បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលស្រូវពូជ RD7 និងកាត់បន្ថយការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតនៅក្នុងប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នានៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្លុកស៊ីម៉ងត៍ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីចំនួនបី ដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គខុសៗគ្នា តាមរយៈការរៀបចំគំរូពិសោធន៍ជាលក្ខណៈកត្តា (Factorial Arrangement)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| EM Application Alone (Without Fertilizer) ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) តែមួយមុខ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់បរិស្ថាន និងកសិកម្មសរីរាង្គ។ ការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនទិន្នផលសម្រាប់ដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាបនោះទេ ហើយក៏មិនអាចទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត (Gall midge) បានដែរ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងការប្រើជីគីមីយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហើយសឹងតែមិនមានភាពខុសគ្នាពីការមិនប្រើអ្វីសោះនៅក្នុងដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាប (PRE និង PCR)។ |
| Chemical Fertilizer Application Alone ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែមួយមុខ |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមផ្ទាល់ដល់ដំណាំ ដែលធ្វើឱ្យស្រូវលូតលាស់លឿន និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ភ្លាមៗ មិនថានៅក្នុងដីប្រភេទណានោះទេ។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងទាមទារការចំណាយទុនច្រើនពីរដូវកាលមួយទៅរដូវកាលមួយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាប (៤៦ ក្រាម/៤គុម្ព នៅ PRE) បើធៀបនឹងការប្រើ EM តែឯង។ |
| EM Combined with Chemical Fertilizer (in High OM Soil) ការប្រើប្រាស់ EM រួមផ្សំជាមួយជីគីមី (ក្នុងដីមានសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់) |
ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ជីគីមីផង និងសកម្មភាពរំលាយរ៉ែរបស់អតិសុខុមប្រាណផង ដែលជួយរុញច្រានទិន្នផលឱ្យដល់កម្រិតអតិបរមា។ | ទាមទារការចំណាយទ្វេដងទាំងលើជីគីមី និង EM ហើយផ្តល់លទ្ធផលល្អតែនៅក្នុងដីដែលមានភាគរយសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់ (O.M > 6%) ប៉ុណ្ណោះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (១៣១ ក្រាម/៤គុម្ព នៅ PSL) លើសវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីមានសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវទីតាំងពិសោធន៍ជាក់លាក់ សម្ភារៈកសិកម្ម ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងជីវសាស្ត្រមួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តតាមការរៀបចំបែប Factorial Design។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវចំនួនបីនៅប្រទេសថៃ (Phrae, Prachinburi, និង Phitsanulok) ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD7 និងប្រភេទដីជាក់លាក់របស់តំបន់ទាំងនោះ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពលម្អៀងទៅនឹងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ពូជស្រូវ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយកសិកម្ម និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់កសិករនៅកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងការខាតបង់ថវិកាលើការប្រើប្រាស់ EM ខុសគោលដៅ។
ការយល់ដឹងពីដែនកំណត់ និងសក្តានុពលពិតប្រាកដរបស់ EM ផ្អែកលើប្រភេទដី នឹងជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំសំចៃទុន និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganism (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព / EM) | ជាបណ្តុំនៃពពួកបាក់តេរី ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ផ្សេងៗទៀត ដែលត្រូវបានគេផ្សំឡើងដើម្បីជួយពន្លឿនការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី បង្កើនជីវជាតិ និងជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ ក្នុងឯកសារនេះ គេយកវាទៅវាស់ស្ទង់ថាតើវាជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខុសៗគ្នាដែរឬអត់។ | ដូចជាការញ៉ាំទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗចូលទៅជួយប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនយើងឱ្យរំលាយអាហារបានល្អអញ្ចឹងដែរ។ |
| Soil Organic Matter / O.M. (សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី) | ជាកាកសំណល់រុក្ខជាតិនិងសត្វដែលបានងាប់និងពុកផុយនៅក្នុងដី ដែលជាប្រភពនៃសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់សម្រាប់ដំណាំ និងជាចំណីរបស់អតិសុខុមប្រាណ។ ការសិក្សាបង្ហាញថា EM ដំណើរការល្អ (ជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវ) តែនៅពេលដីមានភាគរយសារធាតុនេះខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាស្បៀងអាហារដែលស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងសម្រាប់ផ្តល់ថាមពលដល់កម្មករ (អតិសុខុមប្រាណ) ឱ្យមានកម្លាំងធ្វើការបំប្លែងជីដល់ស្រូវ។ |
| Soil Fumigation (ការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នសម្លាប់មេរោគក្នុងដី) | ជានីតិវិធីនៃការបញ្ចូលសារធាតុគីមី (ដូចជា Methyl bromide ក្នុងឯកសារនេះ) ទៅក្នុងដីដើម្បីសម្លាប់ពពួកសត្វល្អិត ស្មៅ ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណទាំងឡាយដែលមានស្រាប់ក្នុងដី មុននឹងចាប់ផ្តើមការពិសោធន៍ ដើម្បីចង់ដឹងពីឥទ្ធិពលជាក់លាក់របស់ EM ដែលកសិករដាក់បញ្ចូលថ្មី ដោយគ្មានការរំខានពីអតិសុខុមប្រាណចាស់។ | ដូចជាការសម្អាត និងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងបន្ទប់វះកាត់ឱ្យស្អាត គ្មានមេរោគសល់សូម្បីតែមួយ មុននឹងចាប់ផ្តើមធ្វើការវះកាត់។ |
| Factorial arrangement in RCB (ការរៀបចំពិសោធន៍បែបកត្តាក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររចនាការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលគេយកកត្តាជាច្រើន (ដូចជាការប្រើ/មិនប្រើជីគីមី ការប្រើ/មិនប្រើ EM និងការសម្លាប់/មិនសម្លាប់មេរោគក្នុងដី) មកផ្គូផ្គងគ្នា និងបែងចែកជាប្លុកៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃលទ្ធផល ដែលអាចបណ្តាលមកពីភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីនៅកន្លែងពិសោធន៍។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយមានចម្រុះសមត្ថភាព (ពូកែ មធ្យម ខ្សោយ) ស្មើៗគ្នា ដើម្បីសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី៣ផ្សេងគ្នា ធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារក្រុមណាមួយមានសិស្សពូកែច្រើនជាងគេតាំងពីដំបូង។ |
| Gall midge damage (ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតរុយប្រមោយ ឬសត្វបั่ว) | ជាការខូចខាតដំណាំស្រូវដែលបង្កឡើងដោយសត្វល្អិតម្យ៉ាងឈ្មោះថា Orseolia oryzae ដែលទម្លាយចូលទៅស៊ីក្នុងដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវមិនអាចបញ្ចេញកួរបាន និងបង្កើតជារាងសរទំបំពង់ស្រួចៗដូចស្លឹកខ្ទឹម។ ការសិក្សានេះរកឃើញថាការប្រើ EM មិនអាចទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតនេះបានទេ។ | ដូចជាដង្កូវដែលស៊ីរូងចូលក្នុងធ្មេញ ធ្វើឱ្យធ្មេញប្រហោងនិងឈឺចាប់ លែងអាចទំពារអាហារបានជាធម្មតា ទោះជាយើងខំញ៉ាំថ្នាំបំប៉នរាងកាយយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Extractable P / Available P (ផូស្វ័រដែលអាចទាញយកបាន) | ជាបរិមាណនៃសារធាតុរ៉ែផូស្វ័រនៅក្នុងដី ដែលមានទម្រង់ជាម៉ូលេគុលងាយរលាយក្នុងទឹក ដែលឫសរបស់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់ ជាពិសេសការជួយដល់ការលូតលាស់ប្រព័ន្ធឫស និងការចេញផ្កាបញ្ចេញកួរ។ | ដូចជាលុយសុទ្ធនៅក្នុងកាបូបដែលយើងអាចទាញយកទៅទិញឥវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ខុសពីលុយដែលកកស្ទះនៅក្នុងដីធ្លីដែលត្រូវរង់ចាំលក់ចេញសិនទើបចាយបាន។ |
| Yield Components (សមាសភាគទិន្នផល) | ជាសូចនាករ ឬកត្តាផ្សេងៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ។ សម្រាប់ដំណាំស្រូវ សមាសភាគទាំងនេះរួមមាន ចំនួនកួរក្នុងមួយគុម្ព ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយកួរ និងទម្ងន់នៃគ្រាប់ស្រូវចំនួន ១០០០ គ្រាប់ (TGW)។ | ដូចជាប្រាក់ខែសរុបរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ ដែលផ្សំឡើងពីប្រាក់ខែគោល ប្រាក់លើកទឹកចិត្ត និងប្រាក់ធ្វើការថែមម៉ោងអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖