បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរលួយ (Fusarium wilt) បង្កដោយមេរោគផ្សិត Fusarium oxysporum f. sp. cubense Tropical Race 4 (Foc TR4) គឺជាការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការដាំដុះចេកអំបូងលឿង (Cavendish banana) ហើយវាពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់ពីក្នុងដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាលតាមបែបជីវសាស្ត្រ គីមី និងការប្រើប្រាស់សម្ភារៈធម្មជាតិ ដើម្បីគ្រប់គ្រងមេរោគផ្សិត Foc TR4 នៅក្នុងការពិសោធន៍ផ្ទះកញ្ចក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Calcium Oxide (CaO) ការប្រើប្រាស់កាល់ស្យូមអុកស៊ីត (កំបោរស) |
ងាយស្រួលរក តម្លៃថោក និងជួយកាត់បន្ថយជាតិអាស៊ីតក្នុងដី ដែលធ្វើឱ្យមេរោគពិបាកលូតលាស់។ | អាចប៉ះពាល់ដល់កម្រិត pH របស់ដីខ្លាំងប្រសិនបើប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើនលើសកម្រិត។ | កាត់បន្ថយសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៤៥% និងចំនួនមេរោគនៅសល់ ២,៣ x ១០² CFU/g។ |
| Ash Water ការប្រើប្រាស់ទឹកផេះ |
ជារបស់ធម្មជាតិដែលអាចផលិតបានដោយខ្លួនឯង ជួយកែប្រែស្ថានភាពដី និងមានសុវត្ថិភាព។ | សមាសធាតុគីមីមិនថេរ អាស្រ័យលើប្រភេទឈើឬរុក្ខជាតិដែលយកមកដុតធ្វើជាផេះ។ | កាត់បន្ថយសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៤០% និងចំនួនមេរោគនៅសល់ ១,៨ x ១០² CFU/g។ |
| Trichoderma harzianum ការប្រើប្រាស់ផ្សិត Trichoderma harzianum |
ជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រមានសុវត្ថិភាព អាចការពារជំងឺបានយូរអង្វែង និងជួយជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ទាមទារលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានសមស្រប (សីតុណ្ហភាព សំណើម) និងការទុកដាក់ត្រឹមត្រូវដើម្បីឱ្យផ្សិតមានជីវិត។ | កាត់បន្ថយសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៤០% និងចំនួនមេរោគនៅសល់ ២,៨ x ១០² CFU/g។ |
| Bacillus subtilis ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bacillus subtilis |
ជាបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតក្នុងដី។ | ងាយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានខាងក្រៅ ហើយអាចត្រូវការការចាក់បញ្ចូលម្តងទៀត (Reapplication)។ | កាត់បន្ថយសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៥០% និងចំនួនមេរោគនៅសល់ ២,៥ x ១០² CFU/g។ |
| Captan (Chemical Fungicide) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់ផ្សិត Captan |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងផ្តល់លទ្ធផលលឿនក្នុងការសម្លាប់មេរោគផ្សិត។ | អាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាពមនុស្សសត្វ និងអាចធ្វើឲ្យមេរោគផ្សិតស៊ាំនឹងថ្នាំទៅថ្ងៃអនាគត។ | កាត់បន្ថយសន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៤៥% និងចំនួនមេរោគនៅសល់ ២,៣ x ១០² CFU/g។ |
| Positive Control (Foc TR4 only) វត្ថុបញ្ជាវិជ្ជមាន (មានតែមេរោគ Foc TR4) |
គ្មានអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺ គ្រាន់តែប្រើសម្រាប់ធ្វើការប្រៀបធៀបក្នុងការពិសោធន៍។ | ដើមចេកឆ្លងជំងឺយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយងាប់ទាំងអស់បន្ទាប់ពី ៨ ខែ។ | សន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺឡើងដល់ ១០០% និងចំនួនមេរោគមានរហូតដល់ ១,៣ x ១០³ CFU/g។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះមិនទាមទារធនធានថ្លៃខ្លាំងនោះទេ ជាពិសេសការប្រើប្រាស់កំបោរស និងផេះ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រតម្រូវឲ្យមានជំនាញ និងសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse) នៃស្ថានីយ៍ត្រួតពិនិត្យភូតគាមខេត្តឈៀងរ៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលជាការសាកល្បងក្នុងបរិយាកាសត្រូវបានគ្រប់គ្រង (Controlled environment)។ លទ្ធផលអាចនឹងមានភាពខុសគ្នានៅពេលយកទៅអនុវត្តក្នុងចម្ការផ្ទាល់ដែលរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ កសិកម្មចម្រុះ និងប្រភេទដីផ្សេងៗ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះជារបកគំហើញដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានប្រភេទដី និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់នោះ។
វិធីសាស្ត្រព្យាបាលទាំងនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយ (Panama disease) នៅក្នុងវិស័យដាំដុះចេករបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការពង្រីកការសាកល្បងវិធីសាស្ត្រទាំងនេះដោយផ្ទាល់នៅក្នុងចម្ការចេកនៅកម្ពុជា គឺជាជំហានបន្ទាប់ដ៏សំខាន់ ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃវិស័យកសិកម្ម និងការនាំចេញចេក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fusarium oxysporum f. sp. cubense Tropical Race 4 (Foc TR4) (មេរោគផ្សិត Foc TR4) | ជាមេរោគផ្សិតដ៏កាចសាហាវរស់នៅក្នុងដី ដែលចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធដឹកនាំទឹក (Xylem) របស់ដើមចេក ធ្វើឱ្យស្ទះប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ និងបណ្តាលឱ្យដើមចេកប្រែពណ៌លឿង ស្វិតស្រពោន និងងាប់ (ជំងឺរលួយពាសពេញដើម ឬ Panama disease)។ | វាប្រៀបដូចជាកាកសំណល់ដែលចូលទៅស្ទះក្នុងទុយោទឹក ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចបូមទឹកបាន រហូតដល់ងាប់។ |
| Disease severity index (% DSI) (សន្ទស្សន៍ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ) | គឺជារូបមន្ត និងរង្វាស់ភាគរយដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាត ឬរោគសញ្ញាជំងឺនៅលើរុក្ខជាតិ ដោយគណនាផ្អែកលើចំនួនដើមដែលឈឺ និងកម្រិតនៃរោគសញ្ញាដែលបានកំណត់ (ពីកម្រិតទី ១ ដល់ទី ៥)។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសុខភាពអ្នកជំងឺ ដោយពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាជំងឺកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងខិតជិតដល់សេចក្តីស្លាប់។ |
| Rhizosphere soil (ដីជុំវិញឫសរុក្ខជាតិ) | ជាតំបន់ដីដែលនៅជាប់ផ្ទាល់នឹងឫសរុក្ខជាតិ ដែលជាកន្លែងមានសកម្មភាពមេរោគ ផ្សិត និងអតិសុខុមប្រាណរស់នៅយ៉ាងសកម្ម ដោយសារតែពួកវាទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមដែលបញ្ចេញពីឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសង្កាត់ ឬភូមិដែលនៅជុំវិញផ្ទះយើង ដែលមានអ្នកជិតខាងទាំងល្អ និងអាក្រក់ (មេរោគ និងបាក់តេរី) រស់នៅយ៉ាងកុះករ។ |
| Trichoderma harzianum (ផ្សិតទ្រីកូឌែរម៉ា) | ជាប្រភេទផ្សិតមានប្រយោជន៍ (ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ) ដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយមានសមត្ថភាពអាចទៅសម្លាប់ ឬបញ្ចេញសារធាតុរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតផ្សេងៗ (ដូចជា Foc TR4) ដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ | វាប្រៀបដូចជាទាហានយាមល្បាតព្រំដែន ដែលចាំកម្ចាត់សត្រូវ (មេរោគអាក្រក់) មិនឱ្យចូលមកយាយីប្រទេស (ដើមចេក)។ |
| Bacillus subtilis (បាក់តេរីបាស៊ីលឹស) | ជាបាក់តេរីល្អក្នុងដី ដែលអាចបញ្ចេញសារធាតុប្រឆាំងមេរោគ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតអាក្រក់នៅក្នុងដី និងជួយជំរុញឱ្យប្រព័ន្ធឫសរុក្ខជាតិមានសុខភាពល្អ។ | វាដូចជាគ្រូពេទ្យប្រចាំកាយរបស់រុក្ខជាតិ ដែលចាំផ្តល់ថ្នាំការពារ និងសម្លាប់មេរោគដែលព្យាយាមចូលមកយាយី។ |
| Chlamydospores (ក្លាមីដូស្ព័រ) | ជាទម្រង់ស្ព័រមានជញ្ជាំងក្រាស់របស់មេរោគផ្សិត ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីទប់ទល់នឹងស្ថានភាពអាក្រក់ ហើយវាអាចរស់រានមានជីវិតសម្ងំក្នុងដីបានរាប់សិបឆ្នាំ ទោះបីជាគ្មានរុក្ខជាតិជាទីជម្រកក៏ដោយ។ | វាប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជដែលបានរុំស្រោមការពារយ៉ាងក្រាស់ អាចដេកលាក់ខ្លួនក្នុងដីរាប់សិបឆ្នាំ រហូតដល់ពេលមានឱកាសទើបញាស់មកបំផ្លាញគេ។ |
| Calcium oxide (CaO) (កាល់ស្យូមអុកស៊ីត ឬកំបោរស) | ជាសារធាតុគីមីដែលមានសភាពជាកំបោរស ដែលគេប្រើសម្រាប់រោយចូលក្នុងដីកសិកម្ម ដើម្បីកែប្រែកម្រិតកំហាប់អាស៊ីត (បង្កើន pH ឱ្យលើសពី ៤.២) ដែលធ្វើឱ្យបរិស្ថានដីលែងស័ក្តិសមសម្រាប់ការបន្តពូជរបស់មេរោគផ្សិត។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំបន្សាបជាតិពុល និងបន្សុទ្ធខ្យល់ក្នុងបន្ទប់ ដើម្បីកុំឱ្យមូស ឬសត្វល្អិតអាចរស់នៅបាន។ |
| Colony-forming unit (CFU/g) (ឯកតាកំណត់កូឡូនី) | ជាខ្នាតរង្វាស់ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានចំនួនកោសិកាមេរោគ ឬបាក់តេរីដែលមានជីវិត និងអាចបន្តពូជបង្កើតជាកូឡូនីបាន ដែលមាននៅក្នុងសំណាកដី ១ ក្រាម។ | វាដូចជាការចុះជំរឿនរាប់ចំនួនគ្រួសារប្រជាជននៅក្នុងភូមិមួយ ដើម្បីដឹងថាមានមនុស្សរស់នៅច្រើនកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
