បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺអុចត្នោត (Tan spot disease) លើផ្លែក្រូចថ្លុង ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Phyllosticta citriasiana ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់តាមរយៈការប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្រ្ត Trichoderma harzianum និងប្រៀបធៀបជាមួយថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) និងនៅក្នុងចម្ការក្រូចថ្លុងផ្ទាល់ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការទប់ស្កាត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fungicide (Azoxystrobin 25% W/V SC) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី (Azoxystrobin) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺនៅទីវាល និងផ្តល់ទិន្នផលផ្លែក្រូចថ្លុងដែលគ្មានស្នាមជំងឺច្រើនជាងគេ (២២,៥%)។ | អាចបន្សល់នូវសារធាតុគីមីពុលក្នុងបរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិតកើនឡើងនូវភាពស៊ាំ (Resistance) ប្រសិនបើប្រើប្រាស់ជាប្រចាំដោយមិនផ្លាស់ប្តូរ។ | អត្រាកើតជំងឺលើផ្លែមានត្រឹម ៧៧,៥% និងមានស្នាមអុចជាមធ្យម ៦,៩៥ ស្នាមក្នុងមួយផ្លែ (កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរ ២,០)។ |
| Biological Control (Trichoderma harzianum isolate T35) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ (ផ្សិត Trichoderma harzianum ឯកោ T35) |
ជាមធ្យោបាយដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន មានសុវត្ថិភាពដល់កសិករ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់មីសេល្យូមផ្សិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ប្រសិទ្ធភាពនៅទីវាលលើផ្លែក្រូចថ្លុងទុំ (ជិតប្រមូលផល) នៅមានកម្រិតទាប បើប្រៀបធៀបទៅនឹងថ្នាំគីមី។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតជំងឺបាន ៥២,១% ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ប៉ុន្តែមានស្នាមអុច ១២,៦០ ស្នាមក្នុងមួយផ្លែនៅទីវាល។ |
| University Biocontrol Strain (T. harzianum TKU) ពូជផ្សិតជីវសាស្ត្រពីសាកលវិទ្យាល័យ (T. harzianum TKU) |
បង្ហាញប្រសិទ្ធភាពនៅទីវាលល្អជាងពូជឯកោ T35 និងកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺនៅលើផ្លែបានកម្រិតមួយដែលអាចទទួលយកបាន។ | នៅតែមិនអាចការពារផ្លែក្រូចថ្លុងឱ្យរួចផុតពីជំងឺបាន ១០០% ដូចថ្នាំគីមីប្រភេទបាញ់ស្រូប (Systemic fungicide) នោះទេ។ | អត្រាកើតជំងឺលើផ្លែ ៩២,៥% និងមានស្នាមអុចជាមធ្យម ៩,៤៧ ស្នាមក្នុងមួយផ្លែ (កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរ ២,០)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ និងចម្ការដំណាំជាក់ស្តែងសម្រាប់ធ្វើការពិសោធន៍នៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចម្ការក្រូចថ្លុង (ពូជ Thong Dee អាយុ ១៨ឆ្នាំ) ក្នុងខេត្តឈៀងរ៉ាយ និងឈៀងម៉ៃ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្រិតសំណើម និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះ អាចមានភាពខុសគ្នាពីតំបន់ដាំដុះក្រូចនៅកម្ពុជា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តពូជផ្សិត Trichoderma ក្នុងស្រុកបន្ថែម ដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រាញ់ និងប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពផ្សិតជីវសាស្ត្រនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការពឹងផ្អែកតែលើថ្នាំគីមី។
ការអនុវត្តកម្មវិធីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត និងជំងឺចម្រុះ (IPM) ដោយផ្តោតលើផ្សិតជីវសាស្ត្រ គឺជាមាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកនិរន្តរភាពនៃការនាំចេញផ្លែឈើកម្ពុជាទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trichoderma harzianum (ផ្សិតទ្រីកូដឺម៉ា) | ជាប្រភេទផ្សិតមានប្រយោជន៍ដែលរស់នៅក្នុងដី ដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតផ្សេងៗទៀតដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ តាមរយៈការប្រជែងយកចំណី ការបញ្ចេញអង់ស៊ីមរំលាយ ឬការបញ្ចេញសារធាតុគីមីទប់ស្កាត់។ | ប្រៀបដូចជាទាហានការពារស្រុក ដែលរស់នៅក្នុងដីចាំវាយកម្ចាត់មេរោគឈ្លានពាន ដើម្បីការពារដើមឈើឱ្យមានសុខភាពល្អ។ |
| Phyllosticta citriasiana (ផ្សិតបង្កជំងឺអុចត្នោតលើក្រូច) | ជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមេរោគផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅនៅលើស្លឹក និងផ្លែក្រូចថ្លុង ដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាពសំបកផ្លែ និងធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះនៅលើទីផ្សារ។ | ប្រៀបដូចជាមេរោគសើស្បែកដែលធ្វើឱ្យផ្លែក្រូចឡើងរមាស់និងចេញស្នាមអុចខ្មៅៗមិនស្អាត។ |
| Dual Culture Test (ការធ្វើតេស្តបណ្ដុះរួមគ្នា) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេបណ្ដុះផ្សិតមានប្រយោជន៍ និងផ្សិតបង្កជំងឺនៅក្នុងចាន Petri តែមួយ ដោយដាក់វាទល់មុខគ្នា ដើម្បីសង្កេត និងវាស់វែងថាតើផ្សិតមានប្រយោជន៍អាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតជំងឺបានកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់សត្វពីរក្បាលក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីតេស្តមើលថាតើសត្វមួយណាខ្លាំងជាងអាចដេញបង្រ្កាបសត្វមួយទៀតបាន។ |
| Mycelium (សរសៃផ្សិត ឬមីសេល្យូម) | ជាបណ្ដាញសរសៃតូចៗរបស់ផ្សិតដែលលូតលាស់ក្រាស់ឃ្មឹក ប្រើសម្រាប់ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ ឬពីរុក្ខជាតិដែលវាទំនៅ ដែលជាទម្រង់លូតលាស់ចម្បងរបស់ផ្សិត។ | ប្រៀបដូចជាឫសរុក្ខជាតិដ៏ឆ្មារៗ ដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដី ឬចំណី ដើម្បីបឺតស្រូបយកទឹក និងជីជាតិ។ |
| Azoxystrobin (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត អាហ្សុកស៊ីស្ត្រូប៊ីន) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្ម (Fungicide) ដែលមានសមត្ថភាពជ្រាបចូលទៅក្នុងសរសៃរុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារ និងទប់ស្កាត់ដំណើរការដកដង្ហើមរបស់កោសិកាផ្សិតបង្កជំងឺ ធ្វើឱ្យផ្សិតស្លាប់។ | ប្រៀបដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដ៏ខ្លាំងដែលយើងផឹកដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងខ្លួនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Tissue Transplanting Method (វិធីសាស្ត្របណ្ដុះជាលិកា) | ជាបច្ចេកទេសកាត់យកបំណែកតូចៗនៃជាលិការុក្ខជាតិត្រង់ចំណុចដែលមានជំងឺ (ដូចជាស្លឹក ឬសំបកផ្លែ) ទៅដាក់លើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (Agar) ដើម្បីញែកយកមេរោគផ្សិតពិតប្រាកដដែលបង្កជំងឺនោះចេញមកសិក្សា។ | ប្រៀបដូចជាការកាត់យកសាច់ដែលរលាកបន្តិចទៅពិនិត្យក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីរកមើលថាតើមានមេរោគអ្វីបង្កឱ្យរលាក។ |
| Soil Dilution Spread Plate Method (វិធីសាស្ត្រពង្រាវដីលាបលើចានបណ្ដុះ) | ជាបច្ចេកទេសដែលគេយកសំណាកដីមកលាយពង្រាវជាមួយទឹកជាច្រើនដំណាក់កាល រួចយកទឹកនោះបន្តិចទៅលាបលើចានចាហួយបណ្ដុះមេរោគ ដើម្បីបំបែក និងអនុញ្ញាតឱ្យកោសិកាមីក្រូសរីរាង្គ (ដូចជាផ្សិត ទ្រីកូដឺម៉ា) ដុះដាច់ៗពីគ្នា ងាយស្រួលក្នុងការញែកយកទៅប្រើ។ | ប្រៀបដូចជាការយកទឹកស៊ុបដែលខាប់ខ្លាំងទៅលាយទឹកថែមច្រើនដង ដើម្បីឱ្យយើងអាចមើលឃើញគ្រឿងផ្សំនីមួយៗច្បាស់ដាច់ពីគ្នានៅពេលដួសវាមកដាក់លើចាន។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មនៅទីវាល ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងកម្មវិធីធ្វើតេស្តដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពល្អៀងនៃលទ្ធផលដែលបណ្ដាលមកពីភាពខុសគ្នានៃកម្រិតជីជាតិដី។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចឱ្យពួកគេធ្វើតេស្តផ្សេងៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រៀបធៀបគឺយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
