បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការថយចុះទិន្នផលស្រូវសាលីដោយសារការសាបព្រួសយឺតពេល ដែលបណ្ដាលឱ្យដំណាំប្រឈមនឹងស្ត្រេសកម្ដៅខ្ពស់ (Heat stress) ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលបន្តពូជនិងការលូតលាស់គ្រាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដោយប្រៀបធៀបលក្ខខណ្ឌពេលវេលាសាបព្រួសពីរផ្សេងគ្នាទៅលើពូជស្រូវសាលីចំនួន ៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| BARI Gom 30 (Heat-tolerant variety) ពូជស្រូវសាលី BARI Gom 30 (ពូជធន់នឹងកម្ដៅ) |
មានភាពធន់នឹងកម្ដៅខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលល្អបំផុតក្នុងលក្ខខណ្ឌសាបព្រួសយឺតពេល (ស្ត្រេសកម្ដៅ) ព្រមទាំងមានសន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងស្ត្រេស (STI) ខ្ពស់។ | ទិន្នផលគ្រាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុធម្មតា មិនខ្ពស់ស្មើនឹងពូជ Shatabdi នោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់អតិបរមា ១.៨៣៤,៣៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា ក្រោមលក្ខខណ្ឌក្តៅខ្លាំងនៃសាបព្រួសយឺតពេល។ |
| Shatabdi / BARI Gom 21 (High-yield optimal variety) ពូជស្រូវសាលី Shatabdi (ពូជផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានការលូតលាស់រឹងមាំនៅពេលសាបព្រួសតាមពេលវេលាសមស្រប។ | ងាយរងគ្រោះដោយកម្ដៅខ្លាំងនៅពេលសាបព្រួសយឺតពេល ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត ៥.០៩៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា ក្នុងលក្ខខណ្ឌសាបព្រួសធម្មតា (Optimum condition)។ |
| BARI Gom 27 (Heat-sensitive variety) ពូជស្រូវសាលី BARI Gom 27 (ពូជងាយរងគ្រោះដោយកម្ដៅ) |
មានភាពធន់នឹងជំងឺផ្សិតតាមស្លឹក និងជំងឺច្រែះស្លឹកបានយ៉ាងល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះធម្មតា។ | រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរពីស្ត្រេសកម្ដៅ ដោយប្រើពេលយូរក្នុងការចេញផ្កា និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតនៅពេលសាបព្រួសយឺតពេល។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ១.៣៥៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា ក្រោមលក្ខខណ្ឌស្ត្រេសកម្ដៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មផ្ទាល់សម្រាប់ធ្វើពិសោធន៍នៅតាមវាលស្រែ រួមទាំងឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅតំបន់ Dinajpur ប្រទេសបង់ក្លាដែស ដែលមានអាកាសធាតុ និងដីប្រភេទតំបន់ទំនាបជើងភ្នំ (Piedmont Plain) ដោយប្រើប្រាស់ពូជក្នុងស្រុក។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ពីព្រោះបើទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុក្តៅស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទដី (ដូចជាដីល្បាប់ ឬដីក្រហម) របបទឹកភ្លៀង និងកម្រិតសំណើមគឺខុសគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងដោយផ្ទាល់ក្នុងស្រុកជាមុនសិន។
ទោះបីជាស្រូវសាលីមិនមែនជាដំណាំចម្បងនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃភាពធន់នឹងកម្ដៅនេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជាក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃ និងអភិវឌ្ឍពូជដំណាំដែលធន់នឹងការកើនឡើងកម្ដៅផែនដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phenology (បាតុភូតជីវសាស្ត្រតាមរដូវកាល) | ការសិក្សាពីវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាការដុះពន្លក ការចេញផ្កា និងការទុំ) ដែលទាក់ទងទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ពេលវេលា និងសីតុណ្ហភាព។ | ដូចជាការកត់ត្រាប្រតិទិនជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីដឹងថាពេលណាវាធំ ពេលណាវាត្រូវចេញផ្កា និងពេលណាវាចាស់ជរា។ |
| Anthesis (ដំណាក់កាលចេញផ្កា ឬកេសរ) | ដំណាក់កាលដែលផ្ការបស់ដំណាំស្រូវសាលីរីក ឬបញ្ចេញកេសរ ដែលជាពេលវេលាសំខាន់បំផុត និងងាយរងគ្រោះបំផុតដោយសារស្ត្រេសកម្ដៅសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដើម្បីបង្កើតគ្រាប់។ | ដូចជាវ័យជំទង់របស់រុក្ខជាតិដែលត្រៀមខ្លួនបន្តពូជ ដែលត្រូវការសីតុណ្ហភាពល្អបំផុតដើម្បីកុំឱ្យខូចខាតដល់ការបង្កកំណើត។ |
| Booting stage (ដំណាក់កាលពពោះ ឬផើម) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវសាលី នៅពេលដែលកួរស្រូវចាប់ផ្តើមរីកធំនៅខាងក្នុងស្រទបស្លឹកខាងលើបំផុត មុនពេលវាលេចចេញមកក្រៅជារាងកួរ។ | ស្រដៀងនឹងស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដែលទារក (កួរស្រូវ) កំពុងលូតលាស់ក្នុងផ្ទៃ (ស្រទបស្លឹក) មុនពេលប្រសូតចេញមកក្រៅ។ |
| Stress Tolerance Index / STI (សន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងស្ត្រេស) | រង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជដំណាំមួយអាចរក្សាទិន្នផលបានល្អកម្រិតណា ទាំងក្នុងលក្ខខណ្ឌអំណោយផល និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុអាក្រក់ (ដូចជាក្ដៅខ្លាំង)។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសិស្សពូកែ ដែលសិស្សអាចទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ មិនថាលំហាត់នោះងាយស្រួល ឬពិបាកកម្រិតណានោះទេ។ |
| Heat Susceptibility Index / HSI (សន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះដោយកម្ដៅ) | រង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការធ្លាក់ចុះទិន្នផលរបស់ពូជដំណាំណាមួយ នៅពេលវាជួបប្រទះនឹងស្ត្រេសកម្ដៅ ប្រៀបធៀបទៅនឹងការធ្លាក់ចុះជាមធ្យមនៃពូជទាំងអស់ដែលបានសាកល្បង។ តម្លៃកាន់តែទាប មានន័យថាកាន់តែធន់។ | ដូចជារង្វាស់នៃភាពទន់ខ្សោយរបស់មនុស្សពេលដើរហាលថ្ងៃ បើអ្នកណាងាយខ្យល់គរ អ្នកនោះមានសន្ទស្សន៍នេះខ្ពស់។ |
| Leaf Area Index / LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃក្រឡាស្លឹក) | សមាមាត្រនៃផ្ទៃក្រឡាស្លឹករុក្ខជាតិសរុបធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដាំដុះ ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ដំណាំក្នុងការស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាទំហំនៃផ្ទាំងសូឡាដែលបានដំឡើងលើដំបូលផ្ទះ បើផ្ទាំងកាន់តែធំ វាស្រូបពន្លឺបង្កើតថាមពលបានកាន់តែច្រើន។ |
| Harvest Index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | សមាមាត្ររវាងទិន្នផលគ្រាប់ដែលប្រមូលបាន និងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបរបស់រុក្ខជាតិ (រួមទាំងដើម និងស្លឹក) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងថាមពលទៅជាគ្រាប់។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃសាច់គោសុទ្ធធៀបនឹងទម្ងន់គោទាំងមូល បើភាគរយខ្ពស់មានន័យថាបានសាច់ច្រើនជាងឆ្អឹង។ |
| Physiological maturity (ភាពទុំពេញលេញផ្នែកសរីរវិទ្យា) | ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់របស់គ្រាប់ដំណាំ ដែលជាពេលគ្រាប់ឈប់ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើម ហើយទម្ងន់ស្ងួតរបស់វាឡើងដល់កម្រិតអតិបរមា លែងមានការលូតលាស់ទៀត។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលទុំល្អិតល្អនៅលើដើម លែងត្រូវការការចិញ្ចឹមបន្ថែមពីដើមទៀត ហើយត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ការបេះដោយមិនស្វិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
