បញ្ហា (The Problem)៖ ភាពប្រែប្រួលតាមរដូវកាលនៃគុណភាព និងបរិមាណចំណីសត្វ គឺជាបញ្ហាចម្បងមួយរបស់ម្ចាស់សត្វពាហនៈនៅតំបន់ទំនាប Metekel។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពេលវេលាប្រមូលផលដ៏ស័ក្តិសមបំផុត ដើម្បីទទួលបានទិន្នផល និងគុណភាពស្មៅស្ងួតខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការហ៊ុមព័ទ្ធវាលស្មៅធម្មជាតិទំហំ ២ ៤១៤ ម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងស្រុកចំនួនបី និងធ្វើការប្រមូលផលរៀងរាល់ ១០ ថ្ងៃម្តង ដើម្បីវិភាគទិន្នផល និងគុណភាពជីវជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early Harvesting (Vegetative to Early Flowering) ការប្រមូលផលនៅដំណាក់កាលដំបូង (វគ្គលូតលាស់សន្លឹកដល់ការចាប់ផ្តើមចេញផ្កា) |
មានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude Protein) ខ្ពស់ និងសមត្ថភាពរំលាយអាហារ (Digestibility) បានល្អបំផុត។ | ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត (Dry Matter Yield) មានកម្រិតទាបបំផុត ហើយរុក្ខជាតិមានផ្ទុកជាតិទឹកច្រើនដែលពិបាកក្នុងការធ្វើស្មៅស្ងួត។ | ផ្តល់កម្រិតប្រូតេអ៊ីនរហូតដល់ ៦២ ក្រាម/គីឡូក្រាម ប៉ុន្តែទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតមានតិចជាង ៣,៥ តោន/ហិកតា។ |
| Mid Harvesting (40-80% Flowering Stage) ការប្រមូលផលនៅដំណាក់កាលកណ្តាល (វគ្គចេញផ្កាពី ៤០% ទៅ ៨០%) |
ផ្តល់នូវតុល្យភាពដ៏ល្អប្រសើរបំផុតរវាងទិន្នផលបរិមាណស្មៅ និងគុណភាពជីវជាតិ (ប្រូតេអ៊ីន និងកម្រិតកាកសរសៃ)។ | ទាមទារការតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់លើវដ្តនៃការចេញផ្ការបស់រុក្ខជាតិ និងរបបទឹកភ្លៀងដើម្បីកុំឱ្យហួសពេលកំណត់។ | ពេលវេលាដ៏ស័ក្តិសមបំផុតដែលបានណែនាំសម្រាប់ការធ្វើស្មៅស្ងួត (Hay making) ជាមួយនឹងទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតកម្រិតមធ្យមខ្ពស់ និងគុណភាពអាចទទួលយកបាន។ |
| Late Harvesting (Late Maturity / Post-Rainy Season) ការប្រមូលផលនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ (វគ្គចាស់ទុំ / ចុងរដូវវស្សា) |
ទទួលបានទិន្នផលបរិមាណរូបធាតុស្ងួត (Biomass Yield) សរុបខ្ពស់បំផុត។ | គុណភាពចំណីធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយកម្រិតប្រូតេអ៊ីនថយចុះ ហើយកាកសរសៃពិបាករំលាយ (ADF) កើនឡើងខ្ពស់។ | ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតកើនដល់ជាង ៦ តោន/ហិកតា តែប្រូតេអ៊ីនធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣២ ក្រាម/គីឡូក្រាម ដែលមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់តម្រូវការសត្វ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានដីសម្រាប់វាលស្មៅ ឧបករណ៍ពិសោធន៍កសិកម្ម និងសារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគគុណភាពចំណីសត្វ ក៏ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់វាលទំនាប Metekel ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើម (ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំជាប់គ្នា)។ លទ្ធផលនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រភេទពូជស្មៅ និងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រភេទពូជស្មៅធម្មជាតិមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឲ្យមានការសិក្សាជាក់ស្តែងបន្ថែមដើម្បីទទួលបានតួលេខច្បាស់លាស់។
វិធីសាស្ត្រ និងគោលគំនិតនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងវាលស្មៅ និងការស្តុកទុកចំណីសត្វនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមគោលការណ៍កាត់ស្មៅក្នុងដំណាក់កាលត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយបញ្ហាខ្វះខាតចំណីសត្វដែលមានគុណភាពនៅរដូវប្រាំង និងបង្កើនផលិតភាពសាច់ និងទឹកដោះប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dry Matter (រូបធាតុស្ងួត) | វាគឺជាទម្ងន់ពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិ ឬចំណីសត្វបន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញ (សម្ងួត)។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារដើម្បីវាស់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម និងថាមពលពិតប្រាកដដែលសត្វទទួលបាន ព្រោះជាតិទឹកមិនមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមនោះទេ។ | ដូចជាការយកផ្លែទំពាំងបាយជូរស្រស់ទៅហាលថ្ងៃឲ្យក្លាយជាទំពាំងបាយជូរក្រៀម ដើម្បីដឹងថាសាច់ពិតប្រាកដរបស់វាមានទម្ងន់ប៉ុន្មាន។ |
| Crude Protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ជាការវាស់វែងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលមាននៅក្នុងចំណីសត្វ ដោយការគណនាផ្អែកលើបរិមាណអាសូត (Nitrogen) សរុប។ វាជាសូចនាករដ៏សំខាន់សម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពចំណី ព្រោះសត្វត្រូវការប្រូតេអ៊ីនជាចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់សាច់ដុំ និងផលិតទឹកដោះ។ | ប្រៀបដូចជាការគណនាបរិមាណសាច់ ឬស៊ុតនៅក្នុងអាហារប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង ដើម្បីដឹងថាយើងទទួលបានប្រភពសាងសង់រាងកាយបានប៉ុណ្ណា។ |
| Neutral Detergent Fiber (កាកសរសៃមិនរលាយក្នុងសូលុយស្យុងណឺត) | ជារង្វាស់នៃសមាសធាតុជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិសរុប (រួមមាន Hemicellulose, Cellulose, និង Lignin) ដែលកំណត់ពីបរិមាណចំណីសរុបដែលសត្វអាចស៊ីបានអតិបរមា (Feed Intake)។ កាលណា NDF កាន់តែខ្ពស់ សត្វកាន់តែឆាប់ឆ្អែត ហើយស៊ីចំណីបានតិច។ | ដូចជាសរសៃស្វាយ ឬសរសៃម្នាស់ដែលជាប់ធ្មេញយើងពេលញ៉ាំ ដែលធ្វើឲ្យយើងទំពារយូរ ពិបាកលេប និងឆាប់ឆ្អែត។ |
| Acid Detergent Fiber (កាកសរសៃមិនរលាយក្នុងសូលុយស្យុងអាស៊ីត) | ជារង្វាស់នៃផ្នែកកាកសរសៃដែលពិបាករំលាយបំផុតនៅក្នុងរុក្ខជាតិ (រួមមាន Cellulose និង Lignin)។ កាលណាភាគរយនៃ ADF កាន់តែខ្ពស់ គុណភាពចំណី និងសមត្ថភាពក្នុងការកិនរំលាយរបស់សត្វ (Digestibility) នឹងកាន់តែធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាសំបកឈើ ឬដើមស្មៅចាស់ៗដែលរឹងខ្លាំង ដែលសូម្បីតែក្រពះសត្វគោក្របីក៏មិនអាចកិនរំលាយយកជីវជាតិបានដែរ។ |
| In vitro Dry Organic Matter Digestibility (សមត្ថភាពរំលាយអាហារសរីរាង្គក្នុងកែវពិសោធន៍) | ជាវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដែលធ្វើត្រាប់តាមការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង (Rumen) ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើចំណីនោះអាចត្រូវបានរំលាយ និងផ្តល់ជាថាមពលដល់សត្វបានកម្រិតណា ដោយមិនចាំបាច់យកចំណីនោះទៅបញ្ចុកសត្វដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទឹកអាស៊ីតក្នុងកែវពិសោធន៍ដើម្បីរំលាយអាហារ ជំនួសឲ្យការឲ្យមនុស្សញ៉ាំផ្ទាល់ ដើម្បីចង់ដឹងថាអាហារនោះរលាយបានល្អកម្រិតណា។ |
| Leaf to stem ratio (សមាមាត្រស្លឹកធៀបនឹងដើម) | ជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់ ឬបរិមាណនៃផ្នែកស្លឹករុក្ខជាតិ ទៅនឹងផ្នែកដើមរបស់វា។ រុក្ខជាតិដែលមានសមាមាត្រស្លឹកខ្ពស់ (ស្លឹកច្រើនជាងដើម) ជាទូទៅមានគុណភាពជីវជាតិខ្ពស់ និងងាយរំលាយជាងរុក្ខជាតិដែលមានដើមច្រើននិងរឹង។ | ដូចជាការញ៉ាំបន្លែដែលយើងចូលចិត្តយកតែត្រួយឬស្លឹកខ្ចីៗ (ព្រោះវាទន់និងមានជីវជាតិ) ជាជាងយកគល់ឬដើមរឹងៗ។ |
| Hemicellulose (ហេមីសែលុយឡូស) | ជាប្រភេទកាបូអ៊ីដ្រាត (Carbohydrate) ស្មុគស្មាញដែលជាផ្នែកមួយនៃជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិ។ វាអាចត្រូវបានបំបែក និងរំលាយបានដោយអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង ដើម្បីផ្តល់ជាថាមពលកាឡូរីដល់សត្វ (គេអាចគណនាវាដោយយកតម្លៃ NDF ដក ADF)។ | ជាប្រភេទសរសៃរុក្ខជាតិទន់ៗមួយប្រភេទ ដែលសត្វគោក្របីអាចកិនរំលាយយកកម្លាំងបាន មិនដូចសរសៃរឹងៗពេកនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
