បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាអត្រាចេញផ្កាទាប និងមិនទៀងទាត់របស់ដើមគូលែន ដោយធ្វើការសាកល្បងបច្ចេកទេសសកសំបកមែក (Branch girdling) ដើម្បីវាយតម្លៃឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើការចេញផ្កា និងកម្រិតកាបូអ៊ីដ្រាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការសាកល្បងវាលលើពូជគូលែនចំនួនពីរប្រភេទនៅខេត្តឈៀងរ៉ៃចន្លោះខែសីហាដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨២ ដោយប្រៀបធៀបមែកដែលបានសកសំបក និងមិនបានសកសំបក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Girdling (Control) ការមិនសកសំបកមែក (វត្ថុបញ្ជា) |
ដើមឈើមិនរងរបួស មិនមានបញ្ហាជ្រុះស្លឹកធ្ងន់ធ្ងរ និងរក្សាបាននូវភាពរឹងមាំធម្មតារបស់ដើម។ | អត្រានៃការចេញផ្កាមានកម្រិតទាប ជាពិសេសសម្រាប់ពូជ O-Hia (ប្រហែល 18-48%) និងមានបរិមាណកាបូអ៊ីដ្រាតទាប។ | ផ្តល់អត្រាចេញផ្កាទាបជាងមែកដែលបានសក (ចំពោះពូជ O-Hia) និងមានបរិមាណ TNC ទាបនៅចុងមែក។ |
| Branch Girdling (in October) ការសកសំបកមែក (ក្នុងខែតុលា) |
បង្កើនអត្រាចេញផ្កាបានខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ពូជ O-Hia និងជួយបង្កើនបរិមាណកាបូអ៊ីដ្រាតមិនមែនជារចនាសម្ព័ន្ធសរុប (TNC) នៅចុងមែក។ | បណ្តាលឱ្យមានរបួសដល់ដើម ត្រូវការពេលវេលាដើម្បីសះស្បើយ (Callus) និងអាចធ្វើឱ្យជ្រុះស្លឹកបើអនុវត្តក្នុងខែដែលមិនសមស្រប (ឧ. សីហា ឬ កញ្ញា)។ | ផ្តល់អត្រាចេញផ្កាខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 79.11% (ទិសខាងជើង) សម្រាប់ពូជ O-Hia តែមិនមានប្រសិទ្ធភាពលើពូជ Hong-Huay ទេ។ |
| Branch Girdling on Hong-Huay Cultivar ការសកសំបកមែកលើពូជ Hong-Huay |
មុខរបួស (Callus) សះស្បើយលឿនជាងពូជ O-Hia ហើយអាការៈជ្រុះស្លឹកមានតិចតួច។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជំរុញ ឬបង្កើនអត្រានៃការចេញផ្កាសម្រាប់ពូជនេះទេ។ | មិនមានការកើនឡើងនូវភាគរយនៃការចេញផ្កាធៀបនឹងមែកដែលមិនបានសកសំបក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ឧបករណ៍កសិកម្មសាមញ្ញសម្រាប់ការសកសំបក ប៉ុន្តែទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសសម្រាប់វិភាគកម្រិតកាបូអ៊ីដ្រាត (TNC)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តឈៀងរ៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុត្រជាក់ ទៅលើពូជគូលែន Litchi chinensis ចំនួនពីរ (Hong-Huay និង O-Hia)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដោយសារអាកាសធាតុកម្ពុជាក្តៅជាង ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្សាំទៅតាមតំបន់ និងពូជដែលកំពុងដាំដុះក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសសកសំបកមែកនេះមានសក្តានុពល និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់កសិករដាំគូលែននៅកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញការចេញផ្កា និងបង្កើនទិន្នផល។
សរុបមក ការសកសំបកមែកគឺជាបច្ចេកទេសជាក់ស្តែង និងមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ តែទាមទារការកំណត់ពេលវេលាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងការជ្រើសរើសពូជឱ្យបានស័ក្តិសមដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាអតិបរមា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Branch girdling (ការសកសំបកមែក / ការរឹតមែក) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដោយកាត់យកសំបកឈើមួយជុំមែកចេញ ដើម្បីបញ្ឈប់ការដឹកនាំអាហារ (កាបូអ៊ីដ្រាត) ពីស្លឹកចុះទៅឫស ធ្វើឱ្យអាហារកកកុញនៅផ្នែកខាងលើនៃមែកដើម្បីជំរុញការចេញផ្កា។ | ដូចជាការបិទផ្លូវកុំឱ្យរថយន្តដឹកទំនិញចុះទៅក្រោម ដើម្បីឱ្យទំនិញសល់គរទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅផ្នែកខាងលើនៃដើម។ |
| Total nonstructural carbohydrate (កាបូអ៊ីដ្រាតមិនមែនជារចនាសម្ព័ន្ធសរុប) | គឺជាទម្រង់នៃជាតិស្ករ និងម្សៅដែលរុក្ខជាតិស្តុកទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពលក្នុងការលូតលាស់ និងចេញផ្កា ខុសពីកាបូអ៊ីដ្រាតដែលបង្កើតជាសរសៃដើម (សែលុយឡូស)។ | ដូចជាលុយសន្សំក្នុងធនាគារដែលរុក្ខជាតិអាចដកមកចាយបានភ្លាមៗ មិនមែនជាលុយដែលបានទិញផ្ទះ ឬដីរួចហើយនោះទេ។ |
| Callus proliferation (ការកកើតកោសិកាជាសះស្បើយ) | ជាការលូតលាស់នៃកោសិកាថ្មីៗនៅបរិវេណមុខរបួសរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាកន្លែងដែលត្រូវបានសកសំបក) ដើម្បីផ្សះមុខរបួស និងតភ្ជាប់បំពង់ដឹកនាំអាហារឡើងវិញ។ | ដូចជាការដុះសាច់ខ្ចីនៅពេលដែលយើងមុតដៃ ដើម្បីផ្សះមុខរបួសឱ្យជិតវិញ។ |
| Abscission (ការជ្រុះស្លឹក ឬការជ្រុះទម្លាក់) | ជាដំណើរការធម្មជាតិដែលរុក្ខជាតិទម្លាក់ស្លឹក ផ្កា ឬផ្លែរបស់វាចោល ជាញឹកញាប់បណ្តាលមកពីភាពតានតឹង (Stress) ដូចជាការខ្វះទឹក ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ ឬការរងរបួសពីការសកសំបក។ | ដូចជារាងកាយយើងជ្រុះសក់នៅពេលដែលស្ត្រេសខ្លាំង ឬខ្វះជីវជាតិ។ |
| Litchi chinensis Sonn. (ពូជគូលែន) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រផ្លូវការនៃដើមគូលែន ដែលជារុក្ខជាតិហូបផ្លែតំបន់ត្រូពិច ឬពាក់កណ្តាលត្រូពិច ទាមទារអាកាសធាតុត្រជាក់ដើម្បីភ្ញោចការចេញផ្កា។ | ជាឈ្មោះផ្លូវការក្នុងបញ្ជីអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ដើមគូលែនដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោក។ |
| Cambium (ជាលិកាខេមបៀម / ស្រទាប់លូតលាស់) | ជាស្រទាប់កោសិការស់នៅចន្លោះសំបក និងសាច់ឈើ ដែលមានតួនាទីបង្កើតកោសិកាដឹកនាំទឹក និងអាហារថ្មីៗ។ ក្នុងការសកសំបក គេត្រូវកាត់ឱ្យដល់ស្រទាប់នេះដើម្បីផ្តាច់ការបញ្ជូនអាហារ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតសរសៃឈាមថ្មីៗដែលលាក់ខ្លួននៅក្រោមស្បែករបស់ដើមឈើ។ |
| Scion (មែកត ឬ ភ្នែកត) | ផ្នែកខាងលើនៃរុក្ខជាតិ (មែក ឬត្រួយ) ដែលត្រូវបានគេកាត់យកទៅតភ្ជាប់ ឬបំបៅលើគល់រុក្ខជាតិមួយទៀត ដើម្បីបន្តពូជដោយរក្សាលក្ខណៈដើម។ | ដូចជាការប្តូរសរីរាង្គ ដោយយកដៃថ្មីមកតភ្ជាប់នឹងដងខ្លួនដើមដើម្បីឱ្យវាលូតលាស់បន្តជារាងកាយតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
