បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងកំណត់លទ្ធភាពនៃការបង្កាត់ជាន់ឯង និងបង្កាត់កាត់ពូជនៃប្រទាលផ្កាចូលវស្សា Globba (Dancing lady gingers) ក្នុងគោលដៅបង្កើតកូនកាត់ថ្មីដែលមានកញ្ចុំផ្កាឈរត្រង់និងមានពណ៌ស្រស់ស្អាតសម្រាប់ទីផ្សាររុក្ខជាតិលម្អ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានធ្វើឡើងតាមរយៈការរាប់ចំនួនក្រូម៉ូសូម និងការធ្វើការបង្កាត់លម្អងផ្កាដោយផ្ទាល់ដៃលើរុក្ខជាតិសំណាកចំនួន ៦ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Self-Pollination ការបង្កាត់ជាន់ឯង |
ងាយស្រួលអនុវត្ត និងជួយកំណត់ពីលទ្ធភាពនៃការបង្កាត់ជាប់ដោយខ្លួនឯងរបស់រុក្ខជាតិ (Self-compatibility)។ | អត្រាជាប់ផ្លែទាបសម្រាប់ពូជមួយចំនួន ដោយសារសំបកលម្អងក្រាស់រារាំងការពន្លក ឧទាហរណ៍ G. rosea មិនផ្តល់គ្រាប់ធម្មតាទាល់តែសោះ។ | អត្រាជាប់ផ្លែមានចន្លោះពី ៨.៦៩% ទៅ ៣៧.០៤%។ |
| Interspecific Cross-Pollination ការបង្កាត់កាត់ពូជ (រវាងប្រភេទខុសគ្នា) |
អាចបង្កើតពូជកូនកាត់ថ្មីដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ ដូចជាកញ្ចុំផ្កាឈរត្រង់ តួរឹងមាំ និងមានពណ៌ទាក់ទាញសម្រាប់ទីផ្សារ។ | ជួបប្រទះបញ្ហាមិនចុះសម្រុងគ្នានៃសេនេទិច (Incompatibility) និងទាមទារការជ្រើសរើសមេពូជយ៉ាងជាក់លាក់ ជាពិសេសការប្រើមេពូជមានក្រូម៉ូសូមទាប។ | មានតែការបង្កាត់ ៥ គូប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោម ១០ គូដែលផ្តល់គ្រាប់ធម្មតា និងអាចដុះពន្លកបាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារសម្ភារៈបន្ទប់ពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគកោសិការុក្ខជាតិ និងផ្ទះកញ្ចក់សម្រាប់ការថែទាំមេពូជ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីសំណាកពូជ Globba ចំនួន ៦ ប្រភេទដែលដុះក្នុងព្រៃនៃខេត្តនានារបស់ប្រទេសថៃ ដូចជា ឈៀងម៉ៃ ប្រាជីនបុរី និងជ័យភូមិ។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ព្រមទាំងសំបូរទៅដោយរុក្ខជាតិអំបូរ Zingiberaceae ដូចនេះទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគក្រូម៉ូសូម និងការបង្កាត់ពូជនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យផ្កាលម្អនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសសាកវប្បកម្មទាំងនេះនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាទាញយកសក្តានុពលពីរុក្ខជាតិព្រៃក្នុងស្រុក ដើម្បីបង្កើតជាផលិតផលផ្កាលម្អពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Interspecific hybridization (ការបង្កាត់កាត់ពូជរវាងប្រភេទខុសគ្នា) | ការយកលម្អងផ្កាពីរុក្ខជាតិមួយប្រភេទទៅបង្កាត់ជាមួយចំណុចទទួលលម្អង (stigma) របស់រុក្ខជាតិមួយប្រភេទទៀតក្នុងអំបូរតែមួយ ដើម្បីបង្កើតកូនកាត់ថ្មីដែលមានលក្ខណៈល្អពីមេបាទាំងពីរ (ឧទាហរណ៍ ដើមធំរឹងមាំ និងផ្កាពណ៌ស្អាត)។ | ដូចជាការយកសេះទៅបង្កាត់ជាមួយលា ដើម្បីបង្កើតបានជាសត្វលាកាត់សេះ (mule) ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង។ |
| Post-zygotic barriers (របាំងរារាំងក្រោយការបង្កកំណើត) | យន្តការធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលរារាំងមិនឱ្យកូនកាត់រស់រានមានជីវិត ឬលូតលាស់បានល្អ បន្ទាប់ពីមេជីវិតឈ្មោលនិងញីបានរលាយចូលគ្នា (បង្កកំណើត) រួចរាល់ ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការខុសគ្នានៃចំនួនក្រូម៉ូសូមរវាងមេនិងបា។ | ដូចជារោងចក្រដែលទទួលវត្ថុធាតុដើមខុសស្តង់ដារ ទោះបីជាអាចចាប់ផ្តើមដំណើរការផលិតបាន តែផលិតផលសម្រេចនឹងខូចគុណភាព ឬរលាយខូចប្រើមិនបាន។ |
| Embryo rescue (ការសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុង) | បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីយកអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់កូនកាត់ដែលមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ ឬរៀបនឹងងាប់នៅក្នុងគ្រាប់ ទៅចិញ្ចឹមក្នុងធាតុមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដើម្បីបង្ខំឱ្យវាដុះជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីបានជោគជ័យ។ | ដូចជាការសង្គ្រោះទារកដែលកើតមុនខែខ្លាំង ដោយដាក់ក្នុងទូកញ្ចក់និងផ្តល់ចំណីអាហារពិសេសដើម្បីឱ្យគេអាចរស់រានមានជីវិតនិងធំធាត់បាន។ |
| Somatic chromosome number (ចំនួនក្រូម៉ូសូមសូម៉ាទិច ឬ 2n) | ចំនួនក្រូម៉ូសូមសរុបដែលមាននៅក្នុងកោសិការាងកាយធម្មតារបស់រុក្ខជាតិ (មិនមែនកោសិកាបន្តពូជ) ដែលទទួលបានពាក់កណ្តាលពីមេ និងពាក់កណ្តាលពីបា។ នៅក្នុងការបង្កាត់ពូជ ការដឹងពីចំនួនក្រូម៉ូសូមរបស់មេបា ជួយទស្សន៍ទាយពីភាពជោគជ័យនៃការបង្កាត់ និងការរស់រានរបស់កូនកាត់។ | ដូចជាចំនួនសៀវភៅសរុបនៅក្នុងបណ្ណាល័យពីរដែលត្រូវយកមកច្របាច់បញ្ចូលគ្នា បើចំនួននិងប្រភេទមិនស៊ីគ្នាទេ ការរៀបចំទុកដាក់នឹងមានភាពរអាក់រអួល។ |
| Pollen viability (អត្រារស់នៃលម្អងផ្កា) | កម្រិតសមត្ថភាព និងសុខភាពរបស់លម្អងផ្កាឈ្មោលក្នុងការរស់រាន និងអាចដុះពន្លកបំពង់លម្អង (pollen tube) ទៅបង្កកំណើតជាមួយកោសិកាពងញីបានដោយជោគជ័យ។ គេតែងប្រើថ្នាំពណ៌ដូចជា Acetocarmine ដើម្បីជ្រលក់មើលកោសិកាដែលនៅរស់។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តមើលគុណភាពនិងភាពរឹងមាំរបស់គ្រាប់ពូជស្រូវមុននឹងយកទៅសាបព្រោះ ថាតើវាអាចដុះបានប៉ុន្មានភាគរយពិតប្រាកដ។ |
| Exine (ស្រទាប់អ៊ិចស៊ីន ឬសំបកក្រៅនៃលម្អងផ្កា) | ស្រទាប់ការពារខាងក្រៅបង្អស់របស់លម្អងផ្កាដែលមានភាពរឹងមាំខ្លាំងសម្រាប់ការពារកោសិកាខាងក្នុងពីមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។ នៅក្នុងពូជ Globba ខ្លះ ស្រទាប់នេះក្រាស់ពេកធ្វើឱ្យលម្អងពិបាកដុះពន្លកបំពង់លម្អង ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យអត្រាជាប់ផ្លែធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាសំបកដូងដែលក្រាស់និងរឹងជួយការពារសាច់ដូងខាងក្នុង តែបើវាក្រាស់ពេកក៏ធ្វើឱ្យត្រួយដូងពិបាកដុះទម្លុះចេញមកក្រៅដែរ។ |
| Andromonoecious (អង់ដ្រូម៉ូណូអេស៊ី ឬរុក្ខជាតិមានផ្កាឈ្មោលនិងផ្កាភេទពីរ) | លក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលផលិតផ្កាឈ្មោលសុទ្ធ (មានតែកេសរឈ្មោល) និងផ្កាភេទពីរ (មានទាំងកេសរឈ្មោលនិងញីក្នុងផ្កាតែមួយ) រួមគ្នានៅលើកញ្ចុំផ្កា ឬដើមតែមួយ ដែលទាមទារការសង្កេតច្បាស់លាស់ពេលរើសផ្កាសម្រាប់បង្កាត់។ | ដូចជាផ្ទះមួយជួរដែលមានបន្ទប់ខ្លះអនុញ្ញាតឱ្យតែមនុស្សប្រុសរស់នៅ និងបន្ទប់ខ្លះទៀតសម្រាប់ប្តីប្រពន្ធរស់នៅជាមួយគ្នា។ |
| Hanging-drop method (វិធីសាស្ត្របន្តក់ទឹកព្យួរ) | បច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់សង្កេតមើលការដុះពន្លករបស់លម្អងផ្កា ដោយដាក់ដំណក់ទឹកសូលុយស្យុងចិញ្ចឹមដែលមានលម្អងផ្កា ព្យួរតោងចុះក្រោមនៅលើកញ្ចក់គ្រប (coverslip) រួចដាក់ពីលើបន្ទះកញ្ចក់រូង កុំឱ្យទឹកហួតលឿន និងងាយស្រួលឆ្លុះមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការដាក់តំណក់ទឹកតូចមួយដែលមានផ្ទុកគ្រាប់រុក្ខជាតិនៅលើដំបូលកញ្ចក់ ហើយយើងអង្គុយឆ្លុះមើលពីក្រោមដើម្បីសង្កេតមើលឫសវាដុះលូតលាស់ដោយមិនមានការរំខាន ឬប៉ះទង្គិច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
