បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីសមត្ថភាពផ្សំទូទៅ (GCA) និងសមត្ថភាពផ្សំជាក់លាក់ (SCA) នៃទម្ងន់ខ្លួនមាន់ស្រីនៅអាយុ ៤ និង ៨ សប្តាហ៍ ដើម្បីកំណត់ពូជមាន់ដែលផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជដើម្បីវាយតម្លៃឥទ្ធិពលសេនេទិចនៃពូជមាន់ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Selection for High General Combining Ability (GCA) ការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើសមត្ថភាពផ្សំទូទៅខ្ពស់ (High GCA) |
ផ្តល់លទ្ធផលល្អសម្រាប់ការបង្កើនទម្ងន់ខ្លួនជាទូទៅ និងមានស្ថិរភាពសេនេទិចដែលងាយស្រួលទស្សន៍ទាយ (Additive gene effect)។ | អាចធ្វើឱ្យកើនឡើងនូវការចំណាយលើចំណីយ៉ាងច្រើន ដោយសារមាន់មានទម្ងន់ខ្លួនធ្ងន់ និងត្រូវការចំណីច្រើន។ | ពូជ A (Rhode Island Red) ទទួលបានតម្លៃ GCA ខ្ពស់បំផុត (០.០៧៥៧១ នៅអាយុ ៤សប្តាហ៍ និង ០.០៧៥០៨ នៅអាយុ ៨សប្តាហ៍)។ |
| Selection for High Specific Combining Ability (SCA) & Low Weight ការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើសមត្ថភាពផ្សំជាក់លាក់ខ្ពស់ (High SCA) និងទម្ងន់ស្រាល |
ជួយសន្សំសំចៃថ្លៃចំណីបានយ៉ាងច្រើន ដោយសារមាន់មានទម្ងន់ខ្លួនស្រាល ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់យកស៊ុត។ | ទាមទារការស្វែងរកគូបង្កាត់ជាក់លាក់ទើបទទួលបានលទ្ធផលល្អ ដោយសារវាពឹងផ្អែកលើឥទ្ធិពលសេនេទិចមិនបូកបញ្ចូល (Non-additive gene effect)។ | ពូជ C មានវ៉ារ្យង់ SCA ខ្ពស់ជាងគេបំផុត (២៧.៦៥៨៦ នៅអាយុ ៨សប្តាហ៍) និងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃចំណីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានរូបវន្ត និងពេលវេលាច្រើន រួមមានកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់ស្តង់ដារ ចំណី វ៉ាក់សាំង និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជមាន់ពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៥ និងពូជសុទ្ធ Rhode Island Red ចំនួន ១។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ របៀបចិញ្ចឹម និងពូជមាន់ដែលប្រើប្រាស់មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពជឿជាក់ខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់បានដោយគ្មានគម្លាតទិន្នន័យគួរឱ្យបារម្ភនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមប្រព័ន្ធ Diallel Crossing នេះមានសារៈសំខាន់ និងមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យចិញ្ចឹមមាន់នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តការវាយតម្លៃពូជតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនេះ អាចជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញដល់កសិករកម្ពុជាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព តាមរយៈការគ្រប់គ្រងថ្លៃចំណី និងការជ្រើសរើសពូជបានត្រឹមត្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Diallel Crossing System (ប្រព័ន្ធបង្កាត់ខ្វែងឌីអាឡែល) | វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កាត់ពូជសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលពូជខុសៗគ្នាទាំងអស់ត្រូវបានយកមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាទៅវិញទៅមកជាគូៗ ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលនៃសេនេទិចរបស់វា។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមទាំងអស់ដើម្បីរកមើលថាក្រុមណាខ្លាំងជាងគេ និងក្រុមណាដែលលេងស៊ីចង្វាក់គ្នាបានល្អបំផុតពេលចាប់គូ។ |
| General Combining Ability (សមត្ថភាពផ្សំទូទៅ) | តម្លៃមធ្យមនៃលក្ខណៈដែលបង្ហាញដោយកូនចៅរបស់ពូជណាមួយនៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយពូជដទៃទៀត ដែលវាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃសេនេទិចបូកបញ្ចូល (Additive gene effect)។ | ដូចជាកីឡាករម្នាក់ដែលពូកែទាត់បាល់ ទោះបីជាដាក់ឱ្យលេងជាមួយក្រុមណាក៏ដោយ ក៏គាត់នៅតែអាចជួយឱ្យក្រុមនោះលេងបានល្អជានិច្ច។ |
| Specific Combining Ability (សមត្ថភាពផ្សំជាក់លាក់) | គម្លាតនៃលក្ខណៈរបស់កូនចៅដែលកើតចេញពីការបង្កាត់គូជាក់លាក់ណាមួយ ដែលខុសពីអ្វីដែលយើងបានរំពឹងទុកដោយផ្អែកលើ GCA ដែលវាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលសេនេទិចមិនបូកបញ្ចូល (Non-additive gene effect)។ | ដូចជាកីឡាករពីរនាក់ដែលពេលលេងដាច់ដោយឡែកមិនសូវពូកែទេ ប៉ុន្តែពេលដាក់ឱ្យលេងចាប់គូជាមួយគ្នា ពួកគេបែរជាលេងស៊ីចង្វាក់គ្នាខ្លាំង និងបង្កើតលទ្ធផលបានល្អហួសពីការរំពឹងទុក។ |
| Additive gene effect (ឥទ្ធិពលសេនេទិចបូកបញ្ចូល) | ឥទ្ធិពលនៃសេនេទិចដែលហ្សែននីមួយៗរួមចំណែកជាចំណែកតូចៗ និងឯករាជ្យក្នុងការកំណត់លក្ខណៈណាមួយ (ដូចជាទម្ងន់ ឬកម្ពស់) របស់សត្វ ហើយវាអាចបន្តពូជទៅកូនចៅបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយអាចទាយទុកជាមុនបាន។ | ដូចជាការសន្សំលុយក្នុងកូនជ្រូក ដោយកាក់នីមួយៗតំណាងឱ្យហ្សែនមួយ ហើយចំនួនកាក់កាន់តែច្រើន ធ្វើឱ្យលុយសរុបកាន់តែច្រើនតាមសមាមាត្រ។ |
| Non-additive gene effect (ឥទ្ធិពលសេនេទិចមិនបូកបញ្ចូល) | ឥទ្ធិពលដែលកើតឡើងនៅពេលហ្សែនធ្វើអន្តរកម្មជាមួយគ្នា (ជាន់គ្នា ឬរុញច្រានគ្នា) បង្កើតបានជាលក្ខណៈពិសេសដែលមិនអាចទាយទុកជាមុនបានដោយគ្រាន់តែបូកបញ្ចូលតម្លៃហ្សែននីមួយៗដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ | ដូចជាការលាយពណ៌ក្រហម និងពណ៌លឿងបញ្ចូលគ្នា បង្កើតបានជាពណ៌ទឹកក្រូច ដែលជាលទ្ធផលថ្មីមួយមិនមែនគ្រាន់តែជាការយកពណ៌ទាំងពីរមកដាក់ទន្ទឹមគ្នានោះទេ។ |
| Randomized Block Design (ការរចនាការពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ដោយបែងចែកតំបន់ ឬកត្តាពិសោធន៍ជាប្លុក (ក្រុម) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា រួចចាត់តាំងការព្យាបាល ឬពូជចូលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សទៅតាមកម្រិតថ្នាក់ (ប្លុក) រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសសិស្សក្នុងថ្នាក់នីមួយៗឱ្យសាកល្បងវិធីសាស្ត្ររៀនថ្មី ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារកម្រិតចេះដឹងដើមរបស់ពួកគេ។ |
| Griffing's Experimental Method (វិធីសាស្ត្រពិសោធន៍របស់ Griffing) | ទម្រង់គណិតវិទ្យា និងស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការវិភាគទិន្នន័យពីការបង្កាត់ពូជ Diallel ដើម្បីគណនារកតម្លៃសមត្ថភាពផ្សំទូទៅ និងជាក់លាក់។ | ដូចជារូបមន្តគណិតវិទ្យាពិសេសមួយដែលគ្រូបង្រៀនប្រើដើម្បីបំបែក និងវាយតម្លៃពិន្ទុការងារក្រុម ថាតើសិស្សណាពូកែធ្វើការតែឯង និងសិស្សណាពូកែធ្វើការពេលចាប់គូជាមួយមិត្តភក្តិជាក់លាក់ណាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
