បញ្ហា (The Problem)៖ តើប្រភពជីផូស្វ័រផ្សេងៗគ្នា (ជីរ៉ែផូស្វាត និង Triple Superphosphate) មានឥទ្ធិពល និងបន្សល់ទុកកាកសំណល់យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ ដល់ការលូតលាស់និងទិន្នផលដំណាំនៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះទ្វេដងស្រូវ-សណ្តែកសៀង (Rice-Soybean Double Cropping)?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការរចនាប្លុកពិសោធន៍ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាព និងអត្រានៃការប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រខុសៗគ្នាលើដំណាំស្រូវ រួចតាមដានឥទ្ធិពលសេសសល់របស់វាទៅលើដំណាំសណ្តែកសៀង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No P Fertilizer) ការមិនប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រ (សំណាកត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជី។ | ទិន្នផលដំណាំសណ្តែកសៀងជាបន្តបន្ទាប់ទទួលបានកម្រិតទាបបំផុត ដោយសារកង្វះជាតិផូស្វ័រនៅក្នុងដី។ | ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកសៀងទទួលបានត្រឹមតែ ៤៨៧ គីឡូក្រាម/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
| Triple Superphosphate (TSP) ការប្រើប្រាស់ជីទ្រីបស៊ុបពែរផូស្វាត (TSP) |
រលាយលឿន និងផ្តល់សារធាតុផូស្វ័របានយ៉ាងរហ័សទៅដល់រុក្ខជាតិ។ | មានតម្លៃថ្លៃ ងាយជាប់ក្នុងដីមិនអាចប្រើប្រាស់បាន (P fixation) និងបន្សល់ទុកកាកសំណល់ផូស្វ័រតិចតួចសម្រាប់ដំណាំបន្ទាប់។ | ទាមទារឱ្យមានការបន្ថែមជី TSP ថ្មីក្នុងកម្រិត ៧៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា លើដំណាំសណ្តែកសៀងទើបទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ (២៣២៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា)។ |
| Rock Phosphate (RP) ការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាត (RP) |
មានតម្លៃថោកជាង រលាយយឺតៗ និងបន្សល់ទុកសារធាតុផូស្វ័រក្នុងបរិមាណច្រើននិងយូរអង្វែងសម្រាប់ដំណាំទី២។ | មិនផ្តល់ការឆ្លើយតបភ្លាមៗលើកំណើនទិន្នផលនៃដំណាំទី១ (ស្រូវ) នោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកសៀងខ្ពស់បំផុត (ចន្លោះ ២៧៣៧ ដល់ ២៧៤៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា) ដោយមិនចាំបាច់បន្ថែមជីផូស្វ័រថ្មី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់តួលេខនៃការចំណាយលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ថាជី TSP មានតម្លៃថ្លៃធៀបនឹងជីរ៉ែផូស្វាត (Rock phosphate)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តឡាំប៉ាង (ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ) ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីស្រែទំនាបពូជស្រូវ (Sanpatong) និងពូជសណ្តែកសៀង (SJ.4) ជាក់លាក់។ ទោះបីជាអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ កម្រិតអាស៊ីត (pH) និងបរិមាណដែក/អាលុយមីញ៉ូមក្នុងតំបន់នីមួយៗនៅកម្ពុជាអាចធ្វើឱ្យអត្រានៃការរលាយរបស់ជីរ៉ែផូស្វាតមានការប្រែប្រួល។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីរ៉ែផូស្វាតជំនួសជី TSP នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសប្រភពជីដែលរលាយយឺតដូចជាជីរ៉ែផូស្វាត គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏វៃឆ្លាតមួយសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មទ្វេដងនៅកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណេញនិងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីតម្លៃថ្លៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rock phosphate (ជីរ៉ែផូស្វាត) | ជាប្រភពជីផូស្វ័រធម្មជាតិដែលរលាយយឺតៗនៅក្នុងដី និងអាចបន្សល់ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមបានយូរអង្វែង ដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំនៅរដូវបន្ទាប់ៗដោយមិនចាំបាច់ដាក់ជីបន្ថែមញឹកញាប់។ | ដូចជាការដាក់ប្រាក់សន្សំក្នុងធនាគារ ដែលផ្តល់ការប្រាក់បន្តិចម្តងៗរៀងរាល់ខែ សម្រាប់ចាយវាយបានយូរអង្វែង។ |
| Triple superphosphate / TSP (ជីទ្រីបស៊ុបពែរផូស្វាត) | ជាប្រភេទជីគីមីកែច្នៃដែលមានផ្ទុកកំហាប់ផូស្វ័រខ្ពស់ និងរលាយបានយ៉ាងលឿននៅក្នុងទឹក ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានភ្លាមៗ ប៉ុន្តែងាយនឹងបាត់បង់ ឬជាប់គាំងក្នុងដី។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដែលផឹកទៅផ្តល់កម្លាំងភ្លាមៗ ប៉ុន្តែឆាប់អស់ជាតិនិងឥទ្ធិពលវិញ។ |
| Residual effect (ឥទ្ធិពលសេសសល់) | ដំណើរការដែលបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសផូស្វ័រ) នៅសេសសល់កប់ក្នុងដី បន្ទាប់ពីដំណាំទី១បានប្រមូលផលរួច ហើយបន្តរលាយដើម្បីផ្តល់ជីវជាតិដល់ដំណាំទី២ ដែលដាំបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាការទុកម្ហូបដែលញ៉ាំសល់ពីពេលព្រឹក សម្រាប់យកមកកម្តៅញ៉ាំបន្តនៅពេលល្ងាចដោយមិនបាច់ធ្វើថ្មី។ |
| Double cropping system (ប្រព័ន្ធដាំដុះទ្វេដង) | ជាការអនុវត្តកសិកម្មដែលកសិករដាំដុះដំណាំពីរប្រភេទផ្សេងគ្នា (ឧ. ស្រូវ រួចបន្តដោយសណ្តែកសៀង) ឬដូចគ្នាបន្តបន្ទាប់គ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បន្ទប់តែមួយ ធ្វើជាកន្លែងធ្វើការនៅពេលថ្ងៃ និងផ្លាស់ប្តូរជាកន្លែងគេងនៅពេលយប់។ |
| Phosphorus fixation (ការជាប់គាំងផូស្វ័រក្នុងដី) | ជាដំណើរការគីមីដែលសារធាតុផូស្វ័រនៅក្នុងដីទៅចងភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយរ៉ែផ្សេងៗ (ដូចជាដែក ឬអាលុយមីញ៉ូម) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចទាញយកវាទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាលុយដែលត្រូវគេបង្កកនៅក្នុងគណនីធនាគារ ដែលយើងដឹងថាមានលុយ ប៉ុន្តែមិនអាចដកយកមកចាយបាន។ |
| P-uptake (ការស្រូបយកផូស្វ័រ) | ជាដំណើរការដែលឫសរុក្ខជាតិស្រូបទាញយកសារធាតុផូស្វ័រដែលរលាយក្នុងដី ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលូតលាស់ បង្កើតថាមពល និងផលិតគ្រាប់។ | ដូចជាបរិមាណទឹកប្រចាំថ្ងៃដែលយើងអាចបូមចេញពីអណ្តូងយកមកប្រើប្រាស់បាន។ |
| Low Humic Gley Soils (ដីទំនាបហ្គ្លេយមានជាតិពុកផុយទាប) | ជាប្រភេទដីស្រែទំនាបដែលមានស្រទាប់ពណ៌ប្រផេះ ឬខៀវដោយសារការលិចទឹកយូរ និងខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ហើយមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គទាប ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ជីជារឿងចាំបាច់។ | ដូចជាអេប៉ុងចាស់ដែលត្រាំក្នុងទឹកយូរ រួចហាប់ណែន និងមិនសូវមានផ្ទុកសាប៊ូ (សារធាតុចិញ្ចឹម) នៅខាងក្នុង។ |
| Bray II-P availability (ភាពអាចរកបាននៃផូស្វ័រតាមវិធីសាស្ត្រ Bray II) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងអាស៊ីតដើម្បីទាញយកនិងវាស់វែងកម្រិតផូស្វ័រសកម្មនៅក្នុងដី ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើដីនោះមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណាំដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ស្កេនម៉ាញេទិក ដើម្បីរកមើលនិងវាស់វែងបរិមាណរ៉ែមាសដែលកប់នៅក្រោមដី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
