បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវនៅក្នុងប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នានៅប្រទេសថៃ ដោយសារតែព័ត៌មានជាក់ស្តែងជុំវិញបញ្ហានេះនៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្លង់ពិសោធន៍បែប Factorial លើប្រភេទដីចំនួន ៣ ដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គខុសៗគ្នា ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD7។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Without EM and Fertilizer) ការមិនប្រើប្រាស់ EM និងមិនប្រើជី (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាលើធាតុចូលកសិកម្មឡើយ។ | ទទួលបានទិន្នផលស្រូវទាបបំផុត និងដើមស្រូវមិនសូវមានការលូតលាស់ល្អ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត (ឧទាហរណ៍ត្រឹមតែ ៣១ ក្រាម ក្នុង៤គុម្ព សម្រាប់តំបន់ Phrae)។ |
| EM Application Alone ការប្រើប្រាស់ EM តែឯង |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និងជាវិធីសាស្ត្រមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានសុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថាន។ | មិនអាចបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានទេ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គ (OM) ទាប។ | ទិន្នផលស្រូវមិនមានភាពខុសគ្នាខាងស្ថិតិពីការមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះឡើយ (ឧទាហរណ៍ ៣៣ ក្រាម ក្នុង៤គុម្ព សម្រាប់តំបន់ Phrae)។ |
| Chemical Fertilizer Application Alone ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែឯង |
ជួយជំរុញការលូតលាស់ និងបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានខ្ពស់ជាងគេ និងមានប្រសិទ្ធភាពច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនច្រើនលើការទិញជីគីមី និងអាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពដីបើប្រើប្រាស់យូរអង្វែងខុសបច្ចេកទេស។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានភាពខុសគ្នាដាច់ស្រឡះ (ឧទាហរណ៍ ៤៦ ក្រាម ក្នុង៤គុម្ព សម្រាប់តំបន់ Phrae)។ |
| Combination of Fertilizer and EM ការប្រើប្រាស់ជីគីមី រួមផ្សំជាមួយ EM |
អាចមានប្រយោជន៍ខ្លះក្នុងការរក្សាតុល្យភាពមីក្រូសរីរាង្គក្នុងដីសម្រាប់រយៈពេលវែង។ | ជាការខ្ជះខ្ជាយថវិកាបន្ថែមលើ EM ដោយហេតុថាទិន្នផលមិនមានការកើនឡើងលើសពីការប្រើជីគីមីតែឯងនោះទេ។ | ទិន្នផលស្រូវប្រហាក់ប្រហែល ឬមិនខុសគ្នាខាងស្ថិតិពីការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែឯង (ឧទាហរណ៍ ៤៣ ក្រាម ក្នុង៤គុម្ព សម្រាប់តំបន់ Phrae)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវសម្ភារៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើពិសោធន៍កសិកម្ម ដូចជាធុងដាំដុះ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់កែច្នៃដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីចំនួន៣ទីតាំង ដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ (OM) ពី ១,១២% ដល់ ៦,២២%។ នេះជាទិន្នន័យដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រែនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើន ដែលអាចយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងការណែនាំកសិករឱ្យយល់ត្រូវអំពីការប្រើប្រាស់ EM។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងក្នុងការជួយសន្សំសំចៃថវិកាកសិករកម្ពុជា ដោយលុបបំបាត់ការយល់ច្រឡំថា EM អាចជំនួសជីបានទាំងស្រុង។
ជារួម ក្រសួងកសិកម្ម និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលគួរតែយកទិន្នន័យនេះទៅផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីកុំឱ្យកសិករខាតបង់ប្រាក់លើការទិញ EM មកប្រើប្រាស់ខុសគោលដៅសម្រាប់ការបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganism (EM) (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព) | ជាបណ្តុំនៃអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ (ដូចជាបាក់តេរី ផ្សិត និងមេដំបែ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយរំពឹងថាវាជួយបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី បង្កើនជីជាតិ និងជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការញ៉ាំទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗជួយដល់ក្រពះពោះវៀនរបស់យើង តែនេះគឺសម្រាប់ដាក់ក្នុងដីដើម្បីជួយដល់ដំណាំ។ |
| Organic Matter (OM) (សារធាតុសរីរាង្គ) | ជាកាកសំណល់រុក្ខជាតិ និងសត្វដែលបានងាប់ ហើយរលួយក្លាយជាជីជាតិនៅក្នុងដី ដែលជាប្រភពអាហារយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់រុក្ខជាតិ និងអតិសុខុមប្រាណផ្សេងៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដី។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកចំណីអាហារនៅក្នុងដីសម្រាប់រុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមនិងស្លឹក។ |
| Fumigation (ការសម្លាប់មេរោគក្នុងដីដោយប្រើឧស្ម័ន) | ជាដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នពុល (ក្នុងករណីនេះគឺ Methyl bromide) ដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិត មេរោគ ផ្សិត និងគ្រាប់ស្មៅចង្រៃដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងដី មុនពេលចាប់ផ្តើមដាំដុះ។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មូស ឬសត្វល្អិតឱ្យងាប់អស់ពីក្នុងបន្ទប់ មុនពេលយើងចូលទៅរស់នៅ។ |
| Factorial arrangement in RCB (ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ Factorial ក្នុងទម្រង់ RCB) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម (Randomized Complete Block) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើតេស្តកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រើ/មិនប្រើ EM, ការប្រើ/មិនប្រើជី, ការសម្លាប់/មិនសម្លាប់មេរោគ) ដើម្បីសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងនោះ។ | ដូចជាការសាកល្បងចម្អិនម្ហូបដោយប្តូរគ្រឿងផ្សំ២ទៅ៣មុខក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីស្វែងរកការផ្សំចូលគ្នាណាមួយដែលធ្វើឱ្យម្ហូបឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Gall midge (សត្វល្អិតមមាចក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម្យ៉ាង (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ Orseolia oryzae) ដែលបំផ្លាញដំណាំស្រូវដោយពងដាក់លើដើម ហើយកូនដង្កូវរបស់វាស៊ីកាត់ផ្តាច់ទងកណ្តាល ធ្វើឱ្យដើមស្រូវលូតលាស់ខុសប្រក្រតី ក្លាយជាបំពង់រឹងៗ និងមិនអាចបញ្ចេញកួរបាន។ | ដូចជាដង្កូវដែលស៊ីតម្រង់ចូលទៅក្នុងស្នូលដើមរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្នូលនោះខូចនិងលែងមានសមត្ថភាពបង្កើតផ្លែផ្កា។ |
| Extractable K (ប៉ូតាស្យូមដែលអាចទាញយកបាន) | ជាបរិមាណនៃធាតុគីមីប៉ូតាស្យូម (K) នៅក្នុងដី ដែលស្ថិតក្នុងទម្រង់សកម្ម ហើយងាយស្រួលសម្រាប់ឫសរុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗ។ | ដូចជាប្រាក់សុទ្ធដែលយើងមានក្នុងហោប៉ៅ អាចយកទៅទិញអីវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ខុសពីប្រាក់ដែលជាប់ក្នុងគណនីធនាគារមានកាលកំណត់។ |
| Available P (ផូស្វ័រដែលមានស្រាប់) | ជាបរិមាណនៃធាតុគីមីផូស្វ័រ (P) នៅក្នុងដី ដែលរលាយក្នុងទឹកដី និងងាយស្រួលឱ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើម ដែលវាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលូតលាស់ឫស និងការចេញផ្កា។ | ដូចជាម្ហូបដែលគេចម្អិនឆ្អិនស្រាប់ និងរៀបចំដាក់លើតុរួចរាល់ ត្រៀមសម្រាប់តែញ៉ាំចូលទៅក្នុងពោះប៉ុណ្ណោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
