បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីរបស់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ (Plutella xylostella L.) ដោយស្វែងរកសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិធម្មជាតិដែលមានសុវត្ថិភាពដើម្បីជំនួសថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តក្នុងកែវពិសោធន៍ (in vitro) ដើម្បីវាយតម្លៃសកម្មភាពសម្លាប់សត្វល្អិតនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិចំនួន ៤៣ប្រភេទ ទៅលើដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethanol extract of Abrus precatorius (Seed) សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់រុក្ខជាតិ Abrus precatorius ដោយប្រើអេតាណុល |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិតខ្ពស់បំផុត ដោយអាចសម្លាប់ដង្កូវបាន ៩៦.៦% នៅកំហាប់ 40 mg/ml និង ១០០% នៅកំហាប់ 60 mg/ml។ | គ្រាប់រុក្ខជាតិនេះមានផ្ទុកសារធាតុពុលដល់មនុស្សឈ្មោះថា Abrin ដូច្នេះវាមិនត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងសម្រាប់កសិករឡើយ។ | អត្រាស្លាប់របស់ដង្កូវ ៩៦.៦% - ១០០% ប៉ុន្តែមានហានិភ័យជាតិពុលដល់មនុស្ស។ |
| Ethanol extract of Acorus calamus (Rhizome) សារធាតុចម្រាញ់ពីមើមរុក្ខជាតិ Acorus calamus ដោយប្រើអេតាណុល |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ ដោយសម្រេចបានអត្រាស្លាប់ ៨០% នៅកំហាប់ 40 mg/ml និង ១០០% នៅកំហាប់ 60 mg/ml។ | បណ្ដាលឱ្យមានការពុលដល់រុក្ខជាតិ (Phytotoxic) ពោលគឺធ្វើឱ្យស្លឹកស្ពៃក្ដោបខូចខាត ទោះបីជានៅកំហាប់ទាប (20 mg/ml) ក៏ដោយ។ | អត្រាស្លាប់របស់ដង្កូវ ៨០% - ១០០% ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ស្លឹកដំណាំ (Phytotoxic)។ |
| Ethanol extract of Duranta repens (Leaf) សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹករុក្ខជាតិ Duranta repens ម៉ាជូព្រឹក ដោយប្រើអេតាណុល |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ដង្កូវបានយ៉ាងល្អ (៨៣.៣% នៅកំហាប់ 40 mg/ml និង ១០០% នៅកំហាប់ 60 mg/ml) ដោយមិនមានរាយការណ៍ពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដូចរុក្ខជាតិពីរខាងលើ។ | ទាមទារការស្រាវជ្រាវបន្ថែមដើម្បីបន្សុទ្ធ និងកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធគីមីនៃសារធាតុសកម្មដែលមានប្រសិទ្ធភាពនេះ។ | អត្រាស្លាប់របស់ដង្កូវ ៨៣.៣% - ១០០% ដែលជាជម្រើសល្អជាងគេសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្ត។ |
| Ethanol extract of Aglaia odorata (Leaf) / Bixa orellana (Seed) សារធាតុចម្រាញ់ពីស្លឹក Aglaia odorata និងគ្រាប់ Bixa orellana |
បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាព ១០០% នៅពេលប្រើក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ (60 mg/ml) និងមានសកម្មភាពទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណីរបស់ដង្កូវ (Antifeedant action)។ | នៅកំហាប់ធម្មតា (40 mg/ml) ប្រសិទ្ធភាពមានកម្រិតមធ្យមត្រឹមតែ ៦០% ទៅ ៧៦.៧% ដែលទាមទារឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើន។ | អត្រាស្លាប់ ១០០% នៅកំហាប់ខ្ពស់ ព្រមទាំងការពារដង្កូវមិនឱ្យស៊ីស្លឹកដំណាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចម្រាញ់សារធាតុពីរុក្ខជាតិដោយប្រើសារធាតុរំលាយ ព្រមទាំងមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតស្តង់ដារសម្រាប់ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ និងសត្វល្អិតក្នុងតំបន់។ កត្តានេះអាចខ្វះការពិចារណាលើលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងនៅទីវាល (ដូចជាពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងភ្លៀងដែលធ្វើឱ្យថ្នាំសាប) និងកម្រិតភាពធន់របស់សត្វល្អិតនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការរកឃើញរុក្ខជាតិមួយចំនួនមានជាតិពុលដល់មនុស្ស និងដំណាំ គឺជាបញ្ហាសុវត្ថិភាពដ៏សំខាន់ដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការច្នៃប្រឌិតថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្រ្ត (Biopesticides) ដោយសារប្រទេសយើងមានភាពសម្បូរបែបនៃរុក្ខជាតិស្រដៀងគ្នានេះ។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីរុក្ខជាតិគឺជាជំហានឆ្ពោះទៅរកកសិកម្មនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងជាក់ស្តែងលើទីវាល និងការវាយតម្លៃយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើសុវត្ថិភាពមុននឹងផ្សព្វផ្សាយដល់កសិករ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro bioassay (ការធ្វើតេស្តជីវសាស្រ្តក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការសាកល្បងដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃសារធាតុណាមួយទៅលើសត្វមានជីវិត (ដូចជាសត្វល្អិត) ដោយធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិស្ថានដែលគ្រប់គ្រងបាន ដូចជាកែវ ឬថាសពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ មិនមែននៅទីវាលធម្មជាតិឡើយ។ | ដូចជាការសាកល្បងបើកបររថយន្តថ្មីនៅក្នុងទីលានបិទជិត មុននឹងយកវាទៅបើកបរលើផ្លូវធំ។ |
| Crude-extract (សារធាតុចម្រាញ់ឆៅ) | សារធាតុរាវដែលទទួលបានពីការត្រាំ ឬកិនរុក្ខជាតិជាមួយសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេតាណុល) ដោយមិនទាន់ឆ្លងកាត់ដំណើរការបន្សុទ្ធដើម្បីទាញយកតែសារធាតុសកម្មសុទ្ធនោះទេ។ វានៅមានលាយឡំសមាសធាតុគីមីរាប់រយមុខពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាទឹកតែដែលយើងទើបតែឆុងចេញពីស្លឹកតែ ដែលមានលាយឡំសារធាតុច្រើនមុខចូលគ្នា មិនទាន់ចម្រាញ់យកតែជាតិកាហ្វេអ៊ីនសុទ្ធ។ |
| Plutella xylostella (ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយចំពោះដំណាំអម្បូរស្ពៃ ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើតភាពធន់ទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីស្ទើរតែគ្រប់ប្រភេទ។ | ដូចជាចោរដែលពាក់អាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើង ដែលធ្វើឱ្យប៉ូលីស (ថ្នាំគីមី) ពិបាកនឹងបង្ក្រាប។ |
| Phytotoxic (ការពុលដល់រុក្ខជាតិ / ភូតពុល) | លក្ខណៈនៃសារធាតុគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កោសិការបស់រុក្ខជាតិ ឬដំណាំខ្លួនឯង ដូចជាធ្វើឱ្យខ្លោចស្លឹក ក្រិន ឬងាប់ដើម។ | ដូចជាការលេបថ្នាំពេទ្យដើម្បីព្យាបាលជំងឺ តែថ្នាំនោះបែរជាធ្វើឱ្យរលាកក្រពះអ្នកជំងឺទៅវិញ។ |
| Antifeedant action (សកម្មភាពទប់ស្កាត់ការស៊ីចំណី) | សមត្ថភាពនៃសារធាតុណាមួយដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតឈប់ ឬបដិសេធមិនស៊ីចំណី (ស្លឹករុក្ខជាតិ) ទោះបីជាវាមិនបានសម្លាប់សត្វល្អិតនោះភ្លាមៗដោយជាតិពុលក៏ដោយ ដែលទីបំផុតសត្វល្អិតនឹងស្លាប់ដោយសារអត់អាហារ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំល្វីងលើម្រាមដៃក្មេង ដើម្បីកុំឱ្យក្មេងបៅដៃខ្លួនឯង។ |
| Third instar larvae (ដង្កូវដំណាក់កាលទី៣) | ដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់របស់ដង្កូវ បន្ទាប់ពីវាបានសកកកម្ទេចចាស់ (molt) ចំនួនពីរដង។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ដង្កូវមានទំហំធំល្មម រឹងមាំ និងស៊ីចំណីច្រើន ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពថ្នាំ។ | ដូចជាកុមារដែលឈានចូលវ័យជំទង់ ដែលមានការលូតលាស់លឿននិងញ៉ាំអាហារច្រើន។ |
| Abbott's formula / Corrected mortality (រូបមន្ត Abbott / អត្រាស្លាប់កែតម្រូវ) | ការគណនាអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិតដោយដកចេញនូវចំនួនសត្វល្អិតដែលស្លាប់ដោយធម្មជាតិ (ក្នុងក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលមិនប្រើថ្នាំ) ដើម្បីធានាថាភាគរយនៃការស្លាប់ដែលបង្ហាញគឺពិតជាបណ្ដាលមកពីឥទ្ធិពលថ្នាំសុទ្ធសាធ។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដោយដកចេញនូវថ្លៃដើមនិងចំណាយផ្សេងៗ មិនមែនរាប់តែប្រាក់ចំណូលសរុបនោះទេ។ |
| Spreader (សារធាតុជំនួយការតោងជាប់) | សារធាតុបន្ថែមដែលគេលាយចូលក្នុងទឹកថ្នាំ ដើម្បីជួយឱ្យទឹកថ្នាំអាចរាលដាល និងតោងជាប់បានល្អនៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ ឬខ្លួនសត្វល្អិត ដោយកាត់បន្ថយកម្លាំងតានតឹងផ្ទៃទឹក (Surface tension)។ | ដូចជាការប្រើសាប៊ូលាងចាន ដែលជួយបំបែកខ្លាញ់និងធ្វើឱ្យទឹកអាចរាលដាលសព្វផ្ទៃចានបានល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
