បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីរបៀបដែលកសិករប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមក្រៅផ្លូវការរបស់ពួកគេ ដើម្បីចែករំលែកព័ត៌មានស្តីពីកសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ (Climate Smart Agriculture) ជាពិសេសកសិកម្មអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគបណ្តាញសង្គម ដើម្បីគូសផែនទីគំរូនៃការចែករំលែកព័ត៌មាន និងកំណត់អត្តសញ្ញាណកសិករដែលមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Informal Social Network Targeted Dissemination (SNA) ការផ្សព្វផ្សាយតាមគោលដៅដោយផ្អែកលើបណ្តាញសង្គមក្រៅផ្លូវការរបស់កសិករ |
ចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដោយប្រើប្រាស់កសិករដែលមានឥទ្ធិពល (Central actors) ដែលមានការទុកចិត្តពីសហគមន៍ស្រាប់។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើបុគ្គលស្នូលមួយចំនួនតូច។ ប្រសិនបើបុគ្គលទាំងនោះអវត្តមាន បណ្តាញចែករំលែកព័ត៌មាននឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់។ | កសិករគោលលេខ 2A, 17A, 23, 24, 33 និង 45 ត្រូវបានរកឃើញថាជាស្ពានចម្លងព័ត៌មានកសិកម្មដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងបណ្តាញសហគមន៍។ |
| Conventional Extension Services សេវាផ្សព្វផ្សាយកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណីរបស់រដ្ឋ |
ជាប្រភពព័ត៌មានផ្លូវការ និងអាចបញ្ជូនគោលនយោបាយថ្មីៗពីរដ្ឋាភិបាលទៅកាន់សហគមន៍ដោយផ្ទាល់។ | កសិករមិនសូវទទួលយកព័ត៌មានពីប្រភពនេះទេ ដោយសារកង្វះការទុកចិត្ត កត្តាធនធានមិនគ្រប់គ្រាន់របស់ភ្នាក់ងាររដ្ឋ និងមិនសូវមានភាពស្និទ្ធស្នាល។ | ការសិក្សាបង្ហាញថាកសិករពឹងផ្អែកលើបណ្តាញសង្គមមិត្តភក្តិ ឬអ្នកជិតខាងច្រើនជាងសេវាផ្សព្វផ្សាយរបស់រដ្ឋ ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មាន និងធនធានថ្មីៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់មតិផ្ទាល់ពីកសិករ និងប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Nyeri ប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើកសិករដាំដំណាំសាកវប្បកម្មចំនួនត្រឹមតែ ១០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានទំហំតូច និងផ្តោតលើបរិបទភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដែលបរិបទវប្បធម៌នៃការចែករំលែកព័ត៌មាន និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមអាចមានភាពខុសគ្នាពីប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ទោះជាយ៉ាងណា វិធីសាស្ត្រវិភាគបណ្តាញសង្គម (SNA) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកទេសកសិកម្មទំនើប។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការនានា អាចបញ្ជូនព័ត៌មានស្តីពីកសិកម្មឆ្លាតវៃទៅដល់កសិករមូលដ្ឋានបានរហ័ស មានប្រសិទ្ធភាព និងសន្សំសំចៃថវិកាជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Social Network Analysis (SNA) (ការវិភាគបណ្តាញសង្គម) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវក្នុងការវាស់វែង និងគូសផែនទីរចនាសម្ព័ន្ធនៃទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស ក្រុម ឬស្ថាប័ន ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបដែលព័ត៌មាន និងធនធានហូរឆ្លងកាត់បណ្តាញទាំងនោះនៅក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការគូសផែនទីខ្សែពួរដែលចងភ្ជាប់មនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត នៅក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីមើលថាតើនរណាមានខ្សែភ្ជាប់ច្រើនជាងគេ និងជាទីពឹងរបស់អ្នកដទៃ។ |
| Climate Smart Agriculture (CSA) (កសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅបី៖ បង្កើនផលិតភាពនិងប្រាក់ចំណូល ជួយកសិករសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះការពារទឹកភ្លៀង និងកម្ដៅថ្ងៃដល់ប្រព័ន្ធដាំដុះ ដើម្បីឱ្យដំណាំនៅតែលូតលាស់បានល្អទោះបីជាអាកាសធាតុមានការប្រែប្រួលខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Centrality measures (រង្វាស់មជ្ឈភាព) | ការគណនាតាមបែបគណិតវិទ្យានៅក្នុងការវិភាគបណ្តាញសង្គម ដើម្បីកំណត់ថាតើបុគ្គលណាមួយមានសារៈសំខាន់ ឬមានឥទ្ធិពលកម្រិតណា អាស្រ័យលើទីតាំងទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេនៅក្នុងបណ្តាញ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើផ្ទះរបស់អ្នកណាស្ថិតនៅចំកណ្តាលភូមិជាងគេបំផុត ដែលងាយស្រួលឱ្យអ្នកភូមិគ្រប់ទិសទីដើរមកជួបជុំគ្នាដើម្បីទទួលដំណឹង។ |
| Betweenness centrality (មជ្ឈភាពនៃភាពចន្លោះ ឬភាពជាស្ពានភ្ជាប់) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃបុគ្គលម្នាក់ដែលដើរតួជាស្ពានចម្លង ឬអ្នកសម្របសម្រួល (Broker) រវាងក្រុមមនុស្សពីរផ្សេងគ្នាដែលមិនទាក់ទងគ្នាដោយផ្ទាល់នៅក្នុងបណ្តាញ។ | ដូចជាស្ពានតែមួយគត់ដែលតភ្ជាប់ភូមិពីរដែលនៅខណ្ឌចែកដោយទន្លេ បើគ្មានស្ពាននោះទេ ភូមិទាំងពីរមិនអាចប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាបានឡើយ។ |
| Gatekeeper (អ្នកគ្រប់គ្រងច្រកទ្វារព័ត៌មាន) | បុគ្គលស្នូលដែលមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងបណ្តាញសង្គម ដែលមានអំណាចក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ចម្រាញ់ សម្រេចចិត្ត ឬទប់ស្កាត់ការបញ្ជូនបន្តនូវព័ត៌មាននិងធនធានទៅកាន់អ្នកដទៃនៅក្នុងបណ្តាញរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាអ្នកយាមទ្វាររោងកុន ដែលជាអ្នកមានសិទ្ធិសម្រេចចុងក្រោយថាអ្នកណាអាចចូលមើល ឬទទួលបានព័ត៌មានពីខាងក្នុងបាន។ |
| Network homophily (ភាពដូចគ្នានៃបណ្តាញ) | និន្នាការធម្មជាតិរបស់មនុស្សក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទំនង និងផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកដទៃ ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិស្រដៀងនឹងខ្លួន ដូចជាអាយុ កម្រិតវប្បធម៌ ឬទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ | ដូចជាពាក្យចាស់ពោលថា "សត្វស្លាបដែលមានរោមពណ៌ដូចគ្នា តែងហើរប្រមូលផ្តុំជាហ្វូងជាមួយគ្នា"។ |
| Ego's Network (បណ្តាញអត្មា ឬបណ្តាញបុគ្គលគោល) | បណ្តាញទំនាក់ទំនងដែលផ្តោតលើបុគ្គលម្នាក់ជាចំណុចកណ្តាល (Ego) និងបុគ្គលផ្សេងទៀតទាំងអស់ដែលទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយគាត់ (Alters) ដើម្បីសិក្សាពីបរិយាកាសសង្គមផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ | ដូចជាការយកខ្លួនយើងផ្ទាល់ជាចំណុចកណ្តាលនៃក្រដាស ហើយគូសខ្សែភ្ជាប់ទៅកាន់មនុស្សគ្រប់គ្នាដែលយើងស្គាល់ផ្ទាល់ ដើម្បីមើលថាតើយើងមានបណ្តាញសង្គមធំប៉ុនណា។ |
| Sociograph (គំនូសតាងសង្គម) | ដ្យាក្រាម ឬគំនូសតាងក្រាហ្វិក ដែលតំណាងឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធនៃទំនាក់ទំនងសង្គម ដោយប្រើចំណុច (Nodes) តំណាងឱ្យមនុស្ស និងបន្ទាត់ (Edges) តំណាងឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងពួកគេ។ | ដូចជាផែនទីបណ្តាញពីងពាងដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលជួយយើងឱ្យមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីខ្សែដែលតភ្ជាប់ពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀតក្នុងសហគមន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
