បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការកម្ចាត់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ (Plutella xylostella) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃស៊ីបំផ្លាញដំណាំបន្លែ ដោយស្វែងរកសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិតនេះ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការសាកល្បងសារធាតុចម្រាញ់ដោយអេតាណុលពីសំណាករុក្ខជាតិចំនួន ៤៩ ពី ៤៤ ប្រភេទ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពរបស់វាក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Annona spp. Seed Extracts (Contact & Stomach Poisoning) សារធាតុចម្រាញ់ពីគ្រាប់ Annona (ពុលតាមការប៉ះពាល់ និងក្រពះ) |
មានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ដង្កូវបាន ១០០% ទាំងតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ និងនៅពេលដង្កូវស៊ីស្លឹក។ ក្នុងកំហាប់ទាបក៏នៅតែមានប្រសិទ្ធភាពពុលក្រពះ។ | ទាមទារបរិមាណគ្រាប់ច្រើន និងដំណើរការចម្រាញ់ដើម្បីទទួលបានសារធាតុសកម្មកំហាប់ខ្ពស់។ | អត្រាស្លាប់ ១០០% (កំហាប់ 20 mg/ml) និង ៤៣-៤៦.៧% (កំហាប់ 5 mg/ml)។ |
| Stemona collinsae Root Extract (Stomach Poisoning) សារធាតុចម្រាញ់ពីឫស Stemona collinsae (ពុលក្រពះ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្លាប់ដង្កូវបាន ១០០% ដោយសារធាតុពុលជ្រាបចូលទៅក្នុងពោះវៀនសត្វល្អិតនៅពេលវាស៊ីស្លឹករុក្ខជាតិ។ | គ្មានសកម្មភាពសម្លាប់តាមរយៈការប៉ះពាល់នោះទេ ទាមទារឱ្យដង្កូវស៊ីស្លឹកដែលប្រឡាក់ថ្នាំទើបមានប្រសិទ្ធភាព។ | អត្រាស្លាប់ ១០០% (កំហាប់ 20 mg/ml) និង ២៦.៧% (កំហាប់ 5 mg/ml)។ |
| Other Plant Extracts (e.g., Schefflera leucantha) សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត (ឧ. Schefflera leucantha) |
រុក្ខជាតិខ្លះមានសកម្មភាពបណ្ដេញសត្វល្អិត (Repellent action) ជាជាងការសម្លាប់។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ ឬអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ស្លឹកដំណាំ (Phytotoxic) ដូចជាករណី Alpinia galanga។ | អត្រាស្លាប់ ០% នៅកំហាប់ 20 mg/ml។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសារធាតុរំលាយគីមីសម្រាប់ដំណើរការចម្រាញ់ បន្ទប់ពិសោធន៍ដែលអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពបាន និងការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតសម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៅប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ដោយសាកល្បងតែលើដង្កូវវគ្គទី៣ ក្នុងលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាពថេរ។ លទ្ធផលនេះប្រហែលជាមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល ឬលើដង្កូវនៅវគ្គលូតលាស់ផ្សេងទៀត។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារអាកាសធាតុថៃនិងកម្ពុជាស្រដៀងគ្នា ហើយរុក្ខជាតិទាំងនេះសម្បូរនៅស្រុកយើង ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីរុក្ខជាតិដែលរកបានក្នុងស្រុកនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក នឹងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីនាំចូលដែលមានគ្រោះថ្នាក់ និងជួយលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crude-extracts (សារធាតុចម្រាញ់កម្រិតដំបូង) | សារធាតុរាវដែលទទួលបានពីការត្រាំរុក្ខជាតិក្នុងសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេតាណុល) ដើម្បីទាញយកសមាសធាតុគីមីចម្រុះចេញពីរុក្ខជាតិនោះ ដោយមិនទាន់មានការបន្សុទ្ធបំបែកយកសារធាតុសកម្មណាមួយជាក់លាក់នៅឡើយទេ។ | ដូចជាទឹកតែដែលយើងទើបតែឆុងរួច ដែលស្រូបយកទាំងពណ៌ រសជាតិ និងក្លិនពីស្លឹកតែ ប៉ុន្តែយើងមិនទាន់បំបែកយកជាតិកាហ្វេអ៊ីនសុទ្ធចេញពីវានោះទេ។ |
| Third instar larvae (ដង្កូវវគ្គទី៣) | ដំណាក់កាលលូតលាស់ទីបីរបស់ដង្កូវមេអំបៅ បន្ទាប់ពីវាបានសកកកោសិកាចាស់ (molting) ចំនួនពីរដង។ នេះជាដំណាក់កាលដែលវាស៊ីចំណីច្រើន បំផ្លាញដំណាំខ្លាំង និងជាទូទៅត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | ដូចជាកុមារដែលឈានចូលវ័យជំទង់ ដែលលូតលាស់លឿន និងត្រូវការញ៉ាំអាហារច្រើនជាងមុន ដើម្បីត្រៀមខ្លួនក្លាយជាមនុស្សធំ។ |
| Contact poisoning (ពុលតាមការប៉ះពាល់) | យន្តការនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិត និងសម្លាប់វាភ្លាមៗនៅពេលដែលស្បែក ឬដងខ្លួនរបស់វាប៉ះផ្ទាល់ជាមួយនឹងសារធាតុពុល ដោយមិនចាំបាច់ឲ្យសត្វល្អិតនោះស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះនោះទេ។ | ដូចជាការរលាកស្បែកដោយសារការសាចត្រូវទឹកអាស៊ីត គឺគ្រាន់តែប៉ះសើស្បែកខាងក្រៅក៏មានគ្រោះថ្នាក់ និងបាត់បង់ជីវិតបានដែរ។ |
| Stomach poisoning (ពុលក្រពះ) | យន្តការនៃថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសត្វល្អិតស៊ីចំណី (ដូចជាស្លឹករុក្ខជាតិ) ដែលមានប្រឡាក់សារធាតុពុលនោះចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ទើបវាចាប់ផ្តើមធ្វើទុក្ខជ្រាបចូលទៅក្នុងសរសៃឈាម និងសម្លាប់សត្វល្អិតនោះ។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារពុល ដែលវាមិនបញ្ចេញរោគសញ្ញាពេលកាន់នៅនឹងដៃទេ លុះត្រាតែលេបចូលដល់ក្រពះទើបចាប់ផ្តើមពុល។ |
| Corrected mortality (អត្រាស្លាប់ដែលបានកែតម្រូវ) | ការគណនាភាគរយនៃសត្វល្អិតដែលស្លាប់ដោយសារថ្នាំ ដោយដកចេញនូវចំនួនសត្វល្អិតដែលស្លាប់ដោយធម្មជាតិ (នៅក្នុងក្រុមសាកល្បងដែលមិនបានដាក់ថ្នាំ/Control Group) ដើម្បីឲ្យដឹងពីប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដរបស់ថ្នាំ (ជាទូទៅគេប្រើរូបមន្ត Abbott)។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធនៃការលក់ទំនិញ ដោយត្រូវដកថ្លៃដើម និងការខូចខាតធម្មតាចេញសិន ទើបដឹងថាចំណេញពិតប្រាកដប៉ុន្មាន។ |
| Phytotoxic (ពុលដល់រុក្ខជាតិ) | លក្ខណៈនៃសារធាតុគីមី ឬថ្នាំ ដែលទោះបីជាវាអាចសម្លាប់សត្វល្អិតបាន ក៏វានឹងបង្កផលប៉ះពាល់ បំផ្លាញ ឬធ្វើឲ្យរលាកដល់កោសិការបស់រុក្ខជាតិ ឬស្លឹកដំណាំនោះវិញដែរ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំសម្លាប់មេរោគដើម្បីព្យាបាលជំងឺ តែវាបែរជាធ្វើឱ្យយើងឈឺក្រពះ ដែលជាផលរំខាន (Side effect) ដល់រាងកាយយើងផ្ទាល់។ |
| Plutella xylostella (ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ) | ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ដង្កូវមេអំបៅខ្នងពេជ្រ (Diamondback moth) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ បំផ្លាញដំណាំអម្បូរស្ពៃ (ដូចជាស្ពៃក្តោប ខាត់ណា) ដោយសារវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការឆាប់ស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីគ្រប់ប្រភេទ។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយកាចសាហាវដែលចេះបំប្លែងខ្លួនជាប់ជានិច្ច ដែលធ្វើឲ្យថ្នាំពេទ្យធម្មតាពិបាកនឹងព្យាបាលវាឲ្យជាសះស្បើយបាន។ |
| Acetogenin (អាសេតូហ្សេនីន) | សមាសធាតុគីមីធម្មជាតិ (Biomolecule) ដែលមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិអម្បូរទៀប (Annonaceae) ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្នុងការកាត់ផ្តាច់ការផលិតថាមពលនៅក្នុងកោសិកា ធ្វើឲ្យវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាអ្នកកាត់ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងរោងចក្ររបស់សត្រូវ ដែលធ្វើឲ្យម៉ាស៊ីនទាំងអស់ឈប់ដំណើរការ ហើយរោងចក្រនោះត្រូវដួលរលំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
