បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីបញ្ហានៃការលូតលាស់យឺតរបស់សណ្តែកដី Pinto (Arachis pintoi) ក្នុងដំណាក់កាលដាំដុះដំបូង និងវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកម្រិតសំណើមទឹក និងសមាមាត្រជីផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះសំណាញ់ (Net-house) ដោយប្រើប្រាស់គម្រោងសាកល្បងដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ជាមួយនឹងការបែងចែកកម្រិតទឹក និងសមាមាត្រជី NPK ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| F1 (1:1:1 NPK Ratio) - Control សមាមាត្រជី F1 (១:១:១ N:P:K) - កម្រិតមូលដ្ឋាន |
ជាសមាមាត្រទូទៅដែលងាយស្រួលអនុវត្ត និងជួយសន្សំសំចៃចំណាយលើការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្ម។ | មិនអាចជំរុញការលូតលាស់ និងការបន្សាំរបស់រុក្ខជាតិបានល្អប្រសើរនោះទេ នៅពេលជួបប្រទះលក្ខខណ្ឌខ្វះខាតទឹក (ស្ត្រេសដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត)។ | ផ្តល់ការលូតលាស់ជាមធ្យម និងមានម៉ាស់រូបធាតុស្ងួតទាបជាងការប្រើប្រាស់សមាមាត្រជីដែលមានកម្រិតអាសូត និងផូស្វ័រខ្ពស់។ |
| F5 (3:3:1 NPK Ratio) - High NP សមាមាត្រជី F5 (៣:៣:១ N:P:K) - អាសូត និងផូស្វ័រខ្ពស់ |
ជម្រុញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រវែងទងស្លឹក ចំនួនស្លឹក និងការកើនឡើងរូបធាតុស្ងួត ទោះបីស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌរាំងស្ងួតក៏ដោយ។ | ទាមទារការចំណាយទុនខ្ពស់ជាងមុនសម្រាប់ការទិញជីអាសូត និងផូស្វ័រមកផ្គត់ផ្គង់បន្ថែមដល់ដី។ | ទទួលបានម៉ាស់រូបធាតុស្ងួតខ្ពស់បំផុត (៧.១២ ក្រាម/ដើម នៅសប្តាហ៍ទី១៥ ក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រោចស្រពល្អ) និងបង្កើនភាពធន់ទ្រាំនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
| F3 (1:1:3 NPK Ratio) - High K សមាមាត្រជី F3 (១:១:៣ N:P:K) - ប៉ូតាស្យូមខ្ពស់ |
ជាទូទៅប៉ូតាស្យូមជួយដល់ការតម្រូវជាតិទឹកក្នុងរុក្ខជាតិ ទោះបីជាក្នុងការសិក្សានេះលទ្ធផលមិនសូវលេចធ្លោក៏ដោយ។ | មិនមានឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់ក្នុងការជម្រុញការលូតលាស់ ឬម៉ាស់រូបធាតុស្ងួតរបស់សណ្តែកដី Arachis pintoi ឡើយ បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ NP ខ្ពស់។ | មានកម្រិតសន្ទស្សន៍ក្លរ៉ូហ្វីល SPAD ទាបជាងគេនៅសប្តាហ៍ទី៩ និងទី១២ ហើយការលូតលាស់មិនមានភាពលេចធ្លោ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះសំណាញ់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹក និងឧបករណ៍ក្សេត្រសាស្ត្រមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាស់វែងយ៉ាងសុក្រឹត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ក្នុងផើង ស្ថិតក្នុងផ្ទះសំណាញ់នៅប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីជាក់លាក់ (pH ៥.៩៦) ដែលមានកម្រិតជីវជាតិមធ្យមរួចជាស្រេច។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែការពិសោធន៍ក្នុងផើងមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនូវលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងនៃដីខ្សាច់ ឬដីក្រហមតាមតំបន់នីមួយៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឡើយ ហេតុនេះទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់នៅលើដីចម្ការដើម្បីបញ្ជាក់លទ្ធផល។
វិធីសាស្ត្រនៃការបំប៉នជី NP ខ្ពស់នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រែក្លាយដំណាំគ្របដី (Cover crops) ឱ្យក្លាយជាដំណោះស្រាយទប់ទល់នឹងរដូវប្រាំង។
ការជ្រើសរើសសមាមាត្រជីបំប៉នបានត្រឹមត្រូវសម្រាប់ដំណាំគ្របដី Arachis pintoi មិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីគ្រោះរាំងស្ងួតប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពដី និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការចិញ្ចឹមសត្វផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Field capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកទឹករបស់ដី) | នេះជាកម្រិតបរិមាណសំណើមទឹកអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីដីត្រូវបានស្រោចជោក ហើយទឹកដែលលើសត្រូវបានហូរចេញអស់តាមរយៈកម្លាំងទំនាញផែនដី។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារសម្រាប់កំណត់បរិមាណទឹកស្រោចស្រពឱ្យដំណាំក្នុងការពិសោធន៍។ | ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងដែលយើងជ្រលក់ទឹកឱ្យជោក រួចលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកដែលលើសអស់ សំណើមដែលនៅសល់ក្នុងអេប៉ុងនោះឯងគឺជា "Field capacity"។ |
| Stolon (ទង ឬដើមវារ) | ជាប្រភេទដើមរបស់រុក្ខជាតិដែលដុះវារស្របទៅនឹងផ្ទៃដី (មិនដុះត្រង់ទៅលើ) ហើយវាមានសមត្ថភាពអាចបង្កើតឫស និងពន្លកស្លឹកថ្មីនៅតាមថ្នាំងរបស់វា ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិអាចពង្រីកផ្ទៃដីគ្របដណ្តប់បានលឿន។ | ប្រៀបដូចជាខ្សែបណ្តាញអគ្គិសនីដែលរត់តាមដី ហើយនៅរាល់ចំណុចថ្នាំងតភ្ជាប់នីមួយៗ វាអាចបង្កើតបង្គោលភ្លើងថ្មីមួយទៀតបានដោយខ្លួនឯង។ |
| SPAD index (សន្ទស្សន៍ SPAD) | ជារង្វាស់ដែលទទួលបានពីឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា ដើម្បីកំណត់ពីកម្រិតភាពខាប់នៃពណ៌បៃតង (Chlorophyll) នៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិដោយមិនចាំបាច់បេះស្លឹកមកកិនវិភាគ។ វាជួយឱ្យយើងដឹងពីសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិ និងសមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ស្រដៀងនឹងការកៀបឧបករណ៍វាស់កម្រិតអុកស៊ីសែននៅចុងម្រាមដៃរបស់មនុស្ស ដើម្បីដឹងថាតើសុខភាពប្រព័ន្ធដកដង្ហើមរបស់គាត់ល្អកម្រិតណាដែរ ដោយមិនបាច់បូមឈាម។ |
| Root/shoot ratio (សមាមាត្រឫស និងដើម) | គឺជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់ស្ងួតនៃប្រព័ន្ធឫស (ផ្នែកក្រោមដី) ទៅនឹងទម្ងន់ស្ងួតនៃដើមនិងស្លឹក (ផ្នែកខាងលើដី) របស់រុក្ខជាតិ។ កាលណារុក្ខជាតិខ្វះទឹក វានឹងប្រឹងចាក់ឫសឱ្យកាន់តែជ្រៅដើម្បីស្វែងរកទឹក ដែលធ្វើឱ្យសមាមាត្រនេះកើនឡើង។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកថវិកាក្នុងក្រុមហ៊ុន បើក្រុមហ៊ុនជួបវិបត្តិ (ខ្វះទឹក) គេនឹងបង្វែរលុយទៅពង្រឹងគ្រឹះខាងក្នុង (ឫស) ជំនួសឱ្យការចំណាយលើការតុបតែងសំបកក្រៅ (ស្លឹក)។ |
| Dry matter (ម៉ាស់រូបធាតុស្ងួត) | គឺជាទម្ងន់សរុបរបស់រុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានសម្ងួតចេញអស់ (ជាទូទៅដាក់ក្នុងទូសម្ងួតនៅសីតុណ្ហភាព ៨០ អង្សាសេ)។ វាជារង្វាស់ដ៏សុក្រឹតបំផុតដើម្បីវាយតម្លៃពីការលូតលាស់ពិតប្រាកដ និងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិបានស្រូបយកកសាងជារូបរាង។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀត ឬផ្លែឈើក្រៀម ដោយដកជាតិទឹកដែលធ្ងន់ចេញអស់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ពិតប្រាកដដែលយើងទទួលបាន។ |
| Vegetative propagation (ការបន្តពូជលូតលាស់ដោយមិនប្រើគ្រាប់) | ជាវិធីសាស្ត្របន្តពូជរុក្ខជាតិដោយប្រើប្រាស់ផ្នែកណាមួយនៃដើម ស្លឹក ឬឫសរបស់វា ជំនួសឱ្យការប្រើគ្រាប់ពូជ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេកាត់យកទង (Stolon) របស់សណ្តែកដីមាន ៤ ថ្នាំង មកដាំដើម្បីបង្កើតជាដើមថ្មី។ | ដូចជាការកាត់មែកផ្កាមកដាំផ្ទាល់ក្នុងដីដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មី ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំឱ្យវាចេញផ្កា និងមានគ្រាប់ឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
