បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស៊ើបអង្កេតពីប្រសិទ្ធភាពប្រៀបធៀបរវាងជីសរីរាង្គ (លាមកគោ) និងជីគីមី (N.P.K) ទៅលើការលូតលាស់របស់ដំណាំពោត (Zea mays L.) ដើម្បីស្វែងរកជម្រើសជីដែលចំណាយតិច និងមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តរយៈពេល ១៤ សប្តាហ៍ ដោយវាស់វែងសូចនាករលូតលាស់របស់ពោតដែលដាំដុះក្រោមការព្យាបាលដោយជីប្រភេទផ្សេងៗគ្នាធៀបនឹងការមិនប្រើជី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inorganic Fertilizer (N.P.K) ជីគីមី (N.P.K) |
ផ្តល់ការលូតលាស់លឿនបំផុត កម្ពស់ដើមខ្ពស់ជាងគេ និងមានជីវម៉ាសច្រើនដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការទទួលបានទិន្នផលក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាទិញ និងអាចបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធដី ឬប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | កម្ពស់ដើមជាមធ្យម 75.64cm និងមានការលូតលាស់ទំហំដើមធំជាងគេបំផុត (26.44cm)។ |
| Organic Manure (Cow dung) ជីសរីរាង្គ (លាមកគោ) |
ងាយស្រួលរក មានតម្លៃថោក ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ព្រមទាំងផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងជីគីមីដែរ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការរលាយ និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមចូលទៅក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យការលូតលាស់នៅដំណាក់កាលដំបូងរាងយឺតជាងជីគីមី។ | កម្ពស់ដើមជាមធ្យម 65.16cm ដែលមិនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងសំខាន់តាមលក្ខណៈស្ថិតិ (P>0.05) ពីជី N.P.K ទៅលើចំនួនស្លឹក និងទំហំដើមឡើយ។ |
| Control (No Fertilizer) មិនប្រើជី (Control) |
មិនចំណាយថវិកាលើការទិញជី និងមិនទាមទារកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជី។ | ដំណាំលូតលាស់យឺតយ៉ាវ កម្ពស់ទាប ដើមតូច និងផ្តល់ទិន្នផល ឬជីវម៉ាសទាបបំផុត ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | កម្ពស់ដើមជាមធ្យមត្រឹមតែ 51.04cm និងមានជីវម៉ាសទាបបំផុតធៀបនឹងការព្យាបាលផ្សេងទៀត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាទំនើបស្មុគស្មាញនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវសម្ភារៈកសិកម្ម ទីតាំងពិសោធន៍ផ្ទាល់ និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគជីវម៉ាស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសួនជីវសាស្ត្រនៃសាកលវិទ្យាល័យ Abuja ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលប្រើប្រាស់ដីប្រភេទ Loamy soil។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏កសិករគួរតែពិចារណាលើលក្ខណៈដីតំបន់របស់ខ្លួន (ដូចជាដីល្បាយខ្សាច់ ឬដីឥដ្ឋ) ព្រោះកម្រិតនៃការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីលាមកគោអាចប្រែប្រួលទៅតាមប្រភេទដី។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃជាក់ស្តែងខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការជួយកសិករកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មតាមរយៈការងាកមកប្រើប្រាស់ធនធានក្នុងស្រុក។
ជារួម ការលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ (លាមកគោ) ជំនួសជី N.P.K គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អមួយសម្រាប់ធានានូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាកសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Inorganic fertilizer N.P.K (ជីគីមី N.P.K) | ជាជីគីមីដែលផ្សំឡើងពីធាតុសំខាន់ៗបីគឺ អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីពន្លឿនការលូតលាស់ស្លឹក ដើម និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវកម្លាំងដែលផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមរហ័សដល់រាងកាយភ្លាមៗ។ |
| Organic manure (ជីសរីរាង្គ / លាមកសត្វ) | ជីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬកាកសំណល់សត្វ (ដូចជាលាមកគោ) ដែលត្រូវប្រើពេលវេលារលាយយឺតៗក្នុងដី ដើម្បីបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីឱ្យផុសល្អ និងមានសំណើម។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារបំប៉នធម្មជាតិដែលជួយឱ្យរាងកាយមានសុខភាពល្អរយៈពេលយូរដោយមិនមានផលប៉ះពាល់។ |
| Zea mays L. (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ពោត) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រជាសកលសម្រាប់ដំណាំពោត ដែលជារុក្ខជាតិប្រភេទស្មៅពពួក Gramineae មានអាយុកាលខ្លី និងមានប្រភពដើមមកពីទ្វីបអាមេរិក។ | ដូចជាឈ្មោះផ្លូវការនៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោកហៅសម្គាល់ដំណាំពោត។ |
| Biomass / Dry weight (ជីវម៉ាស / ទម្ងន់ស្ងួត) | ការវាស់វែងទម្ងន់សរុបនៃផ្នែករុក្ខជាតិ (ឫស ដើម ស្លឹក គ្រាប់) បន្ទាប់ពីបានសម្ងួតជាតិទឹកចេញអស់ (នៅសីតុណ្ហភាព 70°C) ដើម្បីដឹងពីបរិមាណពិតប្រាកដនៃការលូតលាស់ដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀត ឬសាច់ក្រៀមបន្ទាប់ពីហាលថ្ងៃស្ងួតអស់ទឹក ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ពិតប្រាកដ។ |
| Monoecious (រុក្ខជាតិឯកលិង្គ) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលមានទាំងកេសរញី (ស្នៀតពោត) និងកេសរឈ្មោល (កញ្ចុំផ្កាខាងលើ) ដុះនៅលើដើមតែមួយជាមួយគ្នា ដែលងាយស្រួលក្នុងការបង្កាត់ពូជឆ្លងកាត់។ | ដូចជាផ្ទះមួយដែលមានទាំងបន្ទប់ទឹកប្រុស និងបន្ទប់ទឹកស្រីនៅក្រោមដំបូលផ្ទះតែមួយ។ |
| Floatation method (វិធីសាស្ត្របណ្តែតទឹក) | បច្ចេកទេសសាកល្បងគុណភាពគ្រាប់ពូជមុនពេលដាំ ដោយយកគ្រាប់ទៅត្រាំទឹក។ គ្រាប់ដែលអណ្តែតគឺជាគ្រាប់ស្កក ខូច ឬមានមេរោគ ចំណែកគ្រាប់លិចគឺជាគ្រាប់មានគុណភាពល្អដែលអាចយកទៅដាំបាន។ | ដូចជាការរើសពងទាប្រៃ ដោយយកទៅត្រាំទឹកដើម្បីដឹងថាពងណាស្អុយ (អណ្តែត) និងពងណាល្អ (លិច)។ |
| Volatilization (ការហួតជាឧស្ម័ន) | ដំណើរការដែលសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត ឬ Nitrogen ក្នុងជី) បាត់បង់ពីដីដោយបំប្លែងខ្លួនជាឧស្ម័នហើរចូលទៅក្នុងបរិយាកាស នៅពេលដែលវាមិនទាន់រលាយចូលដីល្អ ឬពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លាំងពេក។ | ដូចជាការទុកដបអាល់កុលបើកគម្របចោល ដែលធ្វើឱ្យទឹកអាល់កុលហួតបាត់ទៅក្នុងខ្យល់យ៉ាងលឿន។ |
| Leaching (ការហូរច្រោះសារធាតុចិញ្ចឹម) | ការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមដែលរលាយក្នុងដី ដោយសារទឹកភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ឬការស្រោចស្រពជ្រុល ដែលនាំយកសារធាតុទាំងនោះហូរចុះទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោមផុតពីប្រព័ន្ធឫសរុក្ខជាតិដែលអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកច្រើនពេកលើកែវកាហ្វេ រួចជាតិកាហ្វេហូរជ្រាបស្រក់ចុះទៅបាតក្រោមបាត់អស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
