បញ្ហា (The Problem)៖ ការវាយតម្លៃកង្វះខាតទឹកជាមធ្យមភាគប្រចាំឆ្នាំនៅក្នុងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) អាចធ្វើឱ្យមានការយល់ច្រឡំក្នុងការសម្រេចចិត្ត ព្រោះវាមិនបានគិតគូរពីការប្រែប្រួលនៃកម្រិតទឹកប្រចាំខែ និងពេលវេលានៃការប្រើប្រាស់ទឹកសម្រាប់ដាំដុះដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតគំរូវាយតម្លៃបែបថ្មី ដោយគណនាសន្ទស្សន៍កង្វះខាតទឹកក្នុងកម្រិតប្រចាំខែសម្រាប់ទីជម្រាលធារទឹកនៅទូទាំងពិភពលោក និងអនុវត្តវាទៅលើការផលិតស្រូវសាលី និងស្រូវ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Annual Water Stress Index / Water Footprint (Annual WSI/WFP) ការវាស់វែងសន្ទស្សន៍កង្វះខាតទឹក និងការប្រើប្រាស់ទឹកជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការគណនា មានទិន្នន័យស្រាប់ជាទូទៅ និងអាចបង្ហាញពីនិន្នាការនៃការខ្វះខាតទឹកជារួមនៅកម្រិតម៉ាក្រូ។ | មិនបានគិតគូរពីការប្រែប្រួលទឹកតាមខែឬរដូវកាល ដែលអាចធ្វើឱ្យមានការវាយតម្លៃខុស (misleading) លើផលប៉ះពាល់ពិតប្រាកដនៃការដាំដុះ។ | បង្ហាញរូបភាពរួមនៃកង្វះខាតទឹក ប៉ុន្តែមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលនៃការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាដាំដុះដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធទឹកបានទេ។ |
| Monthly Water Stress Index / Water Footprint (Monthly WSI/WFP) ការវាស់វែងសន្ទស្សន៍កង្វះខាតទឹក និងការប្រើប្រាស់ទឹកប្រចាំខែ (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
ផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយចាប់យកការប្រែប្រួលតាមរដូវកាល និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការវាយតម្លៃលើជម្រើសនៃការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាដាំដុះ។ | ខ្វះព័ត៌មានលម្អិតអំពីប្រព័ន្ធស្តុកទឹកធម្មជាតិនិងសិប្បនិម្មិត (ដូចជាទឹកក្រោមដី និងអាងស្តុកទឹក) ព្រមទាំងមានកម្រិតភាពមិនច្បាស់លាស់ខ្ពស់។ | ការប្រើប្រាស់ទឹកប្រចាំខែសម្រាប់ស្រូវសាលីមានកម្រិតទាបជាងប្រចាំឆ្នាំរហូតដល់ ២ ទំហំលេខ (2 orders of magnitude) ខណៈដែលស្រូវមានភាពថេរជាង ដែលបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃពេលវេលា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យធំៗកម្រិតសកល និងកម្មវិធីគំរូធារាសាស្ត្រស្មុគស្មាញដើម្បីវិភាគទីជម្រាលធារទឹកជាង ១១,០០០។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសកលដែលគ្របដណ្តប់លើទីជម្រាលធារទឹកជាង ១១,០០០ ប៉ុន្តែទិន្នន័យមូលដ្ឋានផ្អែកលើម៉ូដែលកម្រិតម៉ាក្រូ និងទិន្នន័យអាកាសធាតុចាស់ពីឆ្នាំ ១៩៦១-១៩៩០។ វាមិនបានគិតគូរឱ្យបានស៊ីជម្រៅពីប្រព័ន្ធស្តុកទឹកក្នុងស្រុក ដូចជាទឹកក្រោមដី និងអាងស្តុកទឹកឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រស្មុគស្មាញ និងរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ទិន្នន័យសកលនេះអាចនឹងខកខានមិនបានចាប់យកលក្ខណៈពិសេសនៃទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងស្រុកបានពេញលេញនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃកង្វះខាតទឹកប្រចាំខែនេះ មានសារៈសំខាន់ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយកម្ពុជាក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីការវាយតម្លៃធនធានទឹកប្រចាំឆ្នាំជាទូទៅ ទៅជាការគ្រប់គ្រងទឹកប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់តាមរដូវកាល ដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀងនិងនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Footprint | រង្វាស់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកសរុប (ទាំងការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់និងប្រយោល) សម្រាប់ការផលិតទំនិញ ឬសេវាកម្មណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់នោះ។ | ដូចជាការតាមដានវិក្កយបត្រទឹកដែលយើងប្រើប្រាស់តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ក្នុងការផលិតរបស់មួយ (ឧទាហរណ៍៖ ទឹកសម្រាប់ដាំស្រូវ កិនស្រូវ និងវេចខ្ចប់អង្ករ)។ |
| Water Stress Index | សន្ទស្សន៍ដែលវាស់វែងពីកម្រិតនៃកង្វះខាតទឹកនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានទាញយកមកប្រើប្រាស់ ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលអាចរកបានសរុប។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបលុយដែលយើងចាយ ទៅនឹងប្រាក់ខែដែលយើងរកបាន បើចាយជិតអស់ប្រាក់ខែ នោះយើងមាន "ភាពតានតឹងហិរញ្ញវត្ថុ" ចំណែកឯទឹកក៏ដូចគ្នា។ |
| Life Cycle Assessment | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយ គ្រប់ដំណាក់កាលនៃវដ្តជីវិតរបស់វា ចាប់ពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការសរសេរប្រវត្តិរូបសង្ខេបពីជីវិតរបស់របស់របរមួយ ចាប់តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីមើលថាវាបំផ្លាញបរិស្ថានប៉ុនណា។ |
| Temporal resolution | កម្រិតនៃភាពលម្អិតនៃពេលវេលា (ឧទាហរណ៍ ប្រចាំខែ ឬ ប្រចាំឆ្នាំ) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ ឬការវិភាគ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺការបំបែកទិន្នន័យពីប្រចាំឆ្នាំ មកជាប្រចាំខែដើម្បីឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការមើលកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពរៀងរាល់ម៉ោងម្តង (ច្បាស់លាស់) ប្រៀបធៀបនឹងការមើលត្រួសៗតែម្តងក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Withdrawal to availability ratio | អត្រាភាគរយនៃបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានបូមយកមកប្រើប្រាស់ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុបដែលមាននៅក្នុងប្រភពទឹកធម្មជាតិ (ដូចជាទន្លេ ឬបឹង) ក្នុងតំបន់មួយ។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើយើងដកទឹកប៉ុន្មានកែវចេញពីធុងទឹកមួយដែលពេញ។ |
| Geometric standard deviation | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីការបែកខ្ញែក ឬការប្រែប្រួលនៃទិន្នន័យជុំវិញមធ្យមភាគធរណីមាត្រ ដែលក្នុងឯកសារនេះប្រើដើម្បីគិតគូរពីការប្រែប្រួលទឹកភ្លៀងពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នកឡើងចុះខុសគ្នាខ្លាំងប៉ុណ្ណាពីមធ្យមភាគរបស់អ្នករៀងរាល់ខែ។ |
| Consumptive water use | ការប្រើប្រាស់ទឹកដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះមិនអាចត្រឡប់ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដើមវិញបាន (ឧទាហរណ៍ ហួតចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ឬស្រូបចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ)។ | ដូចជាទឹកដែលយើងយកទៅស្រោចផ្កា ហើយវាហួតបាត់ទៅលើអាកាស មិនអាចហូរត្រឡប់មកទន្លេវិញបាន។ |
| Degradative water use | ការប្រើប្រាស់ទឹកដែលធ្វើឱ្យគុណភាពទឹកធ្លាក់ចុះ (កខ្វក់) ដែលទាមទារឱ្យមានបរិមាណទឹកស្អាតបន្ថែមដើម្បីពន្យឺតភាពកខ្វក់នោះឱ្យដល់កម្រិតស្តង់ដារសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាការលាងចានដែលធ្វើឱ្យទឹកស្អាតក្លាយជាទឹកកខ្វក់ ដែលអ្នកដទៃមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់បន្តបានដោយសុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
