បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់កូនជ្រូកនៅពេលកើត ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងការចិញ្ចឹមជ្រូកពាណិជ្ជកម្ម ដោយផ្តោតលើការប៉ាន់ប្រមាណប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចសម្រាប់ការបាត់បង់នេះនៅក្នុងហ្វូងជ្រូកពូជ Landrace។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពូជនិងកំណត់ត្រាផលិតកម្មរបស់មេជ្រូក ដើម្បីវិភាគរកប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចតាមរយៈម៉ូដែលគណិតវិទ្យា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Phenotypic Selection ការជ្រើសរើសតាមរយៈលក្ខណៈរូបរាងកាយ ឬកំណត់ត្រាផលិតកម្មផ្ទាល់របស់មេជ្រូក |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តនៅកសិដ្ឋាន ដោយគ្រាន់តែមើលលើទិន្នន័យកូនជ្រូកដែលបានកើត។ មិនត្រូវការចំណេះដឹងស្ថិតិស្មុគស្មាញ ឬប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពដោយសារតំណពូជនៃការបាត់បង់កូនមានកម្រិតទាបខ្លាំង (h2 = ០,០៣) ដែលធ្វើឱ្យការកែលម្អសេនេទិចមានភាពយឺតយ៉ាវនិងមិនសូវច្បាស់លាស់។ | កំណត់ត្រាបង្ហាញថាមេជ្រូកមានការបាត់បង់កូនជាមធ្យម ១០,៩៨% ប៉ុន្តែការជ្រើសរើសតាមវិធីនេះពិបាកនឹងបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពសេនេទិចពិតប្រាកដរបស់វា។ |
| Estimated Breeding Value (EBV) via Repeatability Animal Model ការជ្រើសរើសតាមរយៈតម្លៃពូជប៉ាន់ស្មាន (EBV) ដោយប្រើម៉ូដែលសត្វ |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយរួមបញ្ចូលព័ត៌មានខ្សែស្រឡាយ (Pedigree) និងកំណត់ត្រាដដែលៗរបស់សត្វ។ អាចទាញយកប្រយោជន៍ពីទំនាក់ទំនងសេនេទិចអវិជ្ជមានដើម្បីកែលម្អទម្ងន់កូនជ្រូកក្នុងពេលតែមួយ។ | ត្រូវការទិន្នន័យច្រើន រយៈពេលយូរ កម្មវិធីវិភាគស្ថិតិឯកទេស និងបុគ្គលិកដែលមានជំនាញខ្ពស់ផ្នែកសេនេទិចបរិមាណដើម្បីគណនា។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងសេនេទិចអវិជ្ជមានកម្រិតខ្ពស់ (-០,៧៣) រវាងការបាត់បង់កូន និងទម្ងន់កូនសរុបពេលកើត ដែលអាចប្រើ EBV ជាសូចនាករប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជ្រើសរើសពូជ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យយ៉ាងល្អិតល្អន់ក្នុងរយៈពេលវែង កម្មវិធីវិភាគស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងជំនាញសេនេទិចឯកទេសដើម្បីទាញយកតម្លៃ EBV។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងកសិដ្ឋានពាណិជ្ជកម្មមួយនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើមេជ្រូកពូជ Landrace ក្នុងបរិស្ថានតំបន់ត្រូពិច។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាខ្លាំង និងនិយមចិញ្ចឹមពូជ Landrace ជាខ្សែស្រឡាយមេ (Maternal line) ទិន្នន័យ និងលទ្ធផលពីការសិក្សានេះមានភាពស៊ីចង្វាក់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបានដោយមិនមានការលម្អៀងច្រើន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិចនេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការជំរុញផលិតកម្មនិងកាត់បន្ថយការខាតបង់នៅក្នុងវិស័យចិញ្ចឹមជ្រូកនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃសេនេទិចតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ជាមួយនឹងការកែលម្អការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានកសិដ្ឋាន គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីបង្កើនអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កូនជ្រូក និងផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Estimated breeding values (EBV) (តម្លៃពូជប៉ាន់ស្មាន) | ការវាយតម្លៃសក្តានុពលសេនេទិចរបស់សត្វមួយក្បាលក្នុងការផ្ទេរលក្ខណៈផលិតកម្មល្អៗ (ដូចជាអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កូន) ទៅកាន់ជំនាន់ក្រោយ ដោយផ្អែកលើការវិភាគស្ថិតិលើកំណត់ត្រាផ្ទាល់ខ្លួន និងកំណត់ត្រាខ្សែស្រឡាយរបស់វា។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់កីឡាករម្នាក់ ដែលបង្ហាញថាគាត់អាចជួយក្រុមបានកម្រិតណា ដោយមើលលើប្រវត្តិប្រកួតរបស់គាត់និងសមាជិកគ្រួសារគាត់។ |
| Heritability (កម្រិតតំណពូជ) | ជារង្វាស់ភាគរយ (ពី ០ ដល់ ១) ដែលបង្ហាញថាតើភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈរូបរាងកាយឬផលិតផល (ឧទាហរណ៍ ការបាត់បង់កូន) របស់សត្វនៅក្នុងហ្វូងមួយ គឺបណ្តាលមកពីកត្តាសេនេទិចដែលអាចបន្តពូជបានកម្រិតណា បើធៀបនឹងឥទ្ធិពលនៃការចិញ្ចឹមបីបាច់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើកម្ពស់របស់កូនៗ កាត់តាមសេនេទិចឪពុកម្តាយប៉ុន្មានភាគរយ ហើយប៉ុន្មានភាគរយទៀតមកពីរបបអាហារ។ |
| Repeatability (កម្រិតនៃការធ្វើឡើងវិញ) | ជារង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃភាពស្រដៀងគ្នានៃការផ្តល់ផលឬលក្ខណៈអ្វីមួយរបស់សត្វដដែល នៅក្នុងវដ្តផលិតកម្មជាបន្តបន្ទាប់ (ឧទាហរណ៍ ចំនួនកូននៅពេលកើតលើកទី១ ទី២ និងទី៣) ដែលជួយទស្សន៍ទាយសមត្ថភាពផលិតនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សម្នាក់នៅខែក្រោយ ដោយមើលលើពិន្ទុដែលគេធ្លាប់ទទួលបានជាប់ៗគ្នានៅប៉ុន្មានខែមុន។ |
| Genetic correlation (ទំនាក់ទំនងសេនេទិច) | កម្រិតដែលលក្ខណៈផលិតកម្មពីរខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ ចំនួនកូន និងទម្ងន់កូន) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនតែមួយរួមគ្នា ឬហ្សែនដែលនៅជិតគ្នា។ បើវាមានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមាន ការជ្រើសរើសឱ្យលក្ខណៈមួយកើនឡើង នឹងធ្វើឱ្យលក្ខណៈមួយទៀតថយចុះ។ | ដូចជាទំហំម៉ាស៊ីន និងការស៊ីសាំងរបស់ឡាន ដែលតែងតែមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធមិនអាចផ្តាច់ចេញពីគ្នាបាន។ |
| Repeatability animal model (គំរូសត្វដែលមានការធ្វើឡើងវិញ) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់កំណត់ត្រាខ្សែស្រឡាយ (pedigree) រួមជាមួយទិន្នន័យផលិតកម្មច្រើនដងរបស់សត្វនីមួយៗ ដើម្បីគណនា និងញែកកត្តាសេនេទិចចេញពីកត្តាបរិស្ថាន ក្នុងការវាយតម្លៃតម្លៃពូជពិតប្រាកដ។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយដែលប្រមូលទិន្នន័យពីគ្រប់សមាជិកគ្រួសារច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីរកមើលថាតើជំងឺណាមួយក្នុងគ្រួសារនេះមកពីពូជ ឬមកពីទម្លាប់រស់នៅ។ |
| Permanent environment (បរិស្ថានអចិន្ត្រៃយ៍) | កត្តាបរិស្ថានដែលមិនមែនជាសេនេទិច ប៉ុន្តែវាមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងទៅលើសមត្ថភាពផលិតរបស់សត្វពេញមួយជីវិត ឧទាហរណ៍ ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលសត្វនៅតូច ការរងរបួសស្បូន ឬការអភិវឌ្ឍរាងកាយមិនបានល្អពីដំបូង។ | ដូចជារបួសបាក់ជើងកាលពីក្មេង ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់មិនអាចរត់លឿនបានពេញមួយជីវិត ទោះបីជាគាត់មានហ្សែនជាអ្នករត់ប្រណាំងក៏ដោយ។ |
| Mummified piglets (កូនជ្រូកងាប់ស្ងួត) | កូនជ្រូកដែលបានស្លាប់នៅក្នុងស្បូនមេតាំងពីអំឡុងពេលពពោះ (មុនពេលសម្រាលយូរ) ហើយរាងកាយរបស់វាត្រូវបានស្រូបយកជាតិទឹកអស់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាដុំស្ងួតរឹងពណ៌ត្នោតនៅពេលធ្លាក់មក។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលស្វិតរេចរឹល និងស្ងួតខូចនៅលើដើម មុនពេលដល់ពេលបេះ។ |
| Restricted maximum likelihood (REML) (វិធីសាស្ត្រ REML) | គឺជាក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការស្រាវជ្រាវសេនេទិចបរិមាណ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានសមាសភាពវ៉ារ្យ៉ង់ (Variance components) និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រសេនេទិច ដោយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃទិន្នន័យថេរ។ | ដូចជាវិធីសាស្ត្រថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុមួយយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុត ដោយកាត់កងទម្ងន់ប្រអប់ និងកម្លាំងខ្យល់ចេញ ដើម្បីបានទម្ងន់ពិតប្រាកដមិនលម្អៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
