បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាដីខ្សោះជីជាតិនិងខ្វះបាក់តេរីជួយចាប់យកអាសូត (Rhizobia) សម្រាប់ដំណាំសណ្តែកសៀងនៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូតរួមជាមួយបាក់តេរី Rhizobium japonicum។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍នៅទីតាំងផ្សេងៗគ្នាក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបទិន្នផលសណ្តែកសៀងក្រោមលក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ និងមិនប្រើប្រាស់បាក់តេរីរួមជាមួយជីអាសូតក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rhizobium japonicum Inoculation Alone ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Rhizobium japonicum តែមួយមុខ |
ចំណាយតិច ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងជួយកែលម្អគុណភាពដីតាមរយៈការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសដោយធម្មជាតិ។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការលាយ និងរក្សាទុក ដើម្បីកុំឱ្យបាក់តេរីងាប់មុនពេលយកទៅដាំ (ឧទាហរណ៍ ត្រូវចៀសវាងកម្តៅថ្ងៃដោយផ្ទាល់)។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការប្រើជីអាសូតកម្រិតខ្ពស់ (១២ គ.ក្រ/រ៉ៃ) ដែលមិនមានលាយបាក់តេរីយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Nitrogen Fertilizer Alone (up to 24 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតតែមួយមុខ (រហូតដល់ ២៤គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ងាយស្រួលក្នុងការទិញនិងប្រើប្រាស់ ហើយផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដោយផ្ទាល់ដល់ដំណាំភ្លាមៗ។ | ធ្វើឱ្យកសិករចំណាយដើមទុនខ្ពស់ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពលើដីដែលខ្សោះជីជាតិខ្លាំង និងមិនមាននិរន្តរភាពសម្រាប់ដី។ | ទិន្នផលទទួលបានទាបជាងវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់បាក់តេរីតែមួយមុខ នៅគ្រប់ទីតាំងពិសោធន៍ទោះបីជាបង្កើនជីដល់ ២៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ ក៏ដោយ។ |
| Combination of Rhizobium Inoculation and Nitrogen Fertilizer ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Rhizobium រួមជាមួយជីអាសូត |
ធានាបាននូវវត្តមានអាសូតសម្រាប់រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ ក្នុងករណីដែលដំណើរការបង្កើតដុំពកឬសរបស់បាក់តេរីមិនបានជោគជ័យ។ | ជាការខ្ជះខ្ជាយថវិកាដោយឥតប្រយោជន៍ ព្រោះការដាក់ជីអាសូតអាចរារាំងដំណើរការចាប់យកអាសូតធម្មជាតិរបស់បាក់តេរី។ | មិនមានការកើនឡើងទិន្នផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ឡើយ បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់បាក់តេរីតែមួយមុខ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីការសន្សំសំចៃចំណាយយ៉ាងច្រើន តាមរយៈការបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតដ៏មានតម្លៃថ្លៃ ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ការចាក់បញ្ចូលបាក់តេរីដែលមានតម្លៃថោកជំនួសវិញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (ខេត្តរ៉យអេត ខនកែន នគររាជសីមា និងមហាសារខាម ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣-១៩៧៤) ដែលជាតំបន់មានស្ថានភាពដីខ្សាច់ ខ្សោះជីជាតិ និងគ្មានបាក់តេរី Rhizobium ពីធម្មជាតិ។ លក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងខេត្តជាច្រើននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់បាក់តេរីជំនួសជីអាសូតនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញ។
សរុបមក ការណែនាំឱ្យកសិករងាកមកប្រើប្រាស់បាក់តេរី Rhizobium និងបញ្ឈប់ការប្រើជីអាសូតលើដំណាំសណ្តែកសៀង គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រឈ្នះ-ឈ្នះ ដែលជួយទាំងសេដ្ឋកិច្ចកសិករ និងបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rhizobium japonicum (បាក់តេរី រីហ្សូប៊ីយូម ចាប៉ូនីគូម) | វាជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយមានទំនាក់ទំនងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយនឹងឬសរបស់រុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែក។ វាមានសមត្ថភាពស្រូបយកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិអាចយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលតាំងទីលំនៅនៅនឹងឬសសណ្តែក ដែលផលិតជីអាសូតឱ្យសណ្តែកប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Inoculation / Inoculant (ការចាក់បញ្ចូលមេបាក់តេរី / ការប្រឡាក់គ្រាប់ពូជជាមួយមេបាក់តេរី) | គឺជាដំណើរការនៃការយកមេបាក់តេរី (ដូចជា Rhizobium) ទៅលាយឬប្រឡាក់ជាមួយគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិមុនពេលយកទៅដាំ ដើម្បីធានាថាពេលគ្រាប់ពូជដុះឡើង វានឹងមានបាក់តេរីចាំបាច់នៅជាប់នឹងឬសស្រាប់សម្រាប់ការចាប់យកអាសូត។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬផ្តល់កងទ័ពការពារតាំងពីកំណើតដល់គ្រាប់ពូជ ដើម្បីឱ្យវាមានសមត្ថភាពផលិតអាហារដោយខ្លួនឯងពេលវាធំឡើង។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត / การตรึงไนโตรเจน) | គឺជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរីទាញយកឧស្ម័នអាសូត (N2) ដែលមានសេរីនៅក្នុងខ្យល់ (បរិយាកាស) ហើយបំប្លែងវាទៅជាសមាសធាតុអាម៉ូញាក់ (NH3) ឬទម្រង់អាសូតផ្សេងទៀតដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមនិងស្លឹកបាន។ | ដូចជាការទាញយកខ្យល់អាកាសទទេរៗមកបំប្លែងជាជីរាវដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិផឹកបានតាមរយៈម៉ាស៊ីនចម្រោះពិសេសរបស់បាក់តេរី។ |
| Nodulation (ការបង្កើតដុំពកឬស / การติดปมราก) | ជាការកកើតឡើងនូវដុំពកតូចៗនៅលើប្រព័ន្ធឬសរបស់រុក្ខជាតិអម្បូរសណ្តែក ដែលជាលទ្ធផលនៃការឆ្លងចូលនិងរស់នៅរបស់បាក់តេរី Rhizobium។ ដុំពកទាំងនេះគឺជាកន្លែងដែលដំណើរការចាប់យកអាសូតប្រព្រឹត្តទៅ។ | ដូចជាការសាងសង់បន្ទប់ពិសោធន៍តូចៗនៅតាមប្ញសរុក្ខជាតិ ដែលបាក់តេរីយកធ្វើជាកន្លែងស្នាក់នៅ និងជាទីតាំងផលិតជី។ |
| Nitrogen fertilizer (ជីអាសូត / ปุ๋ยไนโตรเจน) | ជាប្រភេទជីគីមី (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុអាសូតកំហាប់ខ្ពស់ ដែលគេយកទៅបាចក្នុងដីដើម្បីជួយជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក និងដើមរបស់រុក្ខជាតិ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេរកឃើញថាការដាក់ជីនេះច្រើនពេកអាចរារាំងសកម្មភាពរបស់បាក់តេរី Rhizobium ទៅវិញ ដោយធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខ្ជិលបង្កើតដុំពកឬស។ | ដូចជាការទិញអាហារសម្រเร็จរូបឱ្យកូនញ៉ាំ ដែលធ្វើឱ្យកូនលែងចង់រៀនធ្វើម្ហូប (បាក់តេរីលែងបង្កើតអាសូត) ដោយខ្លួនឯងទៀត។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ / แบบ randomized complete block) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (តំបន់) ផ្សេងៗគ្នា ហើយចាត់តាំងការសាកល្បង (ឧ. កម្រិតជីផ្សេងៗ) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីធម្មជាតិ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗស្មើៗគ្នា ហើយចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសវិញ្ញាសាប្រឡង ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងដោយសារកន្លែងអង្គុយរបស់សិស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
