បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកែលម្អទិន្នផលសណ្តែកដី (Arachis hypogaea) និងការរក្សាសំណើមដីនៅតំបន់ដីខ្សាច់តាមមាត់សមុទ្រ ដោយស្វែងរកការប្រើប្រាស់សម្ភារៈគ្របដីដែលតម្លៃសមរម្យ និងងាយស្រួលដល់បរិស្ថាន ជំនួសឱ្យការប្រើប្លាស្ទិកដែលបង្កការបំពុល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះបានអនុវត្តតាមការរចនាបែបបំបែកឡូត៍ (Split-plot design) ជាមួយនឹងពូជសណ្តែកដីចំនួនពីរប្រភេទ និងការព្យាបាលដោយការគ្របដីចំនួន ៥ ប្រភេទ ក្នុងរដូវដាំដុះរដូវផ្ការីក ឆ្នាំ២០១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Clear plastic mulch ការគ្របដីដោយប្រើប្លាស្ទិកថ្លា |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេបំផុត រក្សាសំណើម កម្ដៅដីបានល្អនៅរដូវត្រជាក់ និងជួយកាត់បន្ថយស្មៅបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារដើមទុនខ្ពស់ មិនអាចបំបែករលាយក្នុងដី ដែលបង្កជាការបំពុលបរិស្ថាន និងប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះនៅរដូវបន្ទាប់។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ៤១០៩ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់លំដាប់ទីពីរ (២៤,៨ ទៅ ៣៣,៧ លានដុង/ហិកតា)។ |
| Rice straw mulch ការគ្របដីដោយប្រើចំបើង |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលរក ជួយរក្សាសំណើមដី កម្ចាត់ស្មៅ និងអាចបំបែកជាជីសរីរាង្គជួយកែលម្អគុណភាពដីសម្រាប់រយៈពេលវែង។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មក្នុងការកាត់ចិញ្ច្រាំ និងរៀបចំក្រាលឱ្យបានកម្រាស់ ៤ សង់ទីម៉ែត្រ ហើយទិន្នផលទាបជាងប្លាស្ទិកបន្តិច។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ៤០២៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា តែផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់បំផុត (២៧,០ ទៅ ៣៥,៩ លានដុង/ហិកតា)។ |
| Sugarcane bagasse / Water hyacinth mulch ការគ្របដីដោយប្រើកាកអំពៅ និងកំប្លោក |
ជាជម្រើសសរីរាង្គដែលអាចជួយរក្សាសំណើម កាត់បន្ថយស្មៅ និងបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹមដល់ដី ព្រមទាំងមានតម្លៃទាប។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញទាបជាងការប្រើចំបើងបន្តិច ហើយប្រភពវត្ថុធាតុដើមអាចពិបាករកជាងចំបើងអាស្រ័យលើតំបន់។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ៣៨៣៧ ទៅ ៣៩៥៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងមានប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់ជាងដីមិនគ្របពី ១២,៥% ទៅ ១៣,៦%។ |
| Non-mulching (Control) ការមិនគ្របដី (ដីទំនេរ) |
មិនចំណាយដើមទុន ឬកម្លាំងពលកម្មទៅលើការរៀបចំសម្ភារៈគ្របដីឡើយ។ | បាត់បង់សំណើមដីលឿន សម្បូរស្មៅដុះប្រជែង អត្រាដុះពន្លកទាប និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣៤៨២ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធទាបជាងគេ (១៨,៨ ទៅ ២៦,៦ លានដុង/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើធនធានកសិកម្មដែលងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក ដោយចំណាយដើមទុនទាប និងប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មជាចម្បងសម្រាប់ការរៀបចំកាកសំណល់សរីរាង្គ។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើប្រភេទដីខ្សាច់លាយល្បាប់ (Sandy loam soil) នៅតំបន់ឆ្នេរនៃខេត្ត Thanh Hoa ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងអំឡុងរដូវផ្ការីកដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងស្ថានភាពអាកាសធាតុនិងដីនៅតំបន់នោះ ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតំបន់ដីឥដ្ឋ ឬតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅស្ងួតខ្លាំង ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង។
ការប្រើប្រាស់ចំបើងសម្រាប់គ្របដីដំណាំសណ្តែកដី (Arachis hypogaea) គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលស័ក្តិសម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់បំផុតសម្រាប់អនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដុតចំបើង ឬប្រើប្លាស្ទិក មកជាការប្រើចំបើងគ្របដី មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញដល់កសិករកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយការពារបរិស្ថាន និងកែលម្អសុខភាពដីសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mulching (ការគ្របដី) | ជានីតិវិធីកសិកម្មដែលគេយកសម្ភារៈ (ដូចជាប្លាស្ទិក ចំបើង ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិផ្សេងៗ) មកគ្របពីលើផ្ទៃដីដាំដុះ ដើម្បីរក្សាសំណើម កាត់បន្ថយកម្ដៅ ការពារដីកុំឱ្យហាប់ និងរារាំងការដុះស្មៅចង្រៃ។ | ដូចជាការស្លៀកពាក់អាវរងារ ឬក្រាលកម្រាលពីលើដី ដើម្បីការពារដីពីកម្ដៅថ្ងៃ និងរក្សាជាតិទឹកកុំឱ្យឆាប់ហួត។ |
| Leaf Area Index (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹករបស់រុក្ខជាតិធៀបទៅនឹងផ្ទៃដីដែលវាដុះនៅលើ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំដំបូលផ្ទះ (ស្លឹក) ថាតើវាអាចបាំងពន្លឺថ្ងៃបានទំហំប៉ុនណាធៀបនឹងទំហំដីផ្ទះខាងក្រោម (ដីដាំដុះ)។ |
| Split-plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែបបំបែកឡូត៍) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗ (Main plots) សម្រាប់ធ្វើតេស្តកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជសណ្តែកដី) ហើយក្នុងឡូត៍ធំនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកជាឡូត៍តូចៗ (Subplots) សម្រាប់កត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទសម្ភារៈគ្របដី) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងការដាំដុះ និងវិភាគទិន្នន័យ។ | ដូចជាការបែងចែកថ្នាក់រៀនជាក្រុមធំៗតាមមុខវិជ្ជា រួចបែងចែកក្រុមធំនីមួយៗជាក្រុមតូចៗតាមកម្រិតសិស្ស ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើតេស្តសាកល្បងព្រមៗគ្នា។ |
| Nodulation (ការបង្កើតពកឫស) | ជាដំណើរការដែលឫសរបស់រុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែកបង្កើតបានជាពកតូចៗ ដោយមានការចូលរួមពីបាក់តេរី Rhizobia ដើម្បីចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិនោះ។ | ដូចជារុក្ខជាតិសហការជាមួយបាក់តេរីបង្កើតរោងចក្រផលិតជីខ្នាតតូចនៅជាប់នឹងឫសរបស់វា ដើម្បីទាញយកជីវជាតិពីខ្យល់មកប្រើប្រាស់ដោយខ្លួនឯងដោយមិនបាច់ទិញជីបន្ថែម។ |
| Microclimate (អាកាសធាតុបរិវេណតូច ឬ អាកាសធាតុមូលដ្ឋាន) | សំដៅលើស្ថានភាពអាកាសធាតុ (សីតុណ្ហភាព សំណើម ខ្យល់) នៅក្នុងបរិវេណតូចចង្អៀតមួយ ដូចជានៅជុំវិញគល់រុក្ខជាតិ ឬក្រោមផ្ទៃដែលគ្របដី ដែលវាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីអាកាសធាតុទូទៅនៅតំបន់ជុំវិញនោះទាំងមូល។ | ដូចជាអារម្មណ៍ដែលយើងទទួលបាននៅពេលអង្គុយក្រោមម្លប់ដើមឈើធំ ដែលមានសភាពត្រជាក់និងមានសំណើមជាងបរិវេណកណ្តាលវាលក្តៅហែង។ |
| Dry matter accumulation (ការសន្សំសំចៃរូបធាតុស្ងួត) | ជារង្វាស់នៃទម្ងន់សរុបរបស់រុក្ខជាតិ (ស្លឹក ដើម ឫស ផ្លែ) បន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញ (តាមរយៈការសម្ងួតក្នុងឡ) ដែលវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន និងការលូតលាស់ជាក់ស្តែងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់សុទ្ធរបស់មនុស្សបន្ទាប់ពីដកជាតិទឹកទាំងអស់ចេញពីរាងកាយ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ដុំពិតប្រាកដ។ |
| Net return (ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ) | ជាចំនួនទឹកប្រាក់ដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីយកប្រាក់ចំណូលសរុបដែលបានមកពីការលក់ទិន្នផល ដកចេញនូវរាល់ការចំណាយទាំងអស់ក្នុងដំណើរការផលិត (ថ្លៃពូជ ជី ពលកម្ម ការរៀបចំដី ។ល។) ដែលបង្ហាញពីចំណេញសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ។ | ដូចជាប្រាក់ដែលសល់ក្នុងហោប៉ៅរបស់អ្នក បន្ទាប់ពីអ្នកលក់អីវ៉ាន់អស់ ហើយយកប្រាក់នោះទៅទូទាត់សងថ្លៃដើមគេវិញរួចរាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
