បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស៊ើបអង្កេតពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើផលិតកម្មស្រូវ និងសន្តិសុខស្បៀងអាហាររបស់កសិករខ្នាតតូចនៅតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជា ព្រមទាំងយន្តការសម្របខ្លួនរបស់ពួកគេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបរិមាណ និងគុណភាព ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករនៅឃុំចំនួនពីរក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Intensive Irrigated Rice Farming & High-Yield Varieties (Tnoat Chong Srang Commune Strategy) ការធ្វើកសិកម្មស្រូវប្រពៃណីពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវទិន្នផលខ្ពស់ (យុទ្ធសាស្ត្រឃុំត្នោតចុងស្រង់) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងប្រាក់ចំណូលពីកសិកម្មច្រើនជាងមុន។ កសិករមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនបានលឿនតាមរយៈការគ្រប់គ្រងទឹក ការប្រើប្រាស់ជី និងបច្ចេកទេសថ្មីៗ។ | ទាមទារដើមទុនច្រើនសម្រាប់ការទិញធាតុចូលកសិកម្ម (ជី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ដែលបង្កហានិភ័យបំណុលខ្ពស់ ព្រមទាំងងាយរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលមានគ្រោះធម្មជាតិភ្លាមៗ (អសន្តិសុខស្បៀងបណ្ដោះអាសន្ន)។ | ប្រាក់ចំណូលកសិកម្មជាមធ្យម ១,២៣១,៧១០ រៀល/ខែ ប៉ុន្តែប្រឈមនឹងអសន្តិសុខស្បៀងបណ្ដោះអាសន្នខ្ពស់ (៧៤.៨% ធ្លាប់ជួបប្រទះការខ្វះខាត)។ |
| Traditional Rain-fed Rice Cultivation & Livelihood Diversification (Banteay Meas Khang Kaeut Commune Strategy) ការធ្វើស្រូវវស្សាប្រពៃណី និងការធ្វើពិពិធកម្មមុខរបរក្រៅវិស័យកសិកម្ម (យុទ្ធសាស្ត្រឃុំបន្ទាយមាសខាងកើត) |
ចំណាយថ្លៃដើមផលិតកម្មទាប និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើអាកាសធាតុ តាមរយៈការរកចំណូលបន្ថែមពីការងាររោងចក្រ ឬការចំណាកស្រុក។ | ទិន្នផលកសិកម្មទាបខ្លាំងមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ ដែលបណ្តាលឱ្យមានអសន្តិសុខស្បៀងរ៉ាំរ៉ៃ (Chronic food insecurity) និងការធ្លាក់ចុះកម្លាំងពលកម្មកសិកម្ម។ | ប្រាក់ចំណូលកសិកម្មជាមធ្យមត្រឹមតែ ៤៩៥,៣៩០ រៀល/ខែ (ទាបជាងចំណូលក្រៅកសិកម្ម) ហើយប្រឈមនឹងអសន្តិសុខស្បៀងរ៉ាំរ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យសង្គមសាស្រ្តពីមូលដ្ឋានផ្ទាល់ និងទាមទារការប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតតែទៅលើកសិករខ្នាតតូចចំនួន ២១៥ នាក់ នៅក្នុងឃុំចំនួនពីរនៃស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបរិបទនៃសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរដែលរងឥទ្ធិពលពីការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ និងគ្រោះរាំងស្ងួត ប៉ុន្តែវាប្រហែលជាមិនតំណាងពេញលេញសម្រាប់កសិករនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាបនោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះជារឿងសំខាន់ ព្រោះតំបន់នីមួយៗត្រូវការយុទ្ធសាស្ត្របន្ស៊ាំដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យ និងការរៀបចំគោលនយោបាយបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីប្រភេទផ្សេងគ្នានៃអសន្តិសុខស្បៀង និងកម្រិតនៃការសម្របខ្លួនរបស់កសិករ នឹងជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការពាក់ព័ន្ធអាចដាក់ចេញនូវយន្តការអន្តរាគមន៍ដែលកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transitory food insecurity | ស្ថានភាពខ្វះខាតស្បៀងអាហារក្នុងរយៈពេលខ្លី និងបណ្ដោះអាសន្ន ដែលជាទូទៅបណ្តាលមកពីគ្រោះធម្មជាតិភ្លាមៗ (ដូចជាទឹកជំនន់ ខ្យល់ព្យុះ) ឬការឡើងថ្លៃទំនិញនៅលើទីផ្សារ ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនបាត់បង់លទ្ធភាពទិញអាហារមួយរយៈ។ | ដូចជាការដាច់លុយចាយមួយរយៈខ្លីនៅចុងខែ តែនៅខែបន្ទាប់យើងមានប្រាក់ខែដើម្បីទិញម្ហូបហូបបានគ្រប់គ្រាន់វិញ។ |
| Chronic food insecurity | ភាពអត់ឃ្លាន និងកង្វះខាតស្បៀងអាហារក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង និងជាប្រចាំ ដែលបណ្តាលមកពីភាពក្រីក្រកម្រិតធ្ងន់ កង្វះខាតដីធ្លី ឬអសមត្ថភាពជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងការរកចំណូលដើម្បីបំពេញតម្រូវការអាហារមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលនៅជាប់ខ្លួនរហូត ធ្វើឱ្យគ្រួសារមួយខ្វះហូបចុកស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំដោយសារគ្មានប្រភពចំណូល។ |
| Saltwater intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលលាយឡំជាមួយទឹកសាបក្នុងតំបន់ដីគោក ឬហូរចូលតាមប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រនិងដីស្រែ ដែលធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព និងមិនអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកសិកម្មបាន។ | ដូចជាការច្រឡំចាក់អំបិលចូលក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹកបាន ហើយបើយកទៅស្រោចដើមឈើ ដើមឈើនឹងងាប់។ |
| Adaptive capacity | សមត្ថភាព និងលទ្ធភាពរបស់សហគមន៍ ឬកសិករក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ វិធីសាស្ត្ររស់នៅ ឬបច្ចេកទេសដាំដុះ ដើម្បីទប់ទល់ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការចេះពាក់អាវភ្លៀង និងយកឆ័ត្រតាមខ្លួននៅរដូវវស្សា ដើម្បីការពារខ្លួនកុំឱ្យទទឹកផ្ដាសាយនៅពេលមេឃភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Weighted Average Index (WAI) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ និងគណនាមធ្យមភាគទម្ងន់នៃទិន្នន័យ ដើម្បីបំប្លែងចម្លើយនៃការយល់ឃើញរបស់កសិករ (ឧទាហរណ៍៖ យល់ស្របខ្លាំង ឬមិនយល់ស្រប) ទៅជាតួលេខដែលអាចប្រៀបធៀបកម្រិតបាន។ | ដូចជាការបូកសរុបពិន្ទុសិស្សដោយឱ្យតម្លៃវិញ្ញាសាសំខាន់ៗ (ដូចជាគណិតវិទ្យា) មានទម្ងន់ពិន្ទុខ្ពស់ជាងវិញ្ញាសាធម្មតា ដើម្បីរកមធ្យមភាគប្រចាំខែដែលត្រឹមត្រូវជាងមុន។ |
| Climate-smart agriculture | វិធីសាស្ត្រធ្វើកសិកម្មដែលឆ្លើយតបទៅនឹងអាកាសធាតុ ដោយជួយបង្កើនទិន្នផលផង សម្របខ្លួនទៅនឹងគ្រោះធម្មជាតិផង (ដូចជាការប្រើពូជស្រូវធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត) និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យកសិកម្មផង។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទស្មាតហ្វូន (Smartphone) ដែលអាចធ្វើការងារបានច្រើនមុខក្នុងពេលតែមួយ ទាំងលឿន សន្សំសំចៃ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ច្រើនជាងទូរស័ព្ទចុចពិលធម្មតា។ |
| Crop diversification | ការដាំដុះដំណាំច្រើនមុខចម្រុះគ្នា ឬបង្វិលមុខដំណាំជំនួសឱ្យការដាំតែដំណាំមួយមុខគត់ (ឧទាហរណ៍ ដាំស្រូវផង និងដាំបន្លែផង) ដើម្បីទាញយកប្រភពចំណូលផ្សេងៗ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៅពេលមានគ្រោះធម្មជាតិ។ | ដូចជាការមិនដាក់ស៊ុតទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ ព្រោះបើកន្ត្រកធ្លាក់ ស៊ុតនឹងបែកទាំងអស់ តែបើបែងចែកដាក់ច្រើនកន្ត្រក បើខូចមួយនៅសល់មួយទៀត។ |
| El Niño | បាតុភូតអាកាសធាតុសកលដែលកើតឡើងដោយសារការឡើងកម្ដៅនៃផ្ទៃទឹកសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលជារឿយៗបណ្តាលឱ្យប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ជួបប្រទះគ្រោះរាំងស្ងួត និងកម្ដៅកើនឡើងខុសធម្មតា។ | ដូចជារដូវក្ដៅខ្លាំងដែលអូសបន្លាយពេលយូរខុសធម្មតា ធ្វើឱ្យទឹកទន្លេរីងស្ងួត ដើមឈើខ្លោចស្លឹក និងប៉ះពាល់ដល់ការធ្វើស្រែចម្ការយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
