភាពងាយស្រួល ចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបំបែកស្ពែរផ្សិត Mycorrhiza ចេញពីភាគល្អិតដីដោយផ្ទាល់។ | ទាមទារភាពអត់ធ្មត់ និងការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ព្រោះអាចមានការបាត់បង់ស្ពែរតូចៗមួយចំនួនអំឡុងពេលរែង និងប្រើម៉ាស៊ីន Centrifuge។ | អាចជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណផ្សិតប្រភេទ Glomus, Acaulospora និង Gigaspora ដោយរកឃើញសំណាក DAKA 5204 មានស្ពែរខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១.៧៧៥ ស្ពែរ/១០០ក្រាម។ |
| Pot culture using Ruzi grass ការបណ្តុះផ្សិតក្នុងផើងដោយប្រើស្មៅ Ruzi ជាដើមពឹងពាក់ |
ជួយបង្កើនបរិមាណស្ពែរផ្សិតបានយ៉ាងច្រើនពីធម្មជាតិ និងអាចវាស់ស្ទង់អត្រានៃការតោងជាប់ឫស (Root colonization) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ប្រើប្រាស់ពេលវេលាយូរ (ប្រមាណ ៣ខែ) និងតម្រូវឱ្យមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។ | សំណាក DAKB 5204 ផលិតបានស្ពែរខ្ពស់បំផុត ១.៨២៧ ស្ពែរ/១០០ក្រាម ហើយសំណាក DAKB 5202 សម្រេចបានការតោងជាប់ឫសខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៥៣,៣៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ផ្ទះកញ្ចក់សម្រាប់ការបណ្តុះ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់លាបពណ៌ឫសព្រមទាំងការចម្រាញ់ស្ពែរ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកពីខេត្តចំនួន ៧ នៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្រិត pH ដី និងប្រភេទជីដែលកសិករប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសថៃអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់លើប្រភេទដីនៅប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពនៃការតោងជាប់ឫស។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីផលិតជីជីវសាស្រ្តក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការផលិតជីជីវសាស្រ្តពីផ្សិត AMF គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងបង្កើនទិន្នផលដំណាំដោយមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Arbuscular Mycorrhizal Fungi (AMF) (ផ្សិតអាបាស្យូឡាមីកូរីហ្សា) | ជាប្រភេទផ្សិតរស់នៅក្នុងដីដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងបែបពឹងពាក់គ្នា (Symbiosis) ជាមួយឫសរុក្ខជាតិ។ វាជួយស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ពិសេសផូស្វ័រ) និងទឹកពីដីផ្តល់ឱ្យរុក្ខជាតិ ខណៈរុក្ខជាតិផ្តល់ជាតិស្ករដល់វាវិញ។ | ប្រៀបដូចជាបំពង់បឺតបន្ថែមដែលតភ្ជាប់ទៅនឹងឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីជួយទាញយកទឹកនិងជីពីដីដែលឫសធម្មតាទៅមិនដល់។ |
| Wet sieving and decanting method (វិធីសាស្ត្ររែងសើម និងការរងទឹកកករ) | ជាបច្ចេកទេសបំបែកស្ពែរផ្សិតចេញពីភាគល្អិតដី ដោយការកូរលាយដីជាមួយទឹក រួចចាក់ឆ្លងកាត់តម្រងរែងដែលមានទំហំប្រហោងខុសៗគ្នាជាច្រើនជាន់ បន្ទាប់មកយកកករដែលសល់លើតម្រងទៅវិភាគ។ | ដូចជាការរែងរកគ្រាប់មាសក្នុងខ្សាច់ដោយប្រើទឹកហូរគំហកឆ្លងកាត់កន្ត្រងទំហំផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបំបែកគ្រាប់មាស (ស្ពែរផ្សិត) ចេញពីគ្រាប់ខ្សាច់ (ដី)។ |
| Root colonization (ការតោងជាប់ឫស ឬ ការជ្រៀតចូលឫស) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃការលូតលាស់សរសៃផ្សិត (Hyphae) និងរចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗរបស់ផ្សិត Mycorrhiza ចូលទៅក្នុងកោសិកាឫសរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសារធាតុចិញ្ចឹមគ្នាទៅវិញទៅមក។ | ដូចជាការវាស់ទំហំតំបន់ដែលក្រុមហ៊ុនកាប៊ីនអ៊ីនធឺណិតបានតភ្ជាប់ខ្សែចូលទៅក្នុងផ្ទះប្រជាជនក្នុងភូមិមួយ។ |
| Pot culture (ការបណ្តុះក្នុងផើងពិសោធន៍) | ជាការដាំរុក្ខជាតិពឹងពាក់ (Host plant) ដូចជាស្មៅ Ruzi នៅក្នុងផើងដែលមានដីលាយស្ពែរផ្សិត ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យផ្សិតលូតលាស់ តោងជាប់ឫស និងបន្តពូជបង្កើតស្ពែរថ្មីៗឱ្យបានច្រើនក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ប្រៀបដូចជាការចិញ្ចឹមសត្វក្នុងកសិដ្ឋាន ដើម្បីឱ្យពួកវាបន្តពូជកើនចំនួន មុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ |
| Glomus (ហ្គ្លូមូស) | ជាអម្បូរ (Genus) នៃផ្សិត Arbuscular Mycorrhizal មួយប្រភេទដែលត្រូវបានរកឃើញច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងដីកសិកម្ម។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជួយរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងធន់នឹងជំងឺ។ | គឺជាប្រភេទកម្មករដ៏សកម្ម និងមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមកម្មករផ្សិតទាំងអស់ ដែលជួយជញ្ជូនជីពីដីទៅឱ្យរុក្ខជាតិ។ |
| Spore (ស្ពែរ) | ជាកោសិកាបន្តពូជរបស់ផ្សិតដែលមានសំបកក្រាស់ អាចធន់នឹងស្ថានភាពបរិស្ថានអាក្រក់បានយូរ។ នៅពេលមានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល វាជម្រុះពន្លកសរសៃផ្សិតទៅតភ្ជាប់ជាមួយឫសរុក្ខជាតិថ្មី។ | មានតួនាទីដូចជា 'គ្រាប់ពូជ' របស់រុក្ខជាតិដែរ ដែលចាំពេលវេលាល្អដុះពន្លកនៅពេលមានទឹកនិងសីតុណ្ហភាពសមស្រប។ |
| Trypan blue (ទ្រីផានប៊្លូ) | ជាសារធាតុគីមីពណ៌ខៀវដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីលាបពណ៌លើរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ផ្សិត (ដូចជាសរសៃ Hyphae និង Vesicle) ដែលនៅខាងក្នុងឫសរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចមើលឃើញពួកវាបានច្បាស់ក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់ថ្នាំពណ៌ចូលទៅក្នុងសរសៃឈាម ដើម្បីថតកាំរស្មីអ៊ិចមើលឃើញសរសៃឈាមបានច្បាស់លាស់។ |
| Host plant (រុក្ខជាតិពឹងពាក់) | ជារុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើស (ឧទាហរណ៍៖ ស្មៅ Ruzi) ដើម្បីដាំជាជម្រកសម្រាប់ឱ្យផ្សិត Mycorrhiza តោងជាប់ឫសនិងលូតលាស់ ព្រោះផ្សិតប្រភេទនេះមិនអាចលូតលាស់ដោយឯករាជ្យដោយគ្មានឫសរុក្ខជាតិរស់បានទេ។ | ដូចជាផ្ទះជួលដែលផ្តល់ទីជម្រកនិងអាហារ (ជាតិស្ករ) ដល់អ្នកជួល (ផ្សិត) ដើម្បីជាថ្នូរនឹងការជួយទាញយកទឹកនិងជីពីខាងក្រៅមកឱ្យម្ចាស់ផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
