បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់អណ្តូងរ៉ែក្នុងស្រុក Gatumba ប្រទេសរវ៉ាន់ដា សម្បូរទៅដោយស្រទាប់ដីកាកសំណល់អណ្តូងរ៉ែ (Technosols) ដែលខ្វះជីជាតិ ប៉ុន្តែដោយសារកង្វះខាតដីកសិកម្ម ការកែលម្អគុណភាពដីទាំងនេះដើម្បីដាំដុះគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ដាំដុះក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse experiment) ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដី និងជីខុសៗគ្នាតាមការរៀបចំដោយចៃដន្យពេញលេញ (Complete Randomized Design)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pegmatite Substrate with T+MRP+TSP ការប្រើប្រាស់ដី Pegmatite សុទ្ធ ជាមួយជីវម៉ាស Tithonia, ជី MRP និង TSP |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកសៀងខ្ពស់បំផុត និងជួយឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកជីវជាតិ (N, P, K) បានយ៉ាងល្អ ដោយសារទម្រង់ដីមានភាពធូរ និងកម្រិត pH សមស្របមិនបង្កជាតិពុលអាលុយមីញ៉ូម។ | តម្រូវឱ្យមានការគណនានិងលាយបញ្ចូលគ្នានូវប្រភេទជីច្រើនមុខ (ជី TSP ងាយរលាយ និងជីរ៉ែ MRP រលាយយឺត)។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកសៀងខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ២,០៦៥ តោនក្នុងមួយហិកតា។ |
| Mixture Substrate (Pegmatite + Lixisol Bt) ការប្រើប្រាស់ល្បាយដី (Pegmatite លាយជាមួយ Lixisol Bt) |
ជួយបង្កើនសមត្ថភាពទប់ទឹកនៅក្នុងដី (Water holding capacity) ដែលមានសារៈសំខាន់នៅរដូវប្រាំង និងមានសក្តានុពលក្នុងការសន្សំសំចៃសរីរាង្គធាតុក្នុងរយៈពេលយូរ។ | ដីមានកម្រិត pH ទាប (អាស៊ីត) ដែលធ្វើឱ្យថយចុះសកម្មភាពមេរោគក្នុងដី បង្កើនជាតិពុលអាលុយមីញ៉ូម និងធ្វើឱ្យជីផូស្វ័រ (P) កកស្ទះមិនរលាយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងដី Pegmatite សុទ្ធ (ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតត្រឹម ១,៥៩ តោន/ហិកតា សម្រាប់ការព្យាបាល T+MRP+TSP)។ |
| Tithonia Biomass Alone (T) ការប្រើប្រាស់តែជីវម៉ាស Tithonia diversifolia (T) |
ចំណាយតិចតួចបំផុត ងាយស្រួលរកនៅតាមសហគមន៍ និងជាប្រភពនៃសរីរាង្គធាតុសម្រាប់កែលម្អដីខូចគុណភាព។ | មិនមានផ្ទុកបរិមាណផូស្វ័រ (P) គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគាំទ្រដល់ការលូតលាស់ និងការចាប់យកអាសូត (N2 fixation) របស់សណ្តែកសៀងឱ្យបានពេញលេញនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ១,៦៧ តោន/ហិកតា លើដី Pegmatite និង ១,០៤ តោន/ហិកតា លើល្បាយដី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈពិសោធន៍កសិកម្មក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក និងឧបករណ៍វិភាគគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អណ្តូងរ៉ែ Gatumba ប្រទេសរវ៉ាន់ដា ដែលប្រើប្រាស់ប្រភេទដី Pegmatite ជាក់លាក់ និងធ្វើតេស្តក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់ដែលអាចគ្រប់គ្រងជាតិសំណើមបាន។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា តំបន់រ៉ែ (ឧទាហរណ៍ រ៉ែមាស ឬរ៉ែដែក) អាចមានលក្ខណៈរូប និងគីមីនៃដីខុសពីនេះ ដូចជាដីក្រហម (Laterite) ឬដីអាស៊ីតខ្លាំង ដែលទាមទារការសិក្សាបន្ស៊ាំបន្ថែមទៅលើបរិមាណជី និងប្រភេទកាកសំណល់រុក្ខជាតិក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គបៃតងរួមបញ្ចូលជាមួយជីរ៉ែផូស្វាត គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការស្តារដីរិចរិល។
ជារួម ការអនុវត្តនេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយចំណាយតិច និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ការស្តារគុណភាពដីរិចរិល និងលើកកម្ពស់ទិន្នផលកសិកម្មសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Technosols (ដីកាកសំណល់ឧស្សាហកម្ម/ដីអណ្តូងរ៉ែ) | ដីដែលកើតចេញពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដូចជាកាកសំណល់ពីការដ្ឋានរុករករ៉ែ ដែលជាទូទៅខ្វះជីជាតិ និងមិនមានរចនាសម្ព័ន្ធល្អសម្រាប់ការដាំដុះ ហើយទាមទារការកែលម្អមុនពេលធ្វើកសិកម្ម។ | វាប្រៀបដូចជាការយកកម្ទេចកំទីថ្ម និងដីពីការដ្ឋានសាងសង់មកធ្វើជាដីសម្រាប់ដាំដំណាំ ដែលត្រូវការលាយជីជាច្រើនទើបរុក្ខជាតិអាចរស់បាន។ |
| Pegmatite (សិលាប៉ិចម៉ាទីត) | ប្រភេទថ្មភ្នំភ្លើងដែលមានគ្រាប់ធំៗ។ នៅក្នុងបរិបទនៃការសិក្សានេះ វាគឺជាកាកសំណល់ដែលសេសសល់ពីការជីករ៉ែ Coltan ហើយត្រូវបានគេយកមកប្រើជាដីសិប្បនិម្មិត (Substrate) សម្រាប់ការដាំដុះសាកល្បង។ | វាជាបំណែកថ្មគ្រើមៗដែលគេបោះបង់ចោលក្រោយពេលចម្រាញ់យករ៉ែមានតម្លៃរួចរាល់ ដូចជាកាកសំណល់គ្រួសដែលសល់ពីការរែងយកមាស។ |
| Lixisol Bt (ស្រទាប់ដី Lixisol Bt) | ជាប្រភេទដីតំបន់ត្រូពិចដែលមានផ្ទុកដីឥដ្ឋខ្ពស់នៅក្នុងស្រទាប់ខាងក្រោម (ស្រទាប់ Bt) ដែលជួយរក្សាសំណើមបានល្អ ប៉ុន្តែច្រើនតែមានកម្រិតជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ ងាយកកស្ទះ និងខ្វះជីវជាតិ។ | វាដូចជាដីឥដ្ឋស្អិតៗនៅក្រោមស្រទាប់ដីខាងលើ ដែលអាចស្តុកទឹកបានល្អនៅរដូវប្រាំង ប៉ុន្តែវាមិនសូវមានជីជាតិសម្រាប់រុក្ខជាតិញ៉ាំនោះទេ។ |
| Tithonia diversifolia (ជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ Tithonia / ទន្ទ្រានខែត្រយក្ស) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិព្រៃដែលដុះលូតលាស់លឿន និងសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម។ គេច្រើនកាប់យកស្លឹកនិងដើមរបស់វាមកចិញ្ច្រាំធ្វើជាជីសរីរាង្គបៃតង ដើម្បីកែលម្អគុណភាពដី និងជួយបំបែកជាតិផូស្វ័រនៅក្នុងដីឱ្យដំណាំស្រូបយកបាន។ | វាប្រៀបដូចជាថ្នាំប៉ូវធម្មជាតិ ដោយយើងយកស្លឹកឈើតាមចិញ្ចើមផ្លូវមកកប់ក្នុងដីដើម្បីធ្វើជាជីចំណីដល់ដំណាំដោយមិនបាច់ចំណាយលុយទិញ។ |
| Rock Phosphate (ជីរ៉ែផូស្វាត) | ប្រភពរ៉ែធម្មជាតិដែលមានផ្ទុកធាតុផូស្វ័រ ដែលរលាយយឺតៗក្នុងដី (ជាពិសេសដីដែលមានជាតិអាស៊ីតបន្តិច) ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាជីដើម្បីផ្តល់ជីវជាតិ P ដល់ដំណាំក្នុងរយៈពេលយូរដោយមិនងាយហូរជ្រាបអស់។ | វាដូចជាគ្រាប់ថ្នាំវីតាមីនដែលរលាយយឺតៗក្នុងក្រពះ ដែលបញ្ចេញជីវជាតិបន្តិចម្តងៗទៅឱ្យរុក្ខជាតិជារៀងរាល់ថ្ងៃរហូតដល់អស់។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត / កំណកំណើតអាសូត) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរីប្រភេទពិសេសរស់នៅក្នុងឫសរបស់រុក្ខជាតិអំបូរវល្លិ៍ ឬសណ្តែក ធ្វើការទាញយកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹមអាម៉ូញ៉ូមសម្រាប់រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅក្រោមដី ដែលចាប់យកខ្យល់អាកាសមកផលិតជាជីសម្រាប់ចិញ្ចឹមដើមឈើដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់បាចជីបន្ថែម។ |
| Cation Exchange Capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង / CEC) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់គ្រាប់ដីក្នុងការទប់ទល់ និងរក្សាសារធាតុចិញ្ចឹម (ដែលជាទម្រង់អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន ដូចជាប៉ូតាស្យូម ឬកាល់ស្យូម) មិនឱ្យលេចជ្រាបទៅបាត់ ដើម្បីទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកនៅពេលក្រោយ។ | វាប្រៀបដូចជាកម្លាំងឆក់របស់មេដែកនៅក្នុងដី ដែលជួយទាញចាប់យកជីជាតិទុក មិនឱ្យទឹកភ្លៀងហូរនាំយកទៅបាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
