បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងប៉ាន់ប្រមាណប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចពាក់ព័ន្ធនឹងទម្ងន់ និងទំហំខ្លួនរបស់បង្គាសសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (Litopenaeus vannamei) នៅពេលបិទស្លាក (អាយុ ៧៧ថ្ងៃ) និងពេលប្រមូលផល (អាយុ ១២៤ថ្ងៃ) ដើម្បីជួយដល់កម្មវិធីជ្រើសរើសពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលទិន្នន័យពីបង្គាចំនួន ១.៦៦៤ ក្បាល មកពីគ្រួសារបង្គាចំនួន ១២ ដែលចិញ្ចឹមក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រះខុសៗគ្នា ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃគណិតវិទ្យា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Restricted Maximum Likelihood (REML) with Animal Mixed Linear Model វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃកម្រិតអតិបរមាដែលបានកំណត់ (REML) ជាមួយម៉ូដែលសត្វលីនេអ៊ែរចម្រុះ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការដោះស្រាយទិន្នន័យដែលមិនមានតុល្យភាព (unbalanced data) និងអាចផ្តល់នូវការប៉ាន់ប្រមាណប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចបានយ៉ាងសុក្រឹត ទោះបីជាមានទិន្នន័យគ្រួសារបង្គាក្នុងទំហំតូចក៏ដោយ។ វាអាចកែសម្រួលឥទ្ធិពលថេរ (fixed effects) ដូចជាអាយុ ភេទ និងបរិស្ថានស្រះបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារឱ្យមានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្ថិតិឯកទេសកម្រិតខ្ពស់ និងការកត់ត្រាពង្សាវតារ (pedigree) ច្បាស់លាស់តាមរយៈការបិទស្លាកសត្វនីមួយៗ។ | ផ្តល់តម្លៃកម្រិតតំណពូជ (Heritability) ដែលមិនលម្អៀង (BW = ០,៣៧ ពេលប្រមូលផល) និងបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងសេនេទិចកម្រិតខ្ពស់រវាងទម្ងន់និងទំហំ។ |
| Analysis of Variance (ANOVA) and Simple Regression ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (ANOVA) និងវិធីសាស្ត្រតំរែតំរង់សាមញ្ញ |
ជាវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីដែលមានភាពសាមញ្ញក្នុងការគណនា និងប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅពេលដែលមានទិន្នន័យមានតុល្យភាពល្អ (balanced data)។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ទិន្នន័យដែលមិនមានតុល្យភាព និងងាយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានរួម ដែលនាំឱ្យការប៉ាន់ប្រមាណកម្រិតតំណពូជមានការកើនឡើងខ្ពស់ខុសពីការពិត (upwardly biased)។ | តាមការសិក្សាមុនៗ វិធីនេះច្រើនតែផ្តល់តម្លៃប៉ាន់ប្រមាណកម្រិតតំណពូជខ្ពស់ហួសហេតុ (ឧ. រហូតដល់ ០,៨៤ សម្រាប់ទម្ងន់) ដោយសារមិនបានកែសម្រួលឥទ្ធិពលបរិស្ថានឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ និងការប្រមូលទិន្នន័យយ៉ាងល្អិតល្អន់ (ការបិទស្លាកបង្គា) ប៉ុន្តែវាអាចអនុវត្តបានទោះបីជាមានទិន្នន័យពិសោធន៍ក្នុងទំហំតូចក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Chon Buri និង Rayong ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជបង្គាសសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (Litopenaeus vannamei) នាំចូលពីកោះហាវ៉ៃ និងមានទំហំគំរូហ្សែនតូច (ត្រឹមតែ ១២ គ្រួសារ)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ភាពចម្រុះនៃសេនេទិចរបស់ពូជបង្គានៅកម្ពុជាអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែក ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងនិងប្រមូលទិន្នន័យក្នុងស្រុកដោយផ្ទាល់ ដើម្បីទទួលបានតម្លៃប៉ារ៉ាម៉ែត្រពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបង្កើតកម្មវិធីជ្រើសរើសពូជបង្គា។
ការបំពាក់បំប៉នធនធានមនុស្សឱ្យចេះប្រើប្រាស់ម៉ូដែលស្ថិតិនេះ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពូជបង្គាពីបរទេស និងឈានទៅបង្កើតពូជបង្គាក្នុងស្រុកដែលមានគុណភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Restricted maximum likelihood (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ប្រមាណកម្រិតអតិបរមាដែលបានកំណត់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការប៉ាន់ប្រមាណសមាសភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (Variance components) សម្រាប់គណនាកម្រិតតំណពូជ ដោយវាអាចទូទាត់កែសម្រួលឥទ្ធិពលថេរ (Fixed effects) ដូចជាកត្តាបរិស្ថាន ភេទ និងអាយុ មិនឱ្យមានការលម្អៀង។ | ដូចជាការគណនារកចំណែកពិតប្រាកដនៃសមត្ថភាពរបស់សិស្សម្នាក់ៗ ដោយបានកាត់កងចេញនូវកត្តាខាងក្រៅដូចជាសំណាង ឬភាពងាយស្រួលនៃវិញ្ញាសារួចរាល់។ |
| Heritability (កម្រិតតំណពូជ) | ជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញថា លក្ខណៈរូបរាងកាយមួយ (ដូចជាទម្ងន់ ឬទំហំប្រវែង) ត្រូវបានកំណត់ដោយហ្សែនពីមេបា ធៀបនឹងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថានដែលវាស់វែងជាសរុប។ តម្លៃកម្រិតតំណពូជកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាការអនុវត្តកម្មវិធីជ្រើសរើសពូជមានប្រសិទ្ធភាពកាន់តែខ្លាំង និងលឿន។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា តើភាពឆ្លាតវៃរបស់ក្មេងម្នាក់បានមកពីតំណពូជឪពុកម្តាយប៉ុន្មានភាគរយ និងបានមកពីការខិតខំរៀនសូត្រ (បរិស្ថាន) ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Genetic correlation (ទំនាក់ទំនងសេនេទិច) | ទំនាក់ទំនងរវាងហ្សែនដែលគ្រប់គ្រងលក្ខណៈពីរផ្សេងគ្នានៅក្នុងសត្វតែមួយ។ បើតម្លៃនៃទំនាក់ទំនងនេះមានភាពវិជ្ជមានខ្ពស់ ពេលដែលយើងធ្វើការជ្រើសរើសកែលម្អលក្ខណៈមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ទម្ងន់) លក្ខណៈមួយទៀត (ឧទាហរណ៍៖ ប្រវែងកន្ទុយ) នឹងត្រូវបានកែលម្អដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាប្រូម៉ូសិន "ទិញមួយថែមមួយ" ពោលគឺនៅពេលយើងជ្រើសរើសយកបង្គាដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ យើងក៏ទទួលបានបង្គាដែលមានកន្ទុយវែងមកជាមួយគ្នាតែម្តង ដោយសារហ្សែនទាំងពីរនេះភ្ជាប់គ្នា។ |
| Animal mixed linear models (ម៉ូដែលសត្វលីនេអ៊ែរចម្រុះ) | ជាម៉ូដែលគណិតវិទ្យាស្ថិតិដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវ "ឥទ្ធិពលថេរ (Fixed effects)" ដូចជាអាយុឬបរិស្ថានស្រះ និង "ឥទ្ធិពលចៃដន្យ (Random effects)" ដូចជាហ្សែនរបស់សត្វ ដើម្បីវាយតម្លៃរកតម្លៃពូជពិតប្រាកដ (Breeding value) របស់សត្វនីមួយៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកដែលបំបែកសារធាតុល្អ (តម្លៃហ្សែនពិតប្រាកដ) ចេញពីកាកសំណល់ឬកត្តារំខាន (បរិស្ថានខាងក្រៅ) ដើម្បីទទួលបានទឹកស្អាតសុទ្ធ។ |
| Variance components (សមាសភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ការបំបែកភាពខុសគ្នា (Variation) នៃលក្ខណៈរូបរាងកាយសត្វ (ឧ. ទម្ងន់ខុសៗគ្នា) ទៅជាប្រភពឬផ្នែកនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដូចជាភាពខុសគ្នាដោយសារឥទ្ធិពលហ្សែន ភាពខុសគ្នាដោយសារបរិស្ថាន និងភាពខុសគ្នាដោយសារកំហុសរង្វាស់។ | ដូចជាការបំបែកគ្រឿងផ្សំនៃនំខេកមួយដុំ ដើម្បីរកមើលថាភាពឆ្ងាញ់របស់វាបានមកពីម្សៅប៉ុន្មានភាគរយ និងស្ករមានប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Full-sib families (គ្រួសារបង្គាបងប្អូនបង្កើតពូជតែមួយ) | ជាក្រុមសត្វឬបង្គាដែលកើតចេញពីមេ និងបា (ឪពុកម្តាយ) តែមួយគូដូចគ្នា។ ការសិក្សាលើក្រុមគ្រួសារនេះជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានពីការផ្ទេរហ្សែនពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត និងវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងវ៉ារ្យ៉ង់ហ្សែន។ | ដូចជាបងប្អូនបង្កើតក្នុងគ្រួសារតែមួយដែលមានឪពុកនិងម្តាយតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេមានលក្ខណៈហ្សែននិងរូបរាងកាយស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ |
| Visible implant elastomer tag (ស្លាកជ័រពណ៌សម្គាល់ចាក់បញ្ចូលក្នុងសាច់) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការបិទស្លាកសម្គាល់សត្វទឹកខ្នាតតូច តាមរយៈការចាក់បញ្ចូលសារធាតុរាវម្យ៉ាងចូលទៅក្រោមស្បែក ដែលវានឹងកកក្លាយជាជ័រពណ៌ដែលអាចមើលឃើញពីខាងក្រៅ សម្រាប់ចំណាំប្រវត្តិពង្សាវតារសត្វនីមួយៗ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់វា។ | ដូចជាការចាក់សាក់ពណ៌តូចមួយនៅលើខ្លួនបង្គា ដើម្បីអាចចំណាំបានច្បាស់ថាវាជាកូនរបស់គ្រួសារមួយណា ទោះបីជាត្រូវយកវាទៅចិញ្ចឹមលាយឡំគ្នាក្នុងស្រះធំក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
