បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី ដោយសិក្សាពីការភ្ជួរលុបកាកសំណល់សណ្តែកបាយ (Mung bean residues) ជាប្រភពជីអាសូតធម្មជាតិជំនួសសម្រាប់ជួយដល់ការលូតលាស់ និងទិន្នផលដំណាំពោតស្អិត (Waxy corn)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តនៅលើដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam soil) ដោយប្រើប្រាស់គម្រោងពិសោធន៍ប្រភេទ RCBD ដែលមាន ៨ កម្មវិធី (Treatments) និង ៤ ជាន់ (Replications) ក្នុងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mung bean residue incorporation (at 45-65 days) ការភ្ជួរលុបកាកសំណល់សណ្តែកបាយ (នៅអាយុ ៤៥ ទៅ ៦៥ ថ្ងៃ) |
ជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី និងបង្កើនបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ (Organic matter) នៅក្នុងដី។ កសិករក៏អាចទទួលបានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីការប្រមូលផលគ្រាប់សណ្តែកបាយលើកទី១ ផងដែរ (ក្នុងរដូវវស្សា)។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ការដាំដុះ និងភ្ជួរលុប។ វាមិនសូវទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់នៅរដូវប្រាំងដោយសារបញ្ហាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ និងសំណើមទាប។ | ផ្តល់ទិន្នផលពោតមានសំបកជាមធ្យម ១,២៧៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (សម្រាប់សណ្តែកបាយ ៤៥ថ្ងៃ) ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើជីអាសូត ១០ ទៅ ២០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Chemical Fertilizer Application (10-30 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីអាសូត (១០ ទៅ ៣០ គ.ក្រ/រ៉ៃ) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់ដំណាំបានលឿន និងងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់។ វាផ្តល់នូវទិន្នផលពោតស្អិតខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមកម្មវិធីទាំងអស់។ | ត្រូវការចំណាយដើមទុនច្រើនលើការទិញជី ហើយវាមិនជួយកែលម្អគុណភាព និងរចនាសម្ព័ន្ធដីក្នុងរយៈពេលវែងនោះទេ។ | ការប្រើប្រាស់ជីអាសូត ៣០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ផ្តល់ទិន្នផលពោតមានសំបកខ្ពស់បំផុតគឺ ១,៦៥២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Fallow + 0 kg N/rai (Control) ការទុកដីទំនេរ និងមិនប្រើជីអាសូត (កម្មវិធីត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនទៅលើការទិញជីគីមី ឬពូជដំណាំគម្របដីនោះទេ។ | ដីនឹងឆាប់អស់ជីវជាតិ ហើយទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹមជាមូលដ្ឋាន។ | ផ្តល់ទិន្នផលពោតមានសំបកទាបបំផុតត្រឹមតែ ៦៥១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការរៀបចំដី និងការភ្ជួរលុបកាកសំណល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តជ័យនាទ (Chai Nat) ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតទៅលើតែប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam soil) ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក្តី ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចនឹងមានការប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តនៅលើប្រភេទដីផ្សេងទៀត ដូចជាដីឥដ្ឋ ឬដីក្រហមនៅតាមបណ្តាខេត្តផ្សេងៗ។
វិធីសាស្ត្រនៃការភ្ជួរលុបសណ្តែកបាយនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។
ការបញ្ចូលសណ្តែកបាយទៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំពោត គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលមិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយការពារគុណភាពដីសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Residue Incorporation (ការភ្ជួរលុបកាកសំណល់) | ការភ្ជួរលុបសំណល់រុក្ខជាតិ (ដូចជាដើម និងស្លឹកសណ្តែកបាយ) បញ្ចូលទៅក្នុងដីវិញ ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីសរីរាង្គជួយបង្កើនជីជាតិដី និងផ្តល់សារធាតុអាសូតសម្រាប់ដំណាំបន្ទាប់។ | ដូចជាការយកបាយសល់ឬស្លឹកបន្លែចាស់ៗទៅកប់ក្នុងដី ដើម្បីធ្វើជាជីកំប៉ុសចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិ។ |
| Green Manure (ជីរុក្ខជាតិស្រស់/ជីពង្រីកដី) | ដំណាំ (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) ដែលគេដាំមិនមែនសម្រាប់តែយកផលនោះទេ ប៉ុន្តែគេដាំដើម្បីភ្ជួរលុបវាចូលទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវាលូតលាស់ស្រស់ល្អ ដើម្បីបង្កើនសារធាតុចិញ្ចឹម និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការផ្តល់ថ្នាំបំប៉នសុខภาพដល់ដី ដោយការបញ្ចុកចំណីស្រស់ៗ (រុក្ខជាតិ) ផ្ទាល់ទៅក្នុងដី។ |
| Nitrogen Fixation (ការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិពពួកសណ្តែកសហការជាមួយបាក់តេរីក្នុងដី ដើម្បីទាញយកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជីអាសូត) ទុកនៅក្នុងឫស និងដើមរបស់វា។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅក្រោមដី ដែលបូមយកខ្យល់អាកាសមកផលិតជាជីដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Randomized Complete Block Design - RCBD (គម្រោងពិសោធន៍ចៃដន្យជាប្លុក) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយអនុវត្តកម្មវិធីពិសោធន៍ដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀងដោយសារភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចផ្តល់វិញ្ញាសាប្រឡងដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Allelopathy (អាឡេឡូប៉ាធី) | បាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិមួយបញ្ចេញសារធាតុគីមី (តាមរយៈឫស ឬការរលួយស្លឹក) ទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលអាចជួយជំរុញ ឬរារាំងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលដាំនៅក្បែរ ឬដាំតាមក្រោយ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ប្រើទឹកអប់ដែលមានក្លិនអាចទាក់ទាញអ្នកជិតខាង ឬធ្វើឱ្យអ្នកជិតខាងឈឺក្បាលមិនហ៊ាននៅក្បែរ។ |
| Stover (សំណល់ដើមនិងស្លឹក) | ផ្នែកផ្សេងៗនៃដំណាំ (ដូចជាស្លឹក ដើម ឬសំបក) ដែលនៅសេសសល់នៅលើចម្ការ បន្ទាប់ពីគេបានប្រមូលផលគ្រាប់ ឬផ្លែរួចរាល់។ វត្ថុទាំងនេះអាចប្រើជាចំណីសត្វ ឬភ្ជួរលុបធ្វើជី។ | ដូចជាសំបកក្រូចដែលយើងបោះចោលបន្ទាប់ពីញ៉ាំសាច់ ឬទឹកខាងក្នុងវាអស់ហើយ។ |
| Fallow (ការទុកដីទំនេរ) | ការផ្អាកការដាំដុះដំណាំនៅលើដីកសិកម្មក្នុងរយៈពេលណាមួយ (មួយរដូវ ឬមួយឆ្នាំ) ដើម្បីទុកឱកាសឱ្យដីបានងើបឡើងវិញ និងស្តារជីជាតិរបស់វាដោយធម្មជាតិ។ | ដូចជាការអនុញ្ញាតឱ្យកសិករដែលធ្វើការហត់នឿយខ្លាំង សម្រាកវិស្សមកាលមួយរយៈ ដើម្បីយកកម្លាំងមកវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
