បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃសមត្ថភាពនៃការបង្កាត់ពូជពោតសរសៃ (Waxy corn) ជំនាន់ទី៣ (S3) ដើម្បីស្វែងរកកូនកាត់ដែលមានសក្តានុពល និងទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះនៅក្នុងតំបន់ខេត្តផាយ៉ាវ (Phayao) ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការបង្កាត់ពូជ និងការធ្វើតេស្តនៅវាលស្រែដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍តាមស្តង់ដារកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| General Combining Ability (GCA) Evaluation ការវាយតម្លៃសមត្ថភាពបង្កាត់ទូទៅ |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្សែស្រឡាយពូជមេបាដែលមានសក្តានុពល និងហ្សែនល្អបំផុតសម្រាប់បង្កើតកូនកាត់។ | មិនអាចធានាបានថាកូនកាត់ជាក់លាក់ណាមួយនឹងផ្តល់ទិន្នផលល្អបំផុតនោះទេ ទាល់តែមានការធ្វើតេស្តផ្គូផ្គងជាមួយពូជដទៃសិន។ | ពូជ UPW5 ត្រូវបានវាយតម្លៃថាជាមេបាដែលមាន GCA ល្អបំផុតសម្រាប់ទម្ងន់ស្រស់ និងទម្ងន់ស។ |
| Specific Combining Ability (SCA) Evaluation (Diallel Cross) ការវាយតម្លៃសមត្ថភាពបង្កាត់ជាក់លាក់តាមរចនាសម្ព័ន្ធ Diallel |
អាចស្វែងរកការផ្គូផ្គងកូនកាត់ដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងលក្ខណៈកសិកម្មល្អប្រសើរ។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការបង្កាត់ និងធ្វើតេស្តកូនកាត់ជាច្រើនគូ (២១ គូក្នុងទំហំពិសោធន៍នេះ)។ | កូនកាត់ UPW2 x UPW4 ផ្តល់ទិន្នផលទម្ងន់ស្រស់ខ្ពស់បំផុត ២.១២៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Standard Check Variety (W1 / Big White) ការប្រើប្រាស់ពូជស្តង់ដារសម្រាប់ប្រៀបធៀប |
ផ្តល់នូវបន្ទាត់មូលដ្ឋានដ៏ច្បាស់លាស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថា តើពូជថ្មីពិតជាប្រសើរជាងពូជដែលមានស្រាប់នៅលើទីផ្សារដែរឬទេ។ | មិនបានរួមចំណែកដល់ការកែលម្អហ្សែនថ្មីទេ វាគ្រាន់តែជាឧបករណ៍រង្វាស់ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ប៉ុណ្ណោះ។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងគុណភាពទាបជាងកូនកាត់ថ្មីដែលបានអភិវឌ្ឍ (ឧទាហរណ៍ទាបជាងពូជកូនកាត់ UPW2 x UPW4)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ តម្រូវការធនធានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទីតាំងដីកសិកម្មសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បង និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគជីវគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចំការពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យផាយ៉ាវ (Phayao) ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ក្នុងអំឡុងរដូវប្រាំង។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីជាក់លាក់នៅទីនោះ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាខ្លះពីកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារថៃ និងកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា លទ្ធផលនេះនៅតែមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តន៍ជាឯកសារយោង។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជ និងការវាយតម្លៃនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង និងកាត់បន្ថយការនាំចូលគ្រាប់ពូជពោត។
ការយកគំរូតាមការស្រាវជ្រាវនេះនឹងជួយឲ្យស្ថាប័នកសិកម្មកម្ពុជាអាចផលិតគ្រាប់ពូជពោតកូនកាត់ដោយខ្លួនឯង ជួយសន្សំសំចៃថវិកាកសិករ និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| General Combining Ability / GCA (សមត្ថភាពបង្កាត់ទូទៅ) | សមត្ថភាពជាមធ្យមនៃខ្សែស្រឡាយពូជមេបាមួយ ក្នុងការផ្តល់លក្ខណៈល្អៗទៅកាន់កូនកាត់របស់វា នៅពេលដែលវាត្រូវបានគេយកទៅបង្កាត់ជាមួយនឹងពូជជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ពូជដែលមាន GCA ខ្ពស់ គឺជាពូជដែលមានហ្សែនល្អខ្លាំង។ | ដូចជាកីឡាករឆ្នើមម្នាក់ ដែលទោះជាត្រូវប្តូរទៅលេងនៅក្រុមណាក៏ដោយ ក៏នៅតែអាចជួយឲ្យក្រុមនោះលេងបានល្អ និងឈ្នះការប្រកួតជានិច្ច។ |
| Specific Combining Ability / SCA (សមត្ថភាពបង្កាត់ជាក់លាក់) | ទិន្នផល ឬលក្ខណៈពិសេសដែលទទួលបានពីការបង្កាត់រវាងពូជមេបាពីរជាក់លាក់ ដែលមានកម្រិតខ្ពស់ខុសពីការរំពឹងទុកបើធៀបនឹងសមត្ថភាពមធ្យម (GCA) របស់ពួកវា។ វាបង្ហាញពីប្រតិកម្មត្រូវគ្នានៃហ្សែនរវាងពូជទាំងពីរនោះ។ | ដូចជាតារាចម្រៀងពីរនាក់ ដែលប្រហែលជាមិនសូវល្បីខ្លាំងបើច្រៀងម្នាក់ឯង ប៉ុន្តែនៅពេលពួកគេចាប់ដៃគូច្រៀងជាមួយគ្នា បែរជាពីរោះរណ្តំ និងល្បីល្បាញខុសពីធម្មតា។ |
| S3 Generation (ជំនាន់ទី៣) | ជំនាន់នៃរុក្ខជាតិដែលទទួលបានពីការបង្កាត់រុក្ខជាតិជាមួយផ្កាខ្លួនឯង (Self-pollination) ចំនួន ៣ វដ្តជាប់ៗគ្នា ដើម្បីចម្រាញ់យកហ្សែនឲ្យទៅជាពូជសុទ្ធ (Inbred lines) មុននឹងយកវាទៅបង្កាត់បង្កើតជាកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការយកមាសទៅរំលាយ និងចម្រាញ់កម្ទេចកំហុសចេញម្តងហើយម្តងទៀត (៣ដង) រហូតដល់ទទួលបានមាសដែលមានភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់។ |
| Diallel crossing (ការបង្កាត់ខ្វែងគ្រប់ពូជ) | ប្រព័ន្ធនៃការបង្កាត់ពូជពិសោធន៍ ដោយយកពូជមេបាដែលបានជ្រើសរើសទាំងអស់ មកបង្កាត់ផ្គូផ្គងគ្នាទៅវិញទៅមកគ្រប់គូទាំងអស់ ដើម្បីវាយតម្លៃ និងស្វែងរកមើលថាតើគូមួយណាដែលផ្តល់លទ្ធផលល្អជាងគេបំផុត។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាវិលជុំ ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវតែប្រកួតតទល់ជាមួយគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ ដើម្បីរកឲ្យឃើញថាគូណាខ្លាំងជាងគេពិតប្រាកដ។ |
| Griffing's method IV (វិធីសាស្ត្រហ្គ្រីហ្វីងទី៤) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងការរៀបចំប្លង់បង្កាត់ពូជមួយប្រភេទ (ក្នុងចំណោម ៤ វិធីរបស់ Griffing) ដែលតម្រូវឲ្យបង្កាត់ពូជមេបាឆ្លងគ្នាម្ខាង (F1) ដោយមិនបាច់បង្កាត់ត្រឡប់ (Reciprocal) និងមិនបាច់បង្កាត់ពូជខ្លួនឯង (Selfing) ដើម្បីគណនារក GCA និង SCA។ | ដូចជាកម្មវិធីណាត់ជួបដែលមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវជួបគ្នាត្រឹមតែម្តងគត់ (មិនជួបផ្ទួន) ដើម្បីវាយតម្លៃរកមើលដៃគូដែលស័ក្តិសមបំផុត។ |
| Amylopectin (អាមីឡូប៉ិចទីន) | ប្រភេទម៉ូលេគុលម្សៅ (Starch) ម្យ៉ាងដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធបែកមែកច្រើនស្មុគស្មាញ ដែលមានបរិមាណយ៉ាងច្រើននៅក្នុងពោតសរសៃ (Waxy corn) ឬអង្ករដំណើប វាជាភ្នាក់ងារដែលធ្វើឲ្យគ្រាប់ពោតមានលក្ខណៈទន់ និងស្អិតជាប់គ្នាពេលចម្អិនឆ្អិន។ | ដូចជាសារធាតុជ័រ ឬកាវធម្មជាតិនៅក្នុងគ្រាប់ពោត ដែលធ្វើឲ្យវាមានសភាពស្អិត និងទន់ខុសពីពោតធម្មតា។ |
| Randomized Complete Block Design / RCB (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ការរៀបចំប្លង់ដាំដុះពិសោធន៍នៅវាលស្រែ ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ (Block) និងដាំគ្រប់ពូជទាំងអស់ដោយចាប់ឆ្នោតដាក់ទីតាំងចៃដន្យក្នុងឡូតិ៍នីមួយៗ ដើម្បីធានាថាភាពខុសគ្នានៃជីជាតិដីមិនមានឥទ្ធិពលលម្អៀងដល់លទ្ធផលពិសោធន៍។ | ដូចជាការបែងចែកកន្លែងអង្គុយប្រឡងឲ្យសិស្សដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាមិនមានសិស្សណាម្នាក់ទទួលបានកន្លែងដែលមានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ឬកន្លែងក្តៅតែម្នាក់ឯងរហូតនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
