Original Title: Efficiency of Effective Microorganism (EM) on Increasing Rice Yield
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ប្រសិទ្ធភាពនៃអតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលស្រូវ

ចំណងជើងដើម៖ Efficiency of Effective Microorganism (EM) on Increasing Rice Yield

អ្នកនិពន្ធ៖ Varaporn Komboonruang (Rice Research Institute, Department of Agriculture, Bangkok 10900, Thailand), Walaiporn Sanwong, Somsak Siripanitcharoen, Pisit Promnart

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1996, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Agronomy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលស្រូវពូជ RD7 និងកាត់បន្ថយការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតនៅក្នុងប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នានៅប្រទេសថៃ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្លុកស៊ីម៉ងត៍ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីចំនួនបី ដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គខុសៗគ្នា តាមរយៈការរៀបចំគំរូពិសោធន៍ជាលក្ខណៈកត្តា (Factorial Arrangement)។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method) គុណសម្បត្តិ (Pros) គុណវិបត្តិ (Cons) លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
EM Application Alone (Without Fertilizer)
ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) តែមួយមុខ
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់បរិស្ថាន និងកសិកម្មសរីរាង្គ។ ការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កើនទិន្នផលសម្រាប់ដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាបនោះទេ ហើយក៏មិនអាចទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត (Gall midge) បានដែរ។ ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងការប្រើជីគីមីយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហើយសឹងតែមិនមានភាពខុសគ្នាពីការមិនប្រើអ្វីសោះនៅក្នុងដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាប (PRE និង PCR)។
Chemical Fertilizer Application Alone
ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែមួយមុខ
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមផ្ទាល់ដល់ដំណាំ ដែលធ្វើឱ្យស្រូវលូតលាស់លឿន និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ភ្លាមៗ មិនថានៅក្នុងដីប្រភេទណានោះទេ។ ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងទាមទារការចំណាយទុនច្រើនពីរដូវកាលមួយទៅរដូវកាលមួយ។ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាប (៤៦ ក្រាម/៤គុម្ព នៅ PRE) បើធៀបនឹងការប្រើ EM តែឯង។
EM Combined with Chemical Fertilizer (in High OM Soil)
ការប្រើប្រាស់ EM រួមផ្សំជាមួយជីគីមី (ក្នុងដីមានសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់)
ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ជីគីមីផង និងសកម្មភាពរំលាយរ៉ែរបស់អតិសុខុមប្រាណផង ដែលជួយរុញច្រានទិន្នផលឱ្យដល់កម្រិតអតិបរមា។ ទាមទារការចំណាយទ្វេដងទាំងលើជីគីមី និង EM ហើយផ្តល់លទ្ធផលល្អតែនៅក្នុងដីដែលមានភាគរយសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់ (O.M > 6%) ប៉ុណ្ណោះ។ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (១៣១ ក្រាម/៤គុម្ព នៅ PSL) លើសវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីមានសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវទីតាំងពិសោធន៍ជាក់លាក់ សម្ភារៈកសិកម្ម ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងជីវសាស្ត្រមួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តតាមការរៀបចំបែប Factorial Design។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវចំនួនបីនៅប្រទេសថៃ (Phrae, Prachinburi, និង Phitsanulok) ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD7 និងប្រភេទដីជាក់លាក់របស់តំបន់ទាំងនោះ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពលម្អៀងទៅនឹងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ពូជស្រូវ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការតម្រង់ទិសគោលនយោបាយកសិកម្ម និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់កសិករនៅកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងការខាតបង់ថវិកាលើការប្រើប្រាស់ EM ខុសគោលដៅ។

ការយល់ដឹងពីដែនកំណត់ និងសក្តានុពលពិតប្រាកដរបស់ EM ផ្អែកលើប្រភេទដី នឹងជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំសំចៃទុន និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

  1. សិក្សា និងវិភាគលក្ខណៈសម្បត្តិដីមុនពេលដាំដុះ (Soil Characterization): និស្សិត ឬមន្ត្រីកសិកម្មត្រូវណែនាំកសិករឱ្យធ្វើតេស្តដីដើម្បីស្វែងរកកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ (O.M) កម្រិត pH និង NPK ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Soil Testing Kit ។ ការដឹងពីកម្រិត O.M (< 2% ឬ > 6%) គឺជាមូលដ្ឋានចម្បងក្នុងការសម្រេចចិត្តថាតើគួរប្រើប្រាស់ EM ដែរឬទេ។
  2. រៀបចំកម្មវិធីកែលម្អដី (Soil Amelioration Program): សម្រាប់ដីដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គទាប ត្រូវបង្កើតយុទ្ធនាការជំរុញឱ្យកសិករភ្ជួរលុបជញ្ជ្រាំង និងប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស ជីលាមកសត្វ ឬដាំដំណាំគម្របដី (Cover crops) ជាមុនសិន ដើម្បីបង្កើនកម្រិត O.M មុននឹងឈានទៅប្រើប្រាស់ Effective Microorganisms
  3. រៀបចំការពិសោធន៍ប្រៀបធៀបក្នុងស្រុក (Local Comparative Experimental Design): អ្នកស្រាវជ្រាវគួររៀបចំការដាំដុះសាកល្បងដោយបែងចែកជាឡូតិ៍តូចៗ (RCBD Design) នៅតាមសហគមន៍ផ្ទាល់ ដោយមានឡូតិ៍ប្រើជីគីមី ឡូតិ៍ប្រើជីសរីរាង្គ និងឡូតិ៍ប្រើ EM រួមបញ្ចូលគ្នា រួចប្រើប្រាស់កម្មវិធី RStudioSPSS ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យទិន្នផលជាក់ស្តែង។
  4. វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច (Economic Efficiency Evaluation): និស្សិតជំនាញសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ត្រូវធ្វើការកត់ត្រាការចំណាយសរុប (តម្លៃទិញជី តម្លៃ EM កម្លាំងពលកម្ម) ធៀបនឹងបរិមាណទិន្នផលដែលទទួលបាន ដើម្បីគណនារកប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Cost-Benefit Analysis (CBA) មុននឹងធ្វើការផ្សព្វផ្សាយជាផ្លូវការ។
  5. បង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (Integrated Pest Management - IPM): ដោយសារការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា EM មិនអាចកាត់បន្ថយការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត (Gall midge) អ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវរៀបចំវគ្គបណ្តុះបណ្តាលដោយបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រ Biocontrol agents (ដូចជាការប្រើប្រាស់ផ្សិត Trichoderma ទីជម្រកសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកលើ EM ទាំងស្រុងសម្រាប់ការការពារដំណាំ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Effective Microorganism (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព / EM) ជាបណ្តុំនៃពពួកបាក់តេរី ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ផ្សេងៗទៀត ដែលត្រូវបានគេផ្សំឡើងដើម្បីជួយពន្លឿនការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី បង្កើនជីវជាតិ និងជួយដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ ក្នុងឯកសារនេះ គេយកវាទៅវាស់ស្ទង់ថាតើវាជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខុសៗគ្នាដែរឬអត់។ ដូចជាការញ៉ាំទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗចូលទៅជួយប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនយើងឱ្យរំលាយអាហារបានល្អអញ្ចឹងដែរ។
Soil Organic Matter / O.M. (សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី) ជាកាកសំណល់រុក្ខជាតិនិងសត្វដែលបានងាប់និងពុកផុយនៅក្នុងដី ដែលជាប្រភពនៃសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់សម្រាប់ដំណាំ និងជាចំណីរបស់អតិសុខុមប្រាណ។ ការសិក្សាបង្ហាញថា EM ដំណើរការល្អ (ជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវ) តែនៅពេលដីមានភាគរយសារធាតុនេះខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជាស្បៀងអាហារដែលស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងសម្រាប់ផ្តល់ថាមពលដល់កម្មករ (អតិសុខុមប្រាណ) ឱ្យមានកម្លាំងធ្វើការបំប្លែងជីដល់ស្រូវ។
Soil Fumigation (ការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នសម្លាប់មេរោគក្នុងដី) ជានីតិវិធីនៃការបញ្ចូលសារធាតុគីមី (ដូចជា Methyl bromide ក្នុងឯកសារនេះ) ទៅក្នុងដីដើម្បីសម្លាប់ពពួកសត្វល្អិត ស្មៅ ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណទាំងឡាយដែលមានស្រាប់ក្នុងដី មុននឹងចាប់ផ្តើមការពិសោធន៍ ដើម្បីចង់ដឹងពីឥទ្ធិពលជាក់លាក់របស់ EM ដែលកសិករដាក់បញ្ចូលថ្មី ដោយគ្មានការរំខានពីអតិសុខុមប្រាណចាស់។ ដូចជាការសម្អាត និងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងបន្ទប់វះកាត់ឱ្យស្អាត គ្មានមេរោគសល់សូម្បីតែមួយ មុននឹងចាប់ផ្តើមធ្វើការវះកាត់។
Factorial arrangement in RCB (ការរៀបចំពិសោធន៍បែបកត្តាក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) ជាវិធីសាស្ត្ររចនាការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលគេយកកត្តាជាច្រើន (ដូចជាការប្រើ/មិនប្រើជីគីមី ការប្រើ/មិនប្រើ EM និងការសម្លាប់/មិនសម្លាប់មេរោគក្នុងដី) មកផ្គូផ្គងគ្នា និងបែងចែកជាប្លុកៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃលទ្ធផល ដែលអាចបណ្តាលមកពីភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីនៅកន្លែងពិសោធន៍។ ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយមានចម្រុះសមត្ថភាព (ពូកែ មធ្យម ខ្សោយ) ស្មើៗគ្នា ដើម្បីសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី៣ផ្សេងគ្នា ធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារក្រុមណាមួយមានសិស្សពូកែច្រើនជាងគេតាំងពីដំបូង។
Gall midge damage (ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតរុយប្រមោយ ឬសត្វបั่ว) ជាការខូចខាតដំណាំស្រូវដែលបង្កឡើងដោយសត្វល្អិតម្យ៉ាងឈ្មោះថា Orseolia oryzae ដែលទម្លាយចូលទៅស៊ីក្នុងដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវមិនអាចបញ្ចេញកួរបាន និងបង្កើតជារាងសរទំបំពង់ស្រួចៗដូចស្លឹកខ្ទឹម។ ការសិក្សានេះរកឃើញថាការប្រើ EM មិនអាចទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតនេះបានទេ។ ដូចជាដង្កូវដែលស៊ីរូងចូលក្នុងធ្មេញ ធ្វើឱ្យធ្មេញប្រហោងនិងឈឺចាប់ លែងអាចទំពារអាហារបានជាធម្មតា ទោះជាយើងខំញ៉ាំថ្នាំបំប៉នរាងកាយយ៉ាងណាក៏ដោយ។
Extractable P / Available P (ផូស្វ័រដែលអាចទាញយកបាន) ជាបរិមាណនៃសារធាតុរ៉ែផូស្វ័រនៅក្នុងដី ដែលមានទម្រង់ជាម៉ូលេគុលងាយរលាយក្នុងទឹក ដែលឫសរបស់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់ ជាពិសេសការជួយដល់ការលូតលាស់ប្រព័ន្ធឫស និងការចេញផ្កាបញ្ចេញកួរ។ ដូចជាលុយសុទ្ធនៅក្នុងកាបូបដែលយើងអាចទាញយកទៅទិញឥវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ខុសពីលុយដែលកកស្ទះនៅក្នុងដីធ្លីដែលត្រូវរង់ចាំលក់ចេញសិនទើបចាយបាន។
Yield Components (សមាសភាគទិន្នផល) ជាសូចនាករ ឬកត្តាផ្សេងៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ។ សម្រាប់ដំណាំស្រូវ សមាសភាគទាំងនេះរួមមាន ចំនួនកួរក្នុងមួយគុម្ព ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយកួរ និងទម្ងន់នៃគ្រាប់ស្រូវចំនួន ១០០០ គ្រាប់ (TGW)។ ដូចជាប្រាក់ខែសរុបរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ ដែលផ្សំឡើងពីប្រាក់ខែគោល ប្រាក់លើកទឹកចិត្ត និងប្រាក់ធ្វើការថែមម៉ោងអញ្ចឹងដែរ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖