បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះប៉េងប៉ោះជួបប្រទះបញ្ហាទិន្នផលទាបដោយសារការរំខានពីស្មៅចង្រៃ ខណៈដែលវិធីសាស្ត្រដកស្មៅដោយដៃតាមបែបប្រពៃណីត្រូវចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការសាកល្បងនៅទីវាលចំនួនពីរលើក (ឆ្នាំ២០១០ និង២០១១) ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងការដកស្មៅដោយដៃ លើការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងទិន្នផលប៉េងប៉ោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Weedy Check (Control) ការទុកចោលមិនគ្រប់គ្រងស្មៅ (ពង្រាងសាកល្បង) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុន ពេលវេលា ឬកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងស្មៅនោះទេ។ | ស្មៅដុះក្រាស់ និងដណ្តើមជីវជាតិធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនសូវលូតលាស់។ ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ | ផ្តល់ទិន្នផលប៉េងប៉ោះទាបបំផុតត្រឹមតែ ៦,៦ ទៅ ៦,៩ តោនក្នុងមួយហិកតា។ |
| Manual weeding at 3 and 7 WAT ការដកស្មៅដោយដៃនៅសប្តាហ៍ទី៣ និងទី៧ ក្រោយពេលស្ទូង |
មិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយពេលយូរ និងមានតម្លៃថ្លៃក្នុងការជួលកម្មករ។ | ផ្តល់ទិន្នផលបានល្អចន្លោះពី ២៧,៦ ទៅ ៣១,៣ តោនក្នុងមួយហិកតា ប៉ុន្តែមិនសូវចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Pendimethalin (Pre-transplanting only) ការប្រើថ្នាំ Pendimethalin មុនពេលស្ទូងតែមួយមុខ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយកម្លាំងពលកម្មតិច និងជួយទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | មិនអាចគ្រប់គ្រងស្មៅបានពេញមួយរដូវកាលទេ ជាពិសេសស្មៅដែលដុះនៅចុងរដូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យមត្រឹមតែ ២៣,២ ទៅ ២៥,៧ តោនក្នុងមួយហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
| Pendimethalin + Paraquat ការប្រើថ្នាំ Pendimethalin មុនស្ទូង បូកផ្សំថ្នាំ Paraquat ក្រោយស្ទូង |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅពេញមួយរដូវកាល និងជំនួសការប្រើកម្លាំងពលកម្មដែលថ្លៃ។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ដើម្បីចៀសវាងផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងបរិស្ថាន។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ២៩,៥ ទៅ ៣៣,៩ តោនក្នុងមួយហិកតា និងមានប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់ស្មៅបានល្អបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃពិតប្រាកដជារូបិយប័ណ្ណទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ថាការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម (ដកស្មៅដោយដៃ) គឺមានតម្លៃថ្លៃ និងត្រូវការកម្លាំងច្រើនបើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Ado Ekiti ភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១០-២០១១ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ និងឥដ្ឋ (sandy loam clay Alfisol) ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភ្លៀងធ្លាក់ពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយដំណាំប៉េងប៉ោះ (Lycopersicon esculentum) តែងជួបប្រទះការប្រកួតប្រជែងយ៉ាងខ្លាំងពីស្មៅចង្រៃនៅរដូវវស្សា។ ទោះយ៉ាងណា ប្រភេទស្មៅចង្រៃ និងលក្ខណៈដីនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នាតិចតួច ដែលទាមទារការសាកល្បងបន្ថែមក្នុងស្រុក។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលកសិករកំពុងជួបបញ្ហាកង្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម។
ជារួម ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះនេះអាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលប៉េងប៉ោះ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមពលកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីប្រកបដោយសុវត្ថិភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pendimethalin (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Pendimethalin) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដែលគេប្រើប្រាស់មុនពេលដាំដុះ ឬមុនពេលស្ទូង ដើម្បីការពារកុំឱ្យគ្រាប់ស្មៅដុះពន្លក និងលូតលាស់នៅដំណាក់កាលដំបូងនៃការដាំដុះ។ | ដូចជាការចាក់សាបការពារកុំឱ្យស្មៅអាចទម្លុះដីដុះឡើងមកលើបាន មុនពេលយើងដាំកូនរុក្ខជាតិ។ |
| Paraquat (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Paraquat) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំង និងឆាប់រហ័ស ដោយវាបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិពណ៌បៃតងដែលវាប៉ះផ្ទាល់ (Contact herbicide) តែវាមិនជ្រាបចូលជ្រៅក្នុងដីឬសម្លាប់ឫសរុក្ខជាតិទេ។ | ដូចជាភ្លើងដែលឆាបឆេះតែផ្នែកខាងលើនៃរុក្ខជាតិដែលវាប៉ះដោយផ្ទាល់ តែមិនឆេះដល់ឫសក្នុងដីឡើយ។ |
| Weed Biomass (ម៉ាសស្មៅចង្រៃ) | ជាទម្ងន់សរុបនៃស្មៅដែលដកចេញពីទីវាល ហើយយកទៅសម្ងួតទឹកចេញអស់ (ទម្ងន់ស្ងួត) ក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ដើម្បីវាស់វែងថាតើស្មៅមានការលូតលាស់ខ្លាំងកម្រិតណា។ | ដូចជាការយកសំរាមសើមទៅហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត រួចថ្លឹងទម្ងន់ ដើម្បីដឹងថាតើមានសំរាមសុទ្ធប៉ុនណានៅក្នុងតំបន់នោះ។ |
| Pre-transplanting application (ការប្រើប្រាស់មុនពេលស្ទូង) | ជាការបាញ់ថ្នាំ ឬដាក់ជីនៅលើដីរងដែលបានរៀបចំរួចរាល់ មុនពេលយកកូនរុក្ខជាតិទៅដាំ ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈកម្ចាត់ស្មៅកុំឱ្យដុះប្រជែង។ | ដូចជាការបោសសម្អាត និងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងបន្ទប់ មុនពេលអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវចូលសម្រាក។ |
| Active ingredient - a.i.ha⁻¹ (សារធាតុសកម្មក្នុងមួយហិកតា) | ជាបរិមាណនៃសារធាតុគីមីពិតប្រាកដដែលមានតួនាទីសម្លាប់ស្មៅ គិតក្នុងមួយហិកតា ដោយមិនរាប់បញ្ចូលសារធាតុផ្សំផ្សេងៗ (ដូចជាទឹក ឬម្សៅ) នៅក្នុងសំបកកំប៉ុងឡើយ។ | ដូចជាការគិតតែពីបរិមាណជាតិកាហ្វេអ៊ីនសុទ្ធនៅក្នុងកាហ្វេមួយកែវ ដោយមិនគិតពីទឹក និងស្ករនោះទេ។ |
| Phytotoxic effect (ផលប៉ះពាល់ពុលដល់រុក្ខជាតិ) | ជាសកម្មភាពរបស់សារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) ដែលបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ ធ្វើឱ្យរលាក ក្រិន ឬសម្លាប់ដំណាំចម្បងដែលយើងដាំ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យខុសកម្រិត ដែលបណ្តាលឱ្យប្រតិកម្មនិងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកជំងឺ ជំនួសឱ្យការជាសះស្បើយ។ |
| Weedy check (ឡូត៍ទុកចោលមិនគ្រប់គ្រងស្មៅ) | ជាឡូត៍ពិសោធន៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវទុកចោលមិនធ្វើការដកស្មៅ ឬបាញ់ថ្នាំអ្វីទាំងអស់ ដើម្បីយកមកធ្វើជាគោលប្រៀបធៀបជាមួយឡូត៍ដែលបានអនុវត្តបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងស្មៅ។ | ដូចជាក្រុមសិស្សដែលមិនទទួលបានការបង្រៀនបំប៉នសោះ ដើម្បីយកពិន្ទុរបស់ពួកគេទៅប្រៀបធៀបជាមួយក្រុមសិស្សដែលបានរៀនបំប៉ន។ |
| Field establishment count (ការរាប់អត្រារស់រាននៅទីវាល) | ជាការចុះរាប់ចំនួនកូនដំណាំដែលនៅរស់រានមានជីវិតនិងអាចលូតលាស់បានជាប្រក្រតី បន្ទាប់ពីយកទៅស្ទូងនៅលើដីចម្ការក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យចំនួនកូនឈើដែលនៅរស់ បន្ទាប់ពីយកវាទៅដាំនៅតាមចិញ្ចើមថ្នល់បានមួយខែ។ |
| Lycopersicon esculentum (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ប៉េងប៉ោះ) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ (ឡាតាំង) សម្រាប់រុក្ខជាតិប៉េងប៉ោះ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសកលក្នុងឯកសារស្រាវជ្រាវដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រភេទរុក្ខជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដោយមិនច្រឡំគ្នាតាមភាសាតំបន់។ | ដូចជាលេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលប្រើជាផ្លូវការដើម្បីសម្គាល់អត្តសញ្ញាណ ទោះបីជាគេមានឈ្មោះហៅក្រៅផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
